II FZ 360/13

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia del. WSA Bartosz Wojciechowski po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia H. T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 18 kwietnia 2013 r., sygn. akt I SA/Kr 1761/12 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi H. T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 17 września 2012 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. postanawia: oddalić zażalenie. W toku rozpoznania skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K., z 17 września 2012 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. skarżąca H. T. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z uzasadnienia wniosku, nadesłanych dokumentów oraz akt sprawy wynikało, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, jest zatrudniona na 1/8 etatu, na stanowisku specjalisty ds. marketingu i z tego tytułu uzyskuje wynagrodzenie w wysokości 161,80 zł netto (187,50 zł brutto) miesięcznie. W utrzymaniu korzysta z pomocy syna, który między innymi kupuje żywność oraz środki czystości (łącznie ok. 400 zł miesięcznie) oraz spłaca kredyt zaciągnięty przez oboje, na łączną kwotę 870.000 zł, przy czym raty kredytu wynoszą od 4.978,91 zł do 5.076,63 zł miesięcznie. Ponadto z informacji zebranych w sprawie wynika, że skarżąca nie posiada pojazdów mechanicznych, ale jest właścicielką ośmiu działek położonych w W., K. i W., z których cztery są obciążone hipoteką. Postanowieniem z 11 lutego 2012 r. referendarz sądowy oddalił powyższy wniosek. Od tego postanowienia skarżąca wniosła sprzeciw. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z 18 kwietnia 2013 r. zwolnił H. T. od kosztów sądowych w zakresie ½ części wpisu i oddalił jej wniosek w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu sąd wskazał między innymi, że wnioskodawczyni jest właścicielką nieruchomości, co w świetle linii orzeczniczej sądów administracyjnych, wyłącza w zasadzie możliwość przyznania prawa pomocy. Posiadany majątek może bowiem przynosić pożytki, może też służyć jako zabezpieczenie ewentualnych pożyczek, czy kredytów, jeżeli właścicielowi brakuje środków finansowych na bieżące wydatki, w tym na koszty sądowe. Biorąc jednak pod uwagę, że skarżąca uzyskuje niewielkie dochody, a praktycznie wszelkich środków do życia dostarcza jej syn, a także mając na względzie łączną wysokość wpisów od dwóch skarg strony (4.726 zł), Sąd doszedł do przekonania, że z uwagi na posiadany majątek nieruchomy skarżąca jest w stanie ponieść koszty sądowe ponad kwotę stanowiącą równowartość ½ części wpisu. W zakresie pozostałej części wniosku Sąd uznał, że skarżąca podejmując stosowne starania (zwłaszcza zmierzające do spieniężenia majątku nieruchomego), będzie w stanie wygospodarować potrzebne środki. W zażaleniu na to postanowienie pełnomocnik H. T. podniósł zarzut błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, mający wpływ na jego treść, polegający na przyjęciu, że sytuacja majątkowa skarżącej pozwala na uiszczenie połowy wpisu od skargi oraz zarzut naruszenia art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z dnia 14 marca 2012 r., poz. 270; dalej: p.p.s.a.) polegający na dowolnej ocenie sytuacji majątkowej skarżącej. Zdaniem pełnomocnika strony, stan dochodów skarżącej oraz spoczywające na niej zobowiązania, praktycznie uniemożliwiają poniesienie wpisu od skargi. Również posiadane nieruchomości nie zmieniają sytuacji strony. Skarżąca nie ma bowiem możliwości ich spieniężenia. Cztery z nieruchomości obciążone są hipotekami skarbowymi lub hipotekami służącymi zabezpieczeniu kredytów, których strona nie jest w stanie sama spłacać. Zbycie lub dalsze obciążenie którejkolwiek nieruchomości jest faktycznie niemożliwe z uwagi na toczące się wobec niej postępowanie egzekucyjne. Zbycie takie byłoby również niemożliwe ze względów technicznych (konieczność załatwienia wielu formalności, znalezienia nabywcy, w krótkim terminie do uiszczenia wpisu). W konsekwencji pełnomocnik strony wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia, poprzez przyznanie stronie prawa pomocy w zakresie zwolnienia jej od ponoszenia kosztów sądowych w całości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Słusznie Sąd pierwszej instancji podnosi, że wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, z punktu widzenia art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o przyznanie tego prawa. Strona ma zatem obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania lub ich części albo że nie ma adekwatnych środków na poniesienie tych kosztów. Sąd natomiast, rozpoznając wniosek, zobowiązany jest wskazać, z jakich względów uznał, że żądanie strony zasługuje bądź nie zasługuje na uwzględnienie oraz w jakiej części. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody oraz posiadany przez nią majątek. Jak wskazuje się w doktrynie nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. H. Knysiak-Molczyk, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 2005, str. 628). W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji rozpoznał wniosek strony w prawidłowy sposób, gdyż, wydając rozstrzygnięcie, wskazał, że skarżąca wykazała spełnienie przesłanek przyznania jej prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., w zakresie, który uzasadniał tylko częściowe uwzględnienie jej wniosku. Sąd prawidłowo też i w sposób wyczerpujący, z zachowaniem wymogów wskazanych w art. 141 § 4 w zw. z art. 166 p.p.s.a. wyjaśnił w uzasadnieniu postanowienia z jakich względów odmówił przyznania prawa pomocy w części przekraczającej połowę wpisu. Wbrew twierdzeniom zawartym w zażaleniu Sąd wziął pod uwagę wszystkie ujawnione przez skarżącą dane dotyczące jej sytuacji finansowej i majątkowej, a następnie dokonał trafnej oceny tej sytuacji z punktu widzenia zasad i przesłanek, o których wspomniano wyżej. Nie ma zatem racji pełnomocnik strony, zarzucając błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy. Pełnomocnik nie wskazuje zresztą, jakie to istotne dane zostały pominięte przez Sąd przy ocenie wniosku. Z treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd dostrzegł, że majątek posiadany przez stronę (nieruchomości) jest w części obciążony roszczeniami innych podmiotów i okoliczność tę uwzględnił przy ocenie jej możliwości płatniczych. Wziął również pod rozwagę ujawnione przez nią dochody oraz fakt korzystania ze wsparcia udzielanego przez syna wnioskodawczyni. Zauważyć przy tym należy, że sama strona nie jest w stanie podważyć wniosku Sądu, że posiadane przez nią nieruchomości (przynajmniej ta ich część, która nie jest obciążona hipotekami), można wykorzystać w celu uzyskania środków niezbędnych do pokrycia wpisu. Strona nie wskazuje, jakie konkretnie przeszkody uniemożliwiają gospodarcze wykorzystanie tych nieruchomości np. przez uzyskanie płynących z nich pożytków, wykorzystanie do zabezpieczenia ewentualnych pożyczek czy kredytów, czy nawet sprzedaż jednej z nich. Abstrakcyjne powoływanie się na prowadzone postępowanie egzekucyjne nie stanowi istotnego argumentu, skoro Sąd nie może wiedzieć choćby tego, czy skierowano egzekucję do nieruchomości nieobciążonych hipotekami oraz nie zna wysokości dochodzonej w tym postępowaniu należności. Tymczasem, stosownie do tego co już wyżej wspomniano, okoliczności te mają istotne znaczenie dla oceny wniosku, a ciężar ich wykazania spoczywa wyłącznie na wnioskodawcy, który posiada pełną wiedzę o własnej sytuacji majątkowej i finansowej. Za słuszny zatem należy uznać wniosek Sądu pierwszej instancji, że można wymagać od strony skarżącej by wykorzystała posiadany majątek w celu uzyskania pokrycia dla (przynajmniej) części wpisu od skargi. Reasumując, analiza możliwości płatniczych spółki, doprowadziła sąd pierwszej instancji do słusznego wniosku, że nie istnieją przesłanki przemawiające za obciążeniem Skarbu Państwa pełnymi kosztami prowadzonego przez stronę skarżącą postępowania sądowoadministracyjnego. Uzasadnienie Sądu w tym zakresie świadczy o rozpoznaniu wniosku strony o przyznanie prawa pomocy w sposób rzetelny i nie naruszający zasad postępowania. Kierując się wspomnianymi względami Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 z zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji .