II FZ 66/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Aleksandra Wrzesińska- Nowacka po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia F. "C. W. i P. P. w likwidacji w W." na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 31 grudnia 2010 r. sygn. akt III SA/Wr 669/10 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi F. "C. W. i P. P. w likwidacji w W." na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 2 sierpnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu. Postanowieniem z dnia 31 grudnia 2010 r. sygn. akt III SA/Wr 669/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu po rozpoznaniu wniosku F. "C. W. i P. P. w likwidacji w W." (dalej jako: Fundacja) o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym na skutek sprzeciwu Fundacji od postanowienia referendarza sądowego z dnia 21 października 2010 r. postanowił przyznać Fundacji prawo pomocy w zakresie zwolnienia od opłat sądowych oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Sąd odmówił ustanowienia pełnomocnika z urzędu wskazując, iż przedmiot zaskarżenia zostanie wszechstronnie zbadany przez Sąd pod względem jego zgodności z prawem i reprezentowanie Fundacji przez pełnomocnika jest zbędne. Fundacja wniosła zażalenie na punkt II postanowienia z dnia 31 grudnia 2010 r. wnosząc o jego zmianę poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że nie sposób zaakceptować stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, "gdyż godzi ono w istotę zawodu prawnika. Jeżeli udział strony jest zbędny, to organy państwowe czy samorządowe wyrządzają szkodę, bo są zawsze reprezentowane przez zawodowego pełnomocnika, czyli bezzasadnie marnują środki publiczne. Organ zawsze ma pełnomocnika zawodowego, który jest finansowany przez podatników, a więc druga strona ma prawo do skorzystania z pomocy prawnika też za środki publiczne". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002, Nr 153, poz. 1270, ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) określono przesłanki przyznania prawa pomocy osobie prawnej i innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej. Sposób sformułowania przepisów dotyczących osób prawnych i jednostek organizacyjnych wskazuje, że w razie spełnienia warunków, o których mowa w § 2 pkt 1 (to jest wykazania, że strona nie ma żadnych środków na koszty postępowania) osobie prawnej należy przyznać prawo pomocy w zakresie całkowitym, to jest poprzez przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie fachowego pełnomocnika z urzędu (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Do oceny sądu (referendarza sądowego) należy uznanie, czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia ustawowe warunki. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego na wniosku składanym przez strony na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Jeżeli oświadczenie okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, sąd (referendarz sądowy) może wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego (art. 255 p.p.s.a.) – por. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX, 2009, wyd. III. Przyznanie prawa pomocy w p.p.s.a. jest niedopuszczalne, nawet jeśli zachodzą ku temu przesłanki związane z trudną sytuacją materialną strony (art. 246 § 2 p.p.s.a.), jedynie w przypadku oczywistej bezzasadności skargi. W orzecznictwie i piśmiennictwie (zob. J.P. Tarno, Postępowanie przed sądami administracyjnymi..., s. 320-321) przyjmuje się, że skarga jest oczywiście bezzasadna, jeżeli bez głębszej analizy prawnej, "na pierwszy rzut oka", nie ulega wątpliwości, że nie może zostać uwzględniona. Zastosowanie art. 247 p.p.s.a. jest więc dopuszczalne jedynie wówczas, gdy stan faktyczny i prawny danej sprawy nie budzi najmniejszych wątpliwości co do braku szans na jej uwzględnienie. Wśród przesłanek przyznania prawa pomocy nie wymieniono przesłanki w postaci potrzeby ustanowienia pełnomocnika. Naczelny Sąd Administracyjny stoi na zatem na stanowisku, że sąd nie ma prawa oceniać, przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, czy udział w sprawie zawodowego pełnomocnika jest potrzebny. W ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie ma bowiem odpowiednika przepisu art. 117 § 5 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 1964 r., Nr 43, poz. 296 ze zm.), w którym ustawodawca zaznaczył, iż Sąd uwzględni wniosek strony o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, jeżeli udział adwokata lub radcy prawnego w sprawie uzna za potrzebny. Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił ustanowienia dla strony pełnomocnika powołując się jedynie na brak potrzeby jego występowania w sprawie. Nie odniósł się zaś w ogóle do przesłanek ustawowych, wymienionych w art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. Tym samym nie rozpoznał w tym zakresie wniosku co do istoty. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd powinien zatem skupić się wyłącznie na ocenie sytuacji finansowej Fundacji i ewentualnie uzasadnić dlaczego uznaje, że Fundacja może pokryć koszty profesjonalnego pełnomocnika. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 185 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.