II FZ 569/08

Dnia 18 grudnia 2008 roku Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA: Anna Świderska po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2008 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia G. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 2 października 2008 roku sygn. akt I SA/Gd 342/08 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi G. J. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 22 lutego 2008 roku nr ... w przedmiocie: stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 2 października 2008 r., sygn. akt I SA/Gd 342/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił G. J. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wyjaśnił, że skarżąca zwróciła się z wnioskiem o całkowite zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazała, że wspólne z mężem prowadzi gospodarstwo domowe. Źródłem utrzymania małżonków są dochody z tytułu renty skarżącej w kwocie 427 zł brutto, wynagrodzenia za prace je męża w wysokości 1.500 zł brutto miesięcznie oraz dochody z prowadzonej przez męża działalności gospodarczej, których wysokości nie wskazała. Skarżąca jest właścicielką domu o powierzchni 104 m2, nie posiada innego majątku ani oszczędności. Wobec tego, iż oświadczenie skarżącej okazało się niewystarczające dla oceny jej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych została wezwana do złożenie dodatkowych dokumentów i oświadczeń. Zakreślony termin do wykonania zarządzenia upłynął bezskutecznie. Sąd I instancji odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy, wskazując, iż w niniejszej sprawie skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej p.p.s.a.). Podkreślił, iż rzeczą zainteresowanej jest wykazanie zasadności złożonego wniosku, zaś postawa skarżącej, uchylającej się do złożenia żądnych przez sąd dokumentów skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jej rzeczywistych możliwości płatniczych. Wskazał, iż sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawczyni nie są znane albowiem uchyla się ona od złożenia żądanych przez sąd dokumentów. Wówczas musi się liczyć z ujemnymi konsekwencjami w postaci negatywnego rozstrzygnięcia. We wniesionym dnia 21 października 2008 roku zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji. Stawiając zarzut błędnego zastosowania art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. polegającego na bezzasadnej odmowie przyznania prawa pomocy, wskazała, iz w złożonym na urzędowym formularzu wniosku wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Nadto zarzuciła, iż sentencja postanowienia nie precyzuje dostatecznie jakiej formy prawa pomocy jej odmówiono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem podatniczki, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niej. Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów procesu we własnym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy należy w pełni zaakceptować rozstrzygnięcie wydane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku. Sąd I instancji trafnie wskazał, iż ciężar dowodu wystąpienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o jego przyznanie. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Nie jest zatem zasadne stanowisko strony skarżącej, iż dane przedstawione w złożonym formularzu PPF były wystarczające dla oceny, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w sprawie niniejszej. Wskazać należy, iż prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony na urzędowym formularzu jest niezbędnym warunkiem formalnym umożliwiającym sądowi merytoryczne, a nie formalne rozstrzygnięcie w zakresie złożonego żądania, jednak nie przesądza o obowiązku sądu bezkrytycznego przyjęcia podanych w nim informacji. Jeśli bowiem zawiera dane zbyt ogólne i niewystarczające do oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy lub budzące wątpliwości sąd uprawniony jest na podstawie art. 255 p.p.s.a do zażądania dodatkowych informacji i wyjaśnień. Wnioskodawczyni nie wywiązała się z obowiązku nałożonego przez sąd I instancji w trybie art.255 p.p.s.a., i nie przedstawiła sądowi wyciągów z rachunków bankowych, zeznań podatkowych za rok 2007, dokumentów potwierdzających wysokość dochodów uzyskiwanych przez męża z prowadzonej działalności gospodarczej, których nie wskazała w złożonym na formularzu PPF oświadczeniu. Tym samym pozbawiła sąd I instancji możliwości ustalenia swoich możliwości finansowych. W tym miejscu wskazać należy, iż o ile nie przeprowadzenie postępowania uzupełniającego, co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości, jest istotną wadą postępowania skutkującą uchyleniem rozstrzygnięcia, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. W rozstrzyganej sprawie niezłożenie wyczerpującego oświadczenia o stanie majątkowym podatniczki miało decydujący wpływ na dokonaną przez Sąd I instancji ocenę wniosku o prawo pomocy. Oceny tej wnioskodawczyni nie podważyła w złożonym zażaleniu. Odnośnie zarzutu dotyczącego braku precyzyjnego wskazania w sentencji skarżonego postanowienia zakresu rozstrzygnięcia sądu I instancji wskazać należy, iż pomimo ogólnego sformułowania rozstrzygnięcia ze sporządzonego z urzędu uzasadnienia postanowienia, wynika wprost, iż przedmiotem rozpoznania był wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Jak stanowią przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowienie składa się z sentencji (art. 138 w zw. z art. 166 p.p.s.a.) i uzasadnienia (art. 141 p.p.s.a.), które stanowią integralną całość. Z uzasadnienia postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 2 października 2008 r. wynika, iż skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości i istnienie przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. było przedmiotem badania i oceny przez sąd I instancji. Co prawda końcowo jako podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia sąd I instancji wskazał omyłkowo na przepis art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. regulujący przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym jednak treść uzasadnienia usuwa wątpliwości co do zastosowania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku właściwego przepisu art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. Bowiem uznając, iż skarżąca nie wykazała istnienia wskazanych w nim przesłanek odmówił jej przyznania prawa pomocy. Wobec powyższego przyjąć należało, iż uchybienie to pozostaje bez wpływu na treść prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie. Z tych względów, uznając, iż zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji