II FZ 423/09

Dnia 30 listopada 2009 roku Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA: Anna Świderska po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2009 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia "M." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 sierpnia 2009 roku sygn. akt I SA/Gl 367/09 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi "M." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia 23 lutego 2009 roku nr [...] w przedmiocie: podatku od nieruchomości za 2007 rok postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 24 sierpnia 2009 r., w sprawie sygn. akt I SA/Gl 367/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił "M." Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w C. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach orzeczenia sąd wyjaśnił, że wnioskiem z dnia 26 marca 2009 r. spółka zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie wskazując, że w związku z kryzysem gospodarczym i związanym z nim spadkiem zamówień znajduje się w trudnej kondycji finansowej. Ubiegły rok obrotowy zakończyła stratą z uwagi na wzrost kursu Euro, w której to walucie spłaca zaciągnięte wcześniej kredyty. W złożonym przez spółkę oświadczeniu o majątku i dochodach wskazała, że jej kapitał zakładowy stanowi kwotę 67.200,00 zł. Wartość środków trwałych wyniosła 684.171,59 zł. Rok 2008 spółka zakończyła stratą w kwocie 31.241,37 zł. Spółka posiada jeden rachunek bankowy. Wykonując wezwanie referendarza sądowego do uzupełnienia wniosku strona nadesłała: zeznanie podatkowe CIT-8 za rok 2008 (dochód w kwocie 64.238,02 zł; nadpłata podatku 8.146,00 zł), wyciągi z rachunków bankowych (PKO BP S.A. stan konta na dzień 30 kwietnia 2009 r.: 8.469,83 zł, na dzień 8 maja 2009 r.: 438,62 zł; Bank Spółdzielczy w R. stan konta na dzień 30 kwietnia 2009 r.: 842,94 zł, Bank Zachodni WBK S.A. stan konta na dzień 26 maja 2009 r.: saldo debetowe 195.100,56 zł), deklaracje VAT-7 za okres do stycznia do kwietnia 2009 r. oraz deklaracja VAT-EU za I kwartał 2009 r., raport kasowy za okres ostatnich czterech miesięcy (saldo końcowe na dzień 30 kwietnia 2009 r.: 209,37 zł), aktualną ewidencję środków trwałych. Dodatkowo na podstawie sprawozdania finansowego za rok 2008 r. znajdującego się w aktach administracyjnych sprawy ustalono, że spółka na dzień 31 grudnia 2008 r. posiadała środki pieniężne na rachunkach i w kasie w łącznej kwocie 11.515 zł. Stan aktywów obrotowych na ten dzień wyniósł 113.854 zł. Z rachunku zysków i strat wynika, że spółka w 2008 r. poniosła stratę w kwocie 31.241,37 zł. Z końcowej części informacji dodatkowej wynika, że sytuacja majątkowa i finansowa spółki nie rokuje istotnych zagrożeń w kontynuacji działalności. Strata netto z działalności spółki w wysokości 31.2421 zł. spowodowana była wzrostem kursu walutowego w zakresie realizacji spłaty pożyczki walutowej. Wynik na działalności operacyjnej spółki za 2008 rok był dodatni i wyniósł przed sfinansowaniem kosztów odsetek 65.476 zł. Po odliczeniu spłaconych odsetek 29.235,00, oraz po korekcie o należny podatek dochodowy od osób prawnych 17.030,00 zł. W 2009 r. spółka będzie zmierzać w kierunku szybkiej realizacji zakończenia procesów inwestycyjnych oraz spłaty zobowiązań z tytułu zaciągniętych na ten cel pożyczek. Postanowieniem z dnia 22 czerwca 2009 r. referendarz sądowy odmówił spółce przyznania prawa pomocy wskazując, iż w dniu wniesienia przedmiotowej skargi spółka dysponowała środkami umożliwiającymi poniesienie kosztów wpisu sądowego od skargi w wysokości 1.085 zł. Pismem z dnia 21 lipca 2009 r. skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia. Rozpoznając przedmiotowy sprzeciw, zaskarżonym obecnie postanowieniem, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że strona nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania co uzasadnia przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. WSA podkreślił, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej ma charakter fakultatywny i zostało pozostawione uznaniu sądu. Oznacza to, że nawet w razie spełnienia ustawowych wymogów przyznania prawa pomocy sąd może wniosek oddalić. Pomimo sygnalizowanych przez skarżącą problemów finansowych spółka nadal funkcjonuje utrzymując płynność finansową. Nadto w druku PPPr nie ujawniła wszystkich posiadanych rachunków bankowych. Zaniechanie to w ocenie sądu I instancji świadczy o manipulowaniu danymi i przedstawieniu tylko okoliczności przemawiających za uwzględnieniem wniosku. Jak ocenił sąd I instancji spółka dysponowała środkami finansowymi w wysokości umożliwiającej jej poniesienie niezbędnych kosztów procesu. Analiza materiału źródłowego zgromadzonego w sprawie wykazała, że na dzień wniesienia skargi i jednocześnie w dacie sporządzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, Spółka posiadała środki pieniężne w kwocie 8.445,67 zł, w tym 1.007,67 zł na rachunkach bankowych, a pozostałą kwotę w kasie. Środki te w ocenie sądu I instancji pozwalały na uiszczenie wpisu sądowego w tej sprawie, jak również w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 368/09. Argumentacja Skarżącej zawarta w sprzeciwie, że jakoby środki te muszą pozostawać do dyspozycji z przeznaczeniem w szczególności na wynagrodzenia, kłóci się z niektórymi zdarzeniami gospodarczymi ujawnionymi w wyciągach z rachunków bankowych (np. wypłata na rzecz radcy prawnego E. K., wpis w Monitorze Sądowym i Gospodarczym, opłata sądowa przed Sądem Rejonowym w Częstochowie), czy w kasie (np. opłaty notarialne, opłata KRS). Sąd I instancji podkreślił, że preferencyjne traktowanie należności w obrocie cywilnoprawnym nie może uzasadniać przyznania prawa pomocy w toku postępowania sądowoadministracyjnego. Spółka miała także możliwość pozyskania środków niezbędnych dla pokrycia należnych kosztów sądowych w drodze odpowiedniego zarachowania nadpłaty z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych w kwocie 8.146,00 zł. Na powyższe postanowienie spółka wniosła zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego domagając się jego zmiany i przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych w całości. Skarżonemu postanowieniu zarzuciła błąd w ustaleniach dotyczących stanu majątkowego spółki. Za nietrafne uznała zawężenie kręgu podmiotów uprawnionych do przyznania prawa pomocy do spółek, które zaprzestały działalności gospodarczej, bowiem jest to krzywdzące w stosunku do tych podmiotów, które kosztem wspólników robią wszystko by zniwelować skutki recesji, utrzymać się na rynku i nie zwalniać ludzi z pracy. Podkreśliła, iż działający podmiot musi mieć zabezpieczone środki na wypłatę wynagrodzeń dla pracowników oraz zakup materiałów dla zapewnienia ciągłości zatrudnienia, a w obecnej trudnej sytuacji gospodarczej wszystkie wolne środki spółka przeznacza na wypłaty wynagrodzeń i zakup surowców. W ocenie skarżącej przedstawione przez nią dokumenty przemawiają za przyznaniem jej prawa pomocy w przedmiotowym postępowaniu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej "p.p.s.a." przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie prawnej następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy następuje wyłącznie na wniosek zainteresowanego (art. 243 § 1 p.p.s.a.). Zestawienie tych dwu przepisów oznacza, że to wnioskodawca ma obowiązek udowodnić (wykazać) brak dostatecznych środków na pokrycie należnych kosztów sądowych. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a., a instytucja prawa pomocy ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych sytuacjach, w przypadku osób prawnych, które nie są w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez nią dochody. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy należy w pełni zaakceptować rozstrzygnięcie wydane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach. Sąd I instancji trafnie wskazał, iż ciężar dowodu wystąpienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o jego przyznanie. Tymczasem w toku tego "wpadkowego" postępowania spółka ograniczyła się do ogólnego przedstawienia swojej trudnej sytuacji finansowej, związanej z recesją i konicznością zapewnienia dalszego prawidłowego jej funkcjonowania nie przedstawiając dowodów wskazujących na jej niezdolność do poniesienia kosztów sądowych. W rozpoznawanej sprawie sąd I instancji rozpoznał wniosek spółki w prawidłowy sposób i przekonywująco uzasadnił dlaczego skarżąca jest w stanie uiścić koszty sądowe w przedmiotowej sprawie (wpis od skargi 1.085 zł) oraz toczącej się równolegle z jej udziałem sprawie sygn. akt I SA/GL 368/09 (w której wpis od skargi wynosi 1.128 zł). Nie zasługuje przy tym na uwzględnienie argumentacja strony prezentowana w toku postępowania oraz w zażaleniu do Naczelnego Sądu Administracyjnego odnosząca się do konieczności zapewnienia środków na wynagrodzenia dla pracowników oraz zakupy umożliwiające nieprzerwane funkcjonowania spółki. Nie sposób zgodzić się zwłaszcza z argumentem, iż pierwszeństwo względem kosztów sądowych ma dokonywanie zakupów w celu wypracowania zysku. Zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oznacza bowiem przerzucenie tego ciężaru na ogół obywateli, dlatego też prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, a preferowanie przez podmiot gospodarczy innych zobowiązań, zwłaszcza zobowiązań prywatnoprawnych nie może stanowić okoliczności przemawiającej za przyznaniem prawa pomocy. Przeprowadzona prawidłowo przez sąd I instancji analiza sytuacji majątkowej skarżącej spółki, która nie została w żaden sposób podważona w zażaleniu, wskazuje na to, iż posiada ona majątek trwały o znacznej wartości. Przeciwko twierdzeniom spółki o jej trudnej sytuacji ekonomicznej przemawia także informacja dodatkowa dołączona do jej rachunku zysku i strat za 2008 roku, która wskazuje, iż osiągnęła ona dodatni wynik na działalności operacyjnej, a wykazana strata jest spowodowana niekorzystnym wzrostem kursu walutowego, po którym spłaca pożyczkę walutową. Zgodnie z tym dokumentem celem spółki w roku 2009 jest szybkie zakończenie procesów inwestycyjnych oraz spłata zaciągniętych na ten cel pożyczek, a sytuacja majątkowa i finansowa spółki nie przedstawia żadnych realnych zagrożeń dla jej funkcjonowania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego także wielkość bieżących obrotów skarżącej potwierdza jej dobrą kondycję finansową i pozwala wygospodarować środki niezbędne do uiszczenia kosztów procesu. Nadto z materiału dowodowego wynika, że na dzień złożenia wniosku o prawo pomocy środki w kasie i na rachunkach bankowych spółki wynosiły. 8.445 zł. W tym stanie rzeczy nie sposób uznać, że spółka nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, albowiem posiadany przez nią majątek i środki pieniężne pozwalają na pokrycie pełnych kosztów sądowych także przy uwzględnieniu kosztów drugiej z prowadzonych przez nią spraw. Z tych względów, uznając, iż zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji