II FZ 56/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, , , po rozpoznaniu w dniu 6 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 listopada 2013 r. sygn. akt III SA/Wa 1903/13 w sprawie ze skargi K. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 24 maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił K. B. (dalej: skarżący) przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 24 maja 2013 r. w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za 2006 r. Jak wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazał na swoją trudną sytuację majątkową. Podniósł, że jest osobą bezrobotną, nie przysługuje mu zasiłek z urzędu pracy, nie ma żadnego majątku, nie pobiera świadczeń społecznych, nie posiada rachunków bankowych ani żadnych oszczędności. Skarżący został wezwany przez referendarza sądowego do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów, jednakże pomimo prawidłowego doręczenia wezwania, skarżący nie przedłożył wymaganych dokumentów. Postanowieniem z dnia 24 września 2013 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z dnia 26 września 2013 r., skarżący odpowiedział na wezwanie referendarza sądowego i wyjaśnił że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Przestawił zeznanie podatkowe za 2011 r. oraz stwierdził, że w 2012 r. nie osiągnął żadnych dochodów, od 1 września jest natomiast zatrudniony na jedną czwartą etatu z wynagrodzeniem 400 zł brutto. Skarżący oświadczył również, że jego wynagrodzenie jest tak niskie, że wystarcza tylko na bardzo skromne życie i ponoszenie tylko podstawowych wydatków takich jak żywność, media, karta miejska. Skarżący wyjaśnił dalej, że nie posiada rachunków bankowych. Korzysta z pomocy rodziny która zakupuje mu ubrania, żywność oraz spożywa u rodziny posiłki i korzysta z pralki. Skarżący nie otrzymuje od rodziny pomocy finansowej. W wyniku wniesionego od tego rozstrzygnięcia sprzeciwu WSA postanowieniem z dnia 28 listopada 2013 r. odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał na sprzeczność w składanych przez skarżącego oświadczeniach. Sąd podał, że skarżący z jednej strony utrzymuje, że uzyskuje wynagrodzenie za pracę w kwocie 400 zł brutto, stołuje się u rodziny, która zakupuje mu odzież i żywność, z drugiej zaś strony utrzymuje, że z tytułu czynszu i opłat za energię elektryczną i wodę ponosi miesięcznie wydatki w kwocie 500 zł (pismo z dnia 12 listopada 2013 r.). WSA stwierdził zatem, że wydatki skarżącego (500 zł) przewyższają kwotę jego dochodów (400 zł brutto). Sąd pierwszej instancji podkreślił, że skarżący ani we wniosku o przyznanie prawa pomocy, ani w sprzeciwie od postanowienia z dnia 24 września 2013 r., nie wyjaśnił wyczerpująco i przekonywująco, z jakiego źródła pochodzą środki finansowe na poniesienie kosztów utrzymania w części, na którą wykazane dochody nie wystarczają oraz nie wskazał ich dokładnej wysokości. Po dokonaniu oceny złożonych przez skarżącego oświadczeń i dokumentów WSA doszedł do wniosku, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych w niniejszej sprawie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. W złożonym na powyższe postanowienie zażaleniu skarżący wniósł o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Punktem odniesienia oceny postępowania pierwszoinstancyjnego, dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym postępowaniu jest ustawowa regulacja instytucji prawa pomocy. Stosownie do art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r., poz. 270, ze zm., dalej: p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast zgodnie z art. 246 § 1 tejże ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykładnia wyżej przytoczonych przepisów prawa wskazuje, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa. To strona winna wykazać, że znajduje się w takim położeniu, że nie jest w stanie wyłożyć niezbędnych kosztów postępowania, i że w tej mierze uzasadniona jest pomoc państwa. Przepisy dotyczące prawa pomocy nie zawierają wyczerpującego katalogu danych, które wnioskodawca powinien przedstawić składając wniosek o przyznanie tego prawa. Zgodnie jednak z art. 252 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Zatem wniosek ten powinien obejmować dane, umożliwiające rzetelną ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, że WSA właściwie ocenił wniosek skarżącego. Jak słusznie podkreślił WSA, ze złożonego przez skarżącego oświadczenia nie wynika, że poniesienie kosztów związanych z niniejszą sprawą przekracza jego możliwości finansowe, a także, że może spowodować pozbawienie jego samego lub jego rodzinę środków utrzymania. Ponadto koszty sądowe związane z niniejszą sprawą znajdują również pokrycie w zgromadzonym przez skarżącego majątku, co dodatkowo potwierdza bezpodstawność jego wniosku, jak i zawartych w nim twierdzeń. Skarżący nie wykazał zatem, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, ale również nie wykazał, że nie może ponieść tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego, co zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. uzasadniałoby przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym, według art. 245 § 3 p.p.s.a., m. in. zwolnienie od kosztów sądowych w części. W ślad za Sądem pierwszej instancji należy również zwrócić uwagę na rozbieżności i nieścisłości w podawanych przez skarżącego oświadczeniach. Sąd podał, że skarżący z jednej strony utrzymuje, że uzyskuje wynagrodzenie za pracę w kwocie 400 zł brutto, stołuje się u rodziny, która zakupuje mu odzież i żywność, z drugiej zaś strony utrzymuje, że z tytułu czynszu i opłat za energię elektryczną i wodę ponosi miesięcznie wydatki w kwocie 500 zł (pismo z dnia 12 listopada 2013 r.). Zasadnie stwierdził zatem WSA, że wydatki skarżącego (500 zł) przewyższają kwotę jego dochodów (400 zł brutto). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego niepełne wyjaśnienie sytuacji majątkowej przez skarżącego uzasadniało tym samym prawidłową ocenę Sądu pierwszej instancji o braku podstaw do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie go od ponoszenia kosztów sądowych. Należy nadto mieć na względzie fakt, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu osobom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jak wskazuje się w doktrynie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. Hanna Knysiak – Molczyk (w:) "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Warszawa 2005, s. 628). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywający. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący nie udowodnił, ani też dostatecznie nie uprawdopodobnił, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Nie wykazał również, że nie może ponieść tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nie sposób nie zauważyć również, że wszczynając postępowania sądowe, skarżący powinien liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczenia środków finansowych na te koszty. Z przytoczonych powyżej powodów, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie, mając na uwadze art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a.