II FZ 627/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz po rozpoznaniu w dniu 18 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia H. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 17 marca 2015 r., sygn. akt I SA/Kr 446/14 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi H. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 13 stycznia 2013 r., nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 17 marca 2015 r., sygn. akt I SA/Kr 446/14, Wojewódzki sąd Administracyjny w Krakowie (dalej: "WSA") odmówił H. M. (dalej: "Skarżąca") przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Skarżącej na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie (dalej: "SKO") z dnia 13 stycznia 2014 r. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Podstawą prawną powyższego orzeczenia był art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."). Jak wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia do WSA wpłynął wpłynął wniosek H. M. (podpisany przez M. M.) o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, w sprawie ze skargi na postanowienie SKO z dnia 13 stycznia 2014r. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Jak wynika z zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach" oraz kserokopii przekazu pocztowego, dotyczącego świadczenia z ZUS, H. M. ur. w 1940r. jest osobą niewidomą i sparaliżowaną. Prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem M. M. ur. w 1936r., który sprawuje nad nią opiekę. H. M. otrzymuje rentę w wysokości 726,10 zł netto miesięcznie, a jej mąż emeryturę w wysokości 3026 zł netto miesięcznie. Strona skarżąca jest właścicielem działki nr 108, ½ części działki nr 109 oraz ½ części domu o pow. 105 m2 z 1978r. M. M. jest natomiast właścicielem ½ części działki nr 109. Postanowieniem z dnia 11 lipca 2014 r. Referendarz sądowy w WSA wniosek o przyznanie prawa pomocy oddalił. WSA rozpoznając ponownie sprawę w wyniku wniesionego sprzeciwu stwierdził, że wniosek Skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie WSA przepis art. 246 p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości, co do tego, że inicjatywa w zakresie uprawdopodobnienia okoliczności świadczących o trudnej sytuacji materialnej, np. związanej z ponoszeniem nadzwyczajnych kosztów utrzymania, czy leczenia spoczywa na wnioskodawcy. WSA wskazał, że aby dokonać oceny możliwości płatniczych strony sąd musi dysponować co najmniej informacjami i dokumentami o jakich przedłożenie wezwano H. M. w toku postępowania przed Referendarzem sądowym. Została ona bowiem wezwana do przedłożenia: spisu miesięcznych wydatków rodziny związanych z bieżącymi potrzebami, uwzględniającego ewentualne koszty leczenia i rehabilitacji, popartego odpowiednimi rachunkami; wyciągów z kont bankowych H. M., M. M., obejmujących operację z ostatnich trzech miesięcy i ich obecny stan; wyciągów z ich lokat bankowych; zeznania podatkowego skarżącej i jej męża za 2013r.; dowodu przelewu, przekazu emerytury męża skarżącej za ostatni miesiąc; odpisów z ksiąg wieczystych (lub ich kserokopii), obejmujących nieruchomości będące własnością lub współwłasnością skarżącej i jej męża (można było ewentualnie podać numery przedmiotowych ksiąg wieczystych). Mimo szczegółowego wezwania skarżąca nie przedłożyła żadnych dokumentów obrazujących jej sytuację finansową oraz jej męża. Mając na uwadze powyższe WSA podniósł, że zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania tego prawa. W złożonym na powyższe postanowienie zażaleniu Skarżąca wniosła o zwolnienie jej z kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie, dlatego podlega oddaleniu. Jak słusznie zaznaczono w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, udzielenie stronie prawa pomocy, jako forma dofinansowania z budżetu państwa, winno mieć miejsce w wyjątkowych sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Powyższe stanowisko nie może budzić kontrowersji, jest bowiem ugruntowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. np. postanowienie NSA z dnia 26 sierpnia 2009 r. I FZ 130/09, jak i z dnia 10 stycznia 2005 r. FZ 478/04). W niniejszej sprawie Skarżąca domaga się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Przesłanki przyznania prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym normuje art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że ie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zatem jedynym kryterium, jakie winno być brane pod uwagę przy ocenie takiego wniosku, winna być rzeczywista sytuacja majątkowa strony. Redakcja art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wskazuje też jednoznacznie, że ciężar dowodu w zakresie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie wnioskującej, o czym świadczy użyty w tym przepisie zwrot "gdy wykaże". W świetle powyższego strona, która chce skorzystać z prawa pomocy powinna nie tylko podać we wniosku okoliczności wskazujące na brak środków wystarczających na pokrycie kosztów związanych z uczestnictwem w postępowaniu sądowym, ale również zaprezentować we własnym zakresie lub na żądanie Sądu dowody potwierdzające takie twierdzenie. Odmawiając uwzględnienia żądania WSA argumentował, że Skarżąca nie przedstawiła dokumentów wskazujących, że jej sytuacja majątkowa uniemożliwia pokrycie kosztów sądowych. Z tym stanowiskiem należy się zgodzić. Jak już wyżej zaznaczono, to wnioskodawca winien wykazać, że stan majątku uniemożliwia regulowanie należności sądowych. Należy również zauważyć, że Skarżąca zasadnie została zobowiązana do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów. Skarżąca jednak nie wypełniła w pełni kierowanych do niej wezwań o nadesłanie dokumentacji. Podkreślenia wymaga w tym miejscu, że to na stronie ciąży obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., a WSA nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane. Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla również, że do wyłącznej oceny Sądu należy uznanie czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia stosowne przesłanki. Skoro zatem strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej dokumentacji, to powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Należy zatem przyznać rację WSA, że bierność Skarżącej w zakresie wyjaśnienia jej sytuacji majątkowej zdecydowanie uniemożliwiła pełną ocenę tej sytuacji. W tym stanie rzeczy nie można zatem ponad wszelką wątpliwość uznać, że Skarżąca wykazała, iż spełnia warunki wskazane w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., co implikowałoby konieczność udzielenia pomocy ze środków budżetowych. Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.