II FZ 404/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia WSA (del). Bogusław Woźniak po rozpoznaniu w dniu 2 września 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia T.Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 7 czerwca 2010 r. sygn. akt I SA/Wr 191/09 odmawiające skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie w sprawie ze skargi T.Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 30 grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2007 postanawia oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zaskarżonym postanowieniem z dnia 7 czerwca 2010 r. Sygn. akt I SA/Wr 191/10 odmówił przyznania T.Z. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 30 grudnia 2009 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2007. Sąd I instancji wyjaśnił, że skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych uzasadniając, że posiadane wspólnie z konkubiną nieruchomości obciążone są hipotekami, nie dysponuje żadnymi oszczędnościami, a prowadzona przez niego działalność gospodarcza przynosi stale straty finansowe. Spłacane raty kredytów i leasingu, które zaciągnął na rozwój działalności wynoszą łącznie 5.133 zł (stan na styczeń 2010 r.). W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że wspólne gospodarstwo prowadzi z synem (ur. w 2007 r.) i konkubiną. Posiada mieszkanie o powierzchni 62 m2 i nieruchomość w P.. Poza tym nie dysponuje żadnymi zasobami pieniężnymi, przedmiotami o wartości powyżej 3.000 euro ani jakimikolwiek dochodami. Postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2010 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Od postanowienia skarżący wniósł sprzeciw, wskazując, że we wniosku rzetelnie przedstawił sytuację materialną swoją oraz konkubiny i brak jest podstaw do twierdzenia zawartego w postanowieniu, że dysponuje środkami finansowymi, które nie zostały wykazane. Zwrócił uwagę, że ze względu na zadłużenie gospodarstwa domowego korzysta z pomocy rodziców. Podniósł, że w postanowieniu nie odniesiono się w ogóle do stanu zadłużenia, które obecnie wynosi ponad 8.500.000 zł. Na wezwanie Sądu przedłożone zostały dodatkowo wydruki z księgi podatkowej za miesiące luty, marzec i kwiecień 2010 r., zestawienie przychodów i podatków firmy M. N. (konkubiny) oraz wyciągi z dwóch rachunków bankowych skarżącego oraz trzech rachunków (w tym jednego związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą) i karty kredytowej M.N.. Wnioskodawca wyjaśnił, że wartości, które wykazał ze swojej firmy, nie odzwierciedlają rzeczywistego dochodu – księga podatkowa bowiem nie zawiera zobowiązań płatniczych wobec kontrahentów, a towar handlowy w większości przypadków nabywany jest z odroczonym terminem płatności. Ponadto rok 2009 został zakończony stratą i większa część wykazanego dochodu za 2010 r. została przeznaczona na pokrycie i regulowanie zaległości płatniczych wobec dostawców. Na rachunkach należących do skarżącego brak jakichkolwiek operacji. Sąd I instancji uznał, że w świetle art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) – dalej jako p.p.s.a. okoliczności przedstawione przez wnioskodawcę nie uzasadniają przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Wnioskodawca osiągał i osiąga do tej pory wysokie przychody z prowadzonej działalności gospodarczej (za okres od stycznia do kwietnia 2010 r. przychód w wysokości 316.662 zł. a dochód 35.802,95 zł.). Sąd podkreślił, że z treści przepisu art. 246 § 1 pkt 2 wynika, że obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających żądanie wniosku ciąży na wnioskodawcy, który powinien dochować przy tym szczególnej staranności z uwagi na publicznoprawny charakter kosztów, o zwolnienie z których wnosi. Za taką staranność nie można uznać nadesłania wszelkich posiadanych dokumentów i jedynie ogólnych wyjaśnień, pozostawiając Sądowi kwestie rachunkowe i domysły, co do aktualności informacji zawartych w tych dokumentach oraz ich przyporządkowywanie do oświadczeń złożonych przez wnioskodawcę. Taka sytuacja natomiast zaszła w przypadku danych udzielonych przez skarżącego. T.Z. złożył zażalenie na wymienione wyżej postanowienie WSA we Wrocławiu i wniósł o jego zmianę poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od opłat sądowych w całości i wydatków, ewentualnie o uchylenie wymienionego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi. Postanowieniu zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przez dokonanie błędnej oceny i przyjęcie, że nie wykazał istnienia przesłanek stanowiących podstawę przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu T.Z. wyjaśnił, że przychody z prowadzonej działalności gospodarczej nie mogą być zestawiane z sugerowaną przez Sąd redukcją kosztów, gdyż są one już ograniczone do minimum pozwalającego na zaspokajanie wierzytelności. Stwierdził też, że uznanie kosztów wynikających ze spłacanych kredytów za zobowiązania nie zasługujące na włączenie ich do katalogu kwot wydatkowanych z dochodu rodziny oraz przyjęcie powstałych roszczeń z tytułu sprzedanego towaru za wierzytelności realnie wpływające na sytuację majątkową skarżącego jest krzywdzące. Za nieznajdujące uzasadnienia w przedłożonych dokumentach uznał skarżący twierdzenie Sądu, iż dokonuje transakcji gotówkowych oraz, że egzekucja zobowiązań podatkowych jest dla niego nieodczuwalna. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. To na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. (postanowienie NSA z 30.07.2009 r. Sygn. akt I FZ 171/09. LEX nr 552205). Należy też zauważyć, że zgodnie z treścią art. 246 § 1 p.p.s.a. regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., iż to strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności i przedstawione dokumenty podlegają ocenie Sądu w aspekcie weryfikacji przesłanek określonych w art. 246 § 1 p.p.s.a. Rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wszechstronnie i wyczerpująco odniósł się do przytoczonych we wniosku okoliczności i do materiału dowodowego zebranego w sprawie, dokonał pełnej analizy sytuacji majątkowej skarżącego i wywiódł z niej prawidłowe wnioski. Przy czym należy zauważyć, że ocena Sądu I instancji została dokonana z uwzględnieniem konstytucyjnej zasady prawa strony do Sądu. Oceniając podniesione w zażaleniu zarzuty należy przede wszystkim zauważyć, że strona podważa ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Ze złożonych dokumentów oraz oświadczeń wnioskodawcy wynika m. in., że za okres od stycznia do kwietnia 2010 r. osiągnął on przychody w wysokości 316.662 zł a dochód – 35.802,95 zł. Przy czym ustalając możliwości finansowe skarżącego należy badać także przepływy finansowe, dochód jako wielkość wynikowa nie zawsze odzwierciedla rzeczywistą zdolność do ponoszenia wydatków. Wykazana kwota przychodów wskazuje, że skarżący mógł dysponować kwotą pozwalającą na uiszczenie należnego wpisu sądowego. Nadto Sąd słusznie zauważył, że wierzytelności należy ujmować po stronie aktywów skarżącego. Brak skutecznych działań ze strony wnioskodawcy, zmierzających do dochodzenia należnych mu kwot, nie może uzasadniać obciążania finansów publicznych kosztami prowadzonego przez stronę postępowania sądowego. Możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy bowiem sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania, a nie takich, w których brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych jest skutkiem określonych działań wnioskodawcy. Odnosząc się do zarzutu, że Sąd I instancji bezzasadnie przyjął, iż Skarżący dokonuje operacji gotówkowych należy stwierdzić, że na podstawie ustalonych okoliczności faktycznych wynikających z przedłożonych przez stronę dokumentów był to wniosek uprawniony. Zestawienie wielkości obrotów z brakiem obrotów i ujemnym saldem na rachunku związanym z prowadzoną działalnością gospodarczą daje podstawy do wywiedzenia takiego wniosku. Natomiast w zażaleniu, poza prostym zakwestionowaniem tej oceny, skarżący nie przedstawił przekonującej argumentacji wniosek ten podważającej. W tym miejscu dodać należy, że ze złożonych dokumentów nie wynika jaka kwota została wyegzekwowana pomimo licznych, prowadzonych w stosunku do majątku wnioskodawcy egzekucji. Z drugiej strony wnioskodawca wyjaśnił, że część swoich zobowiązań sam reguluje. Prowadzi to do wniosku, że wnioskodawca pomimo licznych ciążących na nim zobowiązań sam decyduje, kiedy i które zobowiązania będzie realizował, nie ujawniając jednocześnie pełnej i rzetelnej informacji o posiadanych środkach finansowych. Należy więc przyjąć, że strona nie wykazała w sposób nie budzący wątpliwości jaka jest jej sytuacja majątkowa i tym samym uniemożliwiła przeprowadzenie analizy jej zdolności płatniczych. W takiej sytuacji nie złożenie wyczerpującego oświadczenia o stanie majątkowym miało decydujący wpływ na dokonane przez Sąd oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy. Oceny tej nie podważono w zażaleniu. Nie przedstawiono bowiem dodatkowych wyjaśnień - obok tych, które brane były pod uwagę przez Sąd pierwszej instancji - mogących mieć wpływ na ustalenie rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczej skarżącego. Pamiętać należy też, że skarżący pomimo wezwań Sądu nie złożył deklaracji składanych dla potrzeb podatku od towarów i usług. Niedostarczenie żądanych przez Sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Tym samym, w takiej sytuacji Sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony, a co za tym idzie - instytucja ta nie zostanie wobec skarżącego zastosowana. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.