II FZ 639/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : Bogusław Dauter (spr.) po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 lipca 2007 r. sygn. akt III SA/Wa 3482/05 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi W. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 9 listopada 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z 17 lipca 2007 r., sygn. akt III SA/Wa 3482/05, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy W. W. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w spawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z 9 listopada 2005 r., nr [...], w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego. 2. Rozstrzygniecie to zapadło w następującym, przyjętym przez sąd pierwszej instancji, stanie faktycznym: W. W. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Uzasadniając wniosek podatnik powołał się na złą sytuację finansową i zdrowotną swojej rodziny, a także wskazał, że dochody z renty i emerytury wydaje w całości na zakup leków, żywności, odzieży i innych rzeczy niezbędnych. Nie dysponuje on środkami na pokrycie kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Ponadto wnioskodawca oświadczył, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i synem. Do swojego majątku zaliczył mieszkanie o pow. 30 m2 oraz nieruchomość rolną, która ugoruje o pow. 0,96 ha przeliczeniowego. Oświadczył ponadto, że osiąga dochód z tytułu renty w wysokości ok. 500 zł, jego żona uzyskuje dochód z emerytury w wysokości ok. 490 zł a ich syn pobiera rentę socjalną w wysokości około 420 zł. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie sąd pierwszej instancji powołując się na treść art. 243 § 1, art. 245 § 1 oraz art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) wskazał, że skarżący pomimo składania kolejnych wniosków o przyznanie prawa pomocy, nie przedstawia w nich nowych okoliczności i informacji ponad te, które były już sądowi znane i były przedmiotem analizy, bowiem prawomocnym postanowieniem z 23 marca 2006 r. oraz 4 grudnia 2006 r. WSA w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Ponadto NSA postanowieniem z 22 maja 2007 r., sygn. akt II FZ 80/07, oddalił zażalenie skarżącego wniesione w tym przedmiocie W rozpoznawanym wniosku z 13 lipca 2007 r. sąd stwierdził, że skarżący nie przywołał żadnych okoliczności, które mogłyby mieć wpływ na odmienna ocenę jego sytuacji finansowej. Niezależnie od powyższego sąd pierwszej instancji wskazał, że w sprawie na skarżącym ciąży obowiązek uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł oraz koszty wynagrodzenia adwokata, które sąd na podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, określił na 120 zł. Rozpatrując wniosek sąd podniósł także, że w składanych przez wnioskodawcę oświadczeniach co do posiadanych składników majątkowych są nieścisłości. Wskazał on bowiem że posiada nieruchomość o powierzchni 0,96 ha przeliczeniowego (3,64 ha fizycznych), nie dodał jednak, że posiada również nieruchomość o powierzchni 0,17 ha (karta 15 akt sprawy). Ponadto skarżący nie ujawnił, że jest współwłaścicielem lasu o powierzchni ogółem około 2 ha, co wynikało z decyzji ustalające łączne zobowiązanie pieniężne za 2005 r. Dodatkowo skarżący w wnioskach z 12 stycznia 2006 r., 11 października 2006 r. i 13 lipca 2007 r. wskazuje na posiadanie budynku mieszkalnego, którego wielkość jednak za każdym razem jest inna. W pierwszym z wniosków wskazuje, że ma powierzchnie 40 m2, w drugim, iż 35 m2 a w ostatnim 30 m2. Zdaniem sądu wskazane nieścisłości nie pozwalają uznać, że skarżący wykazał, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy, a ponadto utrudniają przeprowadzenia oceny jego sytuacji materialnej w taki sposób, by można było jednoznacznie stwierdzić, że poniesienie kosztów postępowania jest niemożliwy albo będzie wiązało się z uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu jego i rodziny. Sąd wskazał także, że wnioskodawca dwukrotnie był wzywany przy rozpatrywaniu poprzednich wniosków do nadesłania zeznań podatkowych oraz potwierdzenia informacji o wysokości uzyskiwanych dochodach, z obowiązku tego jednak się nie wywiązał. Mając zatem na uwadze powyższe okoliczności zdaniem sądu skarżący oraz osoby przebywające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają stałe źródła dochodów w łącznej wysokości 1.410 zł a tym samym kwota ta przekracza zarówno wysokość wpisu od skargi kasacyjnej jak i łączne koszty postępowania (wpis i wynagrodzenie adwokata według stawki minimalnej). Tym samym zdaniem sądu w sprawie nie występowały przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy. 3. Skarżący zaskarżył powyższe postanowienie na podstawie art. 27, 243 § 1 i 2, 246 1 pkt. 1 p.p.s.a. w całości wnosząc o jego zmianę. Zarzucił, że sąd dokonał niewłaściwej interpretacji wniosków skarżącego o przyznanie prawa pomocy w pełnym zakresie. Zarzucił między innymi, że "wykazanie zmiany konkretnych okoliczności zawsze skutkuje oddaleniem kolejnych wniosków w sytuacji, gdy już pierwszy złożony wniosek uzasadniał oczywiście przyznanie tej pomocy w pełnym zakresie." Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 4. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie Jak wynika z akt sprawy i znajdujących się w niej dokumentów podatnik starał się o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym na podstawie wniosku z dnia 13 lipca 2007 r. Ze złożonego oświadczenia wynikało, że wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną oraz synem. Majątek rodziny stanowi dom o pow. 30 m2 oraz nieruchomość rolna o pow. 0,92 hektara przeliczeniowego. Łączny dochód podatnika, jego żony oraz syna to kwota 1.410 zł Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dokonał prawidłowej oceny stanu materialnego skarżącego. Należy bowiem wskazać, że stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy osobie fizycznej przysługuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W związku z tym należy zauważyć, że w przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających, zdaniem wnioskodawcy, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów zastępstwa procesowego we własnym zakresie. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. (por.: M. Niezgódka – Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 594). Zatem zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny, mając do dyspozycji przedstawione przez podatnika dokumenty, słusznie uznał, że skarżący nie wykazał, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Słusznie w przedmiotowym postępowaniu sąd pierwszej instancji wskazuje na rozbieżności w składanych przez wnioskodawcę oświadczeniach. W wnioskach z 12 stycznia 2006 r., 11 października 2006 r. i 13 lipca 2007 r. podatnik wskazuje na posiadanie budynku mieszkalnego, którego wielkość za każdym razem jest inna. W pierwszym z wniosków wskazuje, że ma powierzchnie 40 m2, w drugim, iż 35 m2 a w ostatnim 30 m2. Tak samo nie wskazanie przez podatnika, iż posiada nieruchomość o powierzchni 0,17 ha (karta 15 akt sprawy), powoduje, że wniosek skarżącego nie odzwierciedla jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Słusznie w tym zakresie sąd pierwszej instancji podniósł, że nie jest rzeczą sądu prowadzenie dochodzenia co do faktycznego stanu majątkowego skarżącego (por. postanowienie NSA z dnia 10 maja 2004 r., sygn. akt FZ 17/04, niepubl.). Prowadziłoby to bowiem do nieograniczonego przewlekania postępowania o przyznanie prawa pomocy, które ze swej istoty jest postępowaniem wpadkowym i jako takie nie powinno w sposób długotrwały uniemożliwiać zakończenia postępowania głównego. Mając jednak na uwadze fakt, że skarżący oraz osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają stałe źródła dochodów w łącznej kwocie około 1.410 zł, to zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący jest w stanie uiścić wpis w wysokości 100 zł oraz koszty wynagrodzenia adwokata. Należy także wskazać, że zwolnienie od opłat sądowych oznacza prowadzenie postępowania sądowego na koszt Skarbu Państwa, a zatem może dotyczyć tylko wyjątkowych sytuacji. Zaznaczyć należy, że skarżący, który wniósł uzasadnioną skargę, uzyskuje w przypadku jej uwzględnienia zwrot uiszczonego wpisu od organu, który wydał zaskarżony akt na podstawie art. 200 p.p.s.a. Z przytoczonych wyżej względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.