II FZ 603/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jan Rudowski po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia L. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 22 września 2008 r. sygn. akt I SO/Wr 3/08 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie dotyczącej decyzji Wójta Gminy J. z dnia 28 września 2006 r., nr [...]. postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przyznać L. G prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 22 września 2008 r., sygn. akt I SO/Wr 3/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił L. G. przyznania prawa pomocy w sprawie dotyczącej decyzji Wójta Gminy J. z dnia 28 września 2006 r., nr [...]. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał, że otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 1.800 zł, opłaca czesne za naukę w szkole wyższej w kwocie 300 zł oraz pomaga 81-letniej babci, której źródłem utrzymania jest emerytura w wysokości 680 zł. Referendarz Sądowy wezwał skarżącego do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jego sytuacji finansowej. Strona nadesłała rozliczenia wydatków na wodę oraz opłat eksploatacyjnych w kwocie 5.774,93 zł, dowód przekazu ponoszenia opłat za studia, harmonogram spłat kredytu (ok. 330, 75 zł rata miesięczna), odcinków przekazu świadczenia rentowego matki. Postanowieniem z dnia 19 maja 2008 r. Referendarz Sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie podkreślając, że pomimo wezwania nie przedłożył wymaganych dokumentów, które potwierdzałyby, że jego sytuacja majątkowa jest na tyle trudna, że nie jest on w stanie ponieść kosztów sądowych w sprawie. Pismem z dnia 4 lipca 2008 r. skarżący wniósł sprzeciw od przedmiotowego postanowienia. Odpowiadając na wezwanie Sądu skarżący oświadczył, że ponoszone przez niego miesięczne wydatki wynoszą: czynsz – 400 zł, opłata za wodę – 180 zł, za prąd – 100 zł, telefon – 90 zł, przejazdy autobusowe – 100 zł. Skarżący wspomaga finansowo matkę, która otrzymuje rentę w wysokości ok. 400 zł. W świetle przedłożonych wyciągów bankowych wynika, że strona otrzymała wynagrodzenie za kwiecień 2008 r. w kwocie - 2.502,27 zł, maj 2008 r. – 2.402,96 zł, czerwiec 2008 r. – 2.620,13 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uznał, że strona nie wykazała, iż jej sytuacja materialna uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Skarżący, pomimo wezwania, nie przedstawił aktualnego zaświadczenia, które potwierdzałoby jego twierdzenia co do wysokości miesięcznego wynagrodzenia. W zaistniałej sytuacji Sąd uznał, że nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane wobec uchylania się strony od złożenia stosownych dokumentów. W dalszej kolejności odnosząc się do wydatków na naukę skarżącego i związany z tym obowiązek spłacania kredytu zaciągniętego celem dalszego dokształcania się Sąd wskazał, że okoliczność ta nie może mieć decydującego znaczenia przy ocenie możliwości finansowych skarżącego bowiem zobowiązania cywilnoprawne (rata kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. WSA nie znalazł również podstaw do przyznania stronie pełnomocnika z urzędu wskazując, że odmowa przyznania adwokata nie ograniczy jej prawa do sądu, albowiem sąd, stosownie do dyspozycji art. 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) zw. dalej w skrócie: p.p.s.a., w razie potrzeby udzieli stronie niezbędnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczy ją o skutkach prawnych tych czynności oraz ich zaniedbań. Skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie wskazując, że jego aktualna sytuacja materialna nie pozwala na zatrudnienie adwokata. Wnosił o zwolnienie od pobierania "opłaty". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie należy uznać za zasadne. W art. 245 p.p.s.a. przewidziano możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Prawo to przyznaje się, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) polega natomiast na zwolnieniu tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Wchodzi zaś w rachubę, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Odnosząc się do rozpoznawanej sprawy należy wskazać, że WSA we Wrocławiu rozpoznając wniosek strony o przyznanie prawa pomocy nie poprzestał jedynie na oświadczeniu złożonym przez stronę skarżącą na druku PPF i wezwał stronę w trybie art. 255 p.p.s.a. do złożenia dodatkowych dokumentów przedstawiających jej sytuację materialną. Z całości zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że skarżący osiąga dochód w wysokości od 2.402,96 zł do 2.620,13 zł miesięcznie, pomaga 81-letniej babci, która otrzymuje emeryturę w wysokości 680 zł oraz matce, która pobiera rentę w kwocie ok. 400 zł. Skarżący wskazał także na ponoszone koszty w wysokości 300 zł związane z nauką w szkole prywatnej, kredytem w wysokości ok. 330,75 zł oraz opłatami eksploatacyjnymi za mieszkanie. Przedstawił również wezwanie ostateczne z dnia 11 marca 2008 r. ze Spółdzielni, z którego wynika, że zaległości z tytułu opłat eksploatacyjnych mieszkania, w którym zamieszkuje wynoszą 2.078,70 zł. Sąd pierwszej instancji nie zakwestionował powyższych ustaleń i oparł się na nich przy orzekaniu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w przedstawionych okolicznościach brak było podstaw do przyjęcia, że strona może pokryć koszty postępowania sądowego i koszty związane z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru. Nie można w szczególności zgodzić się ze stanowiskiem Sądu, w którym kwestionuje pierwszeństwo regulowania zobowiązań prywatnoprawnych związanych z opłatami za studia przed kosztami sądowymi. Nie można bowiem od strony wymagać, aby zrezygnowała z rozpoczętej nauki w związku z koniecznością pokrycia kosztów sporu sądowego. Odnośnie odmowy przyznania stronie pełnomocnika z urzędu podkreślić należy, że zasadnie Sąd pierwszej instancji wskazał, że na obecnym etapie postępowania sąd nie jest związany granicami skargi i obowiązany jest udzielać stronie niezbędnych pouczeń co do dokonywanych przez nią czynności i ich skutkach, jak również skutkach jej zaniedbań. Powyższe nie oznacza jednak zakazu ustanowienia stronie będącej osobą fizyczną profesjonalnego pełnomocnika. Instytucja prawa pomocy służy ochronie skarżących nie posiadających odpowiednich środków finansowych na dochodzenie swoich praw przed sądem. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego biorąc pod uwagę powyższe okoliczności brak jest podstaw do przyjęcia, że strona, która znajduje się w wyżej przedstawionej sytuacji, może pokryć koszty postępowania sądowego i ustanowienia pełnomocnika z wyboru Warto również podkreślić, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 16 września 2008 r., sygn. akt II FZ 400/08, oceniając sytuację finansową strony, przyznał jej prawo pomocy w zakresie całkowitym. Naczelny Sąd Administracyjny w przedmiotowej sprawie podziela argumentację zawartą w powyższym postanowieniu, które zapadło w zbliżonych okolicznościach faktycznych. Mając powyższe na uwadze na mocy art. 188 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. NSA postanowił jak w sentencji.