II FZ 388/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA (del.) Andrzej Jagiełło po rozpoznaniu w dniu 28 lipca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia "N." Sp. z o.o. w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 6 czerwca 2011 r. sygn. akt I SA/Wr 290/11 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "N." Sp. z o.o. w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia 19 listopada 2010 r., nr [...] w przedmiocie podatku od gier z tytułu użytkowania automatów o niskich wygranych za maj 2010 r. postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 6 czerwca 2011 r. sygn. akt I SA/Wr 290/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił przyznania "N." sp. z o.o. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Jak ustalił Sąd pierwszej instancji, skarżąca po wezwaniu jej do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 2000 zł., złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i podała, że pomimo dobrych wyników finansowych z lat poprzednich (zysk za rok 2009 w kwocie 4.000.000 zł), na skutek działania organów państwowych, które doprowadziły do zaniku branży gier losowych, znalazła się w trudnej sytuacji finansowej. W 2010 r. straty spółki wyniosły bowiem 3.494.963,42 zł, ponadto spadła liczba posiadanych przez nią automatów do gry, z 685 na koniec 2009 r. do 68 na koniec roku 2010. Dalej podała, że wysokość jej kapitału zakładowego i środków finansowych wynosi 1.968.000,00 zł, a wartość środków w trwałych 1.702.274,34 zł. Ujawniła ponadto rachunek bankowy, na którym kwota dostępnych środków wyniosła 33.921,31 zł. Po wezwaniu do uzupełnienia wniosku spółka przesłała do akt sprawy dokumenty , z których wynika, że w latach 2008 i 2009 osiągnęła dochód w kwocie odpowiednio 1.631.828,38 zł i 1.473.619,59 zł (przy przychodach w kwocie odpowiednio 48.540.872,55 zł i 53.405,869,09 zł) oraz dokonała w drugim, trzecim i czwartym kwartale 2010 r. dostawy towarów oraz świadczyła usługi o wartości odpowiednio 2.420.328 zł, 1.197.580 zł i 1.188.138 zł., natomiast w 2010 r. uzyskała przychód w łącznej kwocie 7.942.737,59 zł. obciążony kosztami uzyskania w kwocie 11.147.294,18 zł. Z historii rachunków bankowych oddziału spółki w K. wynika, że w okresie od 1 grudnia 2010 r. do 28 lutego 2011 r. dokonana została wpłata przez N. S.A. na kwotę 22.326 zł., która została przekazana na rachunek Izby Celnej w W. Postanowieniem z dnia 26 kwietnia 2011 r. Referendarz sądowy odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od tego postanowienia spółka podniosła, że nie posiada wystarczających środków pieniężnych na uiszczenie wymaganego wpisu sądowego w kwocie 2.000 zł. Sam fakt posiadania na rachunku bankowym kwoty przewyższającej wysokość wpisu sądowego nie może bowiem oznaczać automatycznie, że spółka w istocie posiada dostateczne środki na opłacenie tego wpisu. Konieczność regulowania innych zobowiązań, w tym zobowiązań publicznoprawnych, czy wobec pracowników, może spowodować, że spółka nie będzie posiadała wystarczających środków nie tylko na wpis sądowy, ale również na spłatę tych innych zobowiązań. Na tle takiego stanu sprawy Sąd pierwszej instancji przypomniał, że zgodnie z brzmieniem art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje – stosownie do art. 245 § 2 p.p.s.a. – zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje – na podstawie § 3 tego samego artykułu – zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać – zgodnie z przepisem art. 245 § 4 p.p.s.a. – na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Z wniosku spółki jednoznacznie wynika, iż wnosi ona o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W przypadku osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba lub jednostka ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a.), a w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (pkt 2 cyt. przepisu). Jak podkreślił Sąd, regulacja ta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty, powinny uzasadniać jego żądanie. Oznacza to, iż na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa, przy czym do sądu należy uznanie tych dowodów za dostateczne do zwolnienia od kosztów. Koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa – wbrew opisanym zasadom stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Orzekając zatem w zakresie przyznania prawa pomocy, powinnością sądu jest wyważenie zarówno interesu Państwa, a więc ogółu obywateli, jak i strony skarżącej. W tej sytuacji Sąd pierwszej instancji uznał, że okoliczności wykazane przez stronę skarżącą nie uzasadniają przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Za odmową przyznania skarżącej prawa pomocy przemawia przede wszystkim fakt posiadania na rachunku bakowym w B. w P. kwoty 33.921,31 zł, a zatem znacznie przewyższającej wpis nie tylko w niniejszej sprawie, ale nawet we wszystkich sprawach toczących się z wniosku spółki. W dokumentach załączonych do wniosku o przyznanie prawa pomocy spółka nie dołączyła wyciągów z rachunku w B. w P., ograniczając się do przesłania historii kont nieużywanych przez spółkę w B. S.A. oraz B . Nie załączono także aktualnych dokumentów potwierdzających koszty wynagrodzeń pracowników oraz składek na rzecz ZUS, dokumentów potwierdzających zawarcie umów na urządzenia do monitoringu automatów. Strona skarżąca nie dostarczyła również dokumentacji potwierdzającej wysokość należności podatkowych – w tym w podatku od gier, który spółka zamierzała opłacić z kwot zgromadzonych na rachunku bankowym – choć są to okoliczności, do których odwołuje się sama strona skarżąca. Jak już wspomniano to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Jak ponadto oświadczyła spółka na koniec 2010 r. posiadała 68 automatów, co przy deklarowanych przez stronę skarżącą zyskach 4.000 zł miesięcznie z jednego automatu, daje kwotę wystarczającą – w ocenie sądu – na jednorazowe wygospodarowanie sumy 2.000 zł na wpis od skargi. W tej sytuacji, zdaniem Sądu nie można uznać, że jest to suma przekraczającą możliwości finansowe spółki. Tym samym nie została spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych, uprawniająca do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W zażaleniu na to postanowienie pełnomocnik skarżącej, nie precyzując zarzutów, wniósł o jego uchylenie w całości. W uzasadnieniu zażalenia podniósł, że wykazane zostało, że nie posiada ona wystarczających środków na uiszczenie wpisu sądowego w wysokości 2.000 zł. W ocenie strony skarżącej, posiadanie przez nią jakichkolwiek środków na rachunku bankowym, nie może automatycznie oznaczać oddalenia jej wniosku w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Tymczasem, jak wynika z zaskarżonego postanowienia, odmową zwolnienia skarżącej od wpisu sądowego był fakt posiadania przez spółkę środków na rachunku bankowym . Skarżąca wskazywała, że nawet posiadanie na rachunku bankowym kwoty przewyższającej wysokość wpisu sądowego, nie może oznaczać automatycznie, że skarżąca posiada dostateczne środki na opłacenie tego wpisu. Konieczność regulowania innych zobowiązań, w tym zobowiązań publicznoprawnych, czy wobec pracowników, może bowiem oznaczać, że skarżąca nie ma wystarczających środków nie tylko na wpis sądowy, ale również na spłatę tych innych zobowiązań. Sąd nie ustosunkował się, zdaniem skarżącej, do zarzutu skierowanego do postanowienia Referendarza sądowego a odnoszącego się do odmowy przyznania prawa pomocy z tego powodu, że spółka od innych podmiotów gospodarczych uzyskiwała kwoty identyczne z koniecznymi do realizacji ciążących na niej zobowiązań publicznoprawnych. Wyjaśniając kwestię wpłaty kwoty 22.326,00 zł od kontrahenta "N." S.A., należy wskazać, że kwota ta wpłynęła na konto Spółki w grudniu 2010 r. i - w związku z zajęciem egzekucyjnym rachunku bankowego, bank B. przekazał te środki na konto Izby Celnej w W. Tylko dlatego kwota otrzymana od kontrahenta jest tożsama z kwotą zapłaconego zobowiązania podatkowego. Nadto skarżąca podniosła, że Sąd nie żądał od niej w trybie art. 255 p.p.s.a dokumentów odnośnie kosztów wynagrodzeń pracowników, składek ZUS i innych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie Stosownie do treści z art. 245 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z powyższych przepisów w sposób oczywisty wynika, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa. Przepisy dotyczące prawa pomocy nie zawierają wyczerpującego katalogu danych, które wnioskodawca powinien przedstawić składając wniosek o przyznanie tego prawa. Zgodnie jednak z art. 252 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, umożliwiające rzetelną ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy pod kątem przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 lub 2 p.p.s.a W świetle tych uregulowań, należy stwierdzić, że Sąd pierwszej instancji właściwie ocenił wniosek skarżącej spółki. Nie wykazała ona, bowiem w sposób należyty , iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Wyjątkowy charakter prawa pomocy oznacza również , że osoba prawna dysponująca majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie spełnia hipotezy art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Skoro z oświadczenia o majątku i dochodach spółki zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżąca posiada na rachunku w B. w P. zgromadzone środki pieniężne w wysokości 33.921,31 zł. to słusznie Sąd uznał, że nie wykazała takiej sytuacji materialnej, która uzasadnia udzielenie zwolnienia od kosztów sądowych. Nie można, bowiem w tej sytuacji przyjąć, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów utrzymania. Strona skarżąca wskazywała co prawda, że nawet posiadanie na rachunku bankowym kwoty przewyższającej wysokość wpisu sądowego, nie może oznaczać automatycznie, że skarżąca posiada dostateczne środki na opłacenie tego wpisu. Nie mniej w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, konieczność regulowania zobowiązań wobec pracowników i innych należności, nie może oznaczać, że skarżąca nie powinna przeznaczać środków finansowych na uiszczenie wpisu sądowego. W konsekwencji należało uznać, że jej sytuacja finansowa pozwala na uiszczenie wpisu od skargi, a zatem brak jest podstaw uwzględnienia wniosku o przyznanie jej prawa pomocy. Co do, podniesionej w zażaleniu kwestii nieustosunkowania się przez Sąd do zarzutu skierowanego do wcześniejszego postanowienie Referendarza sądowego, należy przypomnieć, że stosownie do treści art. 260 p.p.s.a w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie to traci moc a wniosek podlega rozpoznaniu przez sąd. Skoro, więc postanowienie to utraciło moc, to nie zachodziła potrzeba rozważania zarzutów skierowanych do niego. W tej sytuacji, wobec braku podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.