II FZ 722/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Aleksandra Wrzesińska- Nowacka po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia S. F. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 17 listopada 2010 r. sygn. akt I SA/Go 449/10 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi S. F. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Z. z dnia 15 marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2003 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wlkp. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. postanowieniem z dnia 17 listopada 2010 r. (sygn. akt I SA/Go 449/10) w sprawie ze skargi S. F. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Z. z dnia 15 marca 2010 r. w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2003 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi kasacyjnej. Wpis od skargi kasacyjnej określono w tej sprawie na 1.040 zł. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący wskazał, iż we wspólnym gospodarstwie domowym zamieszkuje wraz z żoną. Są właścicielami dwóch nieruchomości gruntowych wraz z domami mieszkalnymi, sześciohektarowego gruntu rolnego oraz działki w K. nad O., które zostały zajęte w postępowaniu egzekucyjnym przez naczelnika urzędu skarbowego. Nadto posiadają trzy samochody (Volkswagena Tuareg, Fiata Ducato oraz Toyotę Auris). Skarżący utrzymuje się z dochodów uzyskiwanych z prowadzonej działalności gospodarczej. Małżonkowie F. - obok normalnych kosztów utrzymania - ponoszą również wydatki na spłatę w ratach zaległości podatkowej w wysokości 30.800 zł miesięcznie (łącznie od obojga małżonków). Ostatnia z rat przypada na styczeń 2011 r. Ponadto skarżący wpłacił na poczet spornego zobowiązania w podatku dochodowego za 2005 r. kwotę 20.000 zł, którą uzyskał ze sprzedaży domku letniskowego. Strona zaznaczyła, iż decyzją z dnia 16 września 2010 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w G. odroczył w stosunku do niego termin płatności kwoty 43.711,47 zł., będącej zaległością podatkową za 2005 r. do dnia 30 listopada 2010 r. Postanowieniem z dnia 2 listopada 2010 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazał, że wpis od skargi wynosi wielokrotnie mniej niż deklarowane miesięczne dochody. Skarżący wniósł sprzeciw i w uzasadnieniu podniósł, że nie można zgodzić się z twierdzeniem, iż wysokość wpisu jest kilkunastokrotnie niższa od miesięcznych dochodów skarżącego. Wprawdzie we wrześniu 2010 roku, dochód skarżącego z działalności gospodarczej wyniósł 29.609,36 zł, była to jednak sytuacja incydentalna. Z załączonego zestawienia wynika, iż dochód S. F. z działalności gospodarczej w okresie od stycznia do września 2010 roku i wyniósł 53.782,40 zł. Gdyby zatem go podzielić, to średni dochód z działalności gospodarczej wyniósłby około 4.481,86 zł. Należy jednakże pamiętać o tym, iż budżet skarżącego prócz zwykłych wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem obciążały i obciążają miesięczne raty związane ze spłatą układów ratalnych. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą w zakresie handlu (posiada kilka stoisk na targowisku przygranicznym w K. n/O.) i gastronomii (pizzeria). Samochód Fiat Ducato oraz nie stanowiący środka trwałego Volkswagen, są wykorzystywane przez skarżącego jako pojazdy dostawcze (dowóz towaru na targowisko z hurtowni lub producentów, rozwożenie pizzy) i są niezbędne do prowadzenia działalności gospodarczej. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że przedłożone przez skarżącego dokumenty dotyczące jego stanu finansowo – majątkowego potwierdziły, że skarżący może ponieść ciężar uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 1.040 zł. W sprzeciwie podniesiono, że chcąc zrealizować decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego z 16 września 2010 r. o odroczeniu terminu płatności pozostałej kwoty spornego zobowiązania podatkowego (kwota główna plus odsetki łącznie 43.181,47 zł), skarżący będzie musiał sprzedać część swojego majątku ruchomego. Sąd zauważył jednak, iż to sama strona skarżąca - reprezentowana przez pełnomocnika – wskazała, co wynika z uzasadnienia decyzji z 16 września 2010 r., iż posiada środki na miesięczne wpłaty do urzędu skarbowego pozwalające na spłatę zaległości podatkowej oraz posiada dość znaczny majątek nieruchomy, co pozostaje w sprzeczności z przesłankami przyznania prawa pomocy. Skarżący wniósł zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 17 listopada 2010 r., w którym zarzucił naruszenie art. 246 §1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) poprzez odmowę zwolnienia skarżącego z części kwoty wpisu sądowego od skargi, pomimo że strona wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów wpisu sądowego. Domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Prawo do sądu jest jednym z praw osobistych gwarantowanych jednostce w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Gwarantuje ono każdemu prawo do rozpatrzenia jego sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Prawo do sądu wynika również z ratyfikowanych przez Polskę norm prawa międzynarodowego, a zwłaszcza art. 14 ust. 1 zd. 2 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych. Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie już prezentując pogląd w zakresie prawa do sądu (m.in. orz. z 8.4.1997 r., K 14/96, OTK 1997, Nr 2, albo wyr. z 9.6.1998 r., K 28/97, OTK 1998, Nr 4, poz. 50), stwierdził, że obejmuje ono: - prawo dostępu do sądu, tj. prawo do uruchomienia postępowania przed sądem - organem niezależnym, bezstronnym i niezawisłym; - prawo do odpowiedniego ukształtowania procedury sądowej, zgodnie z wymogami sprawiedliwości i jawności; - prawo do wyroku sądowego, tj. prawo do uzyskania wiążącego rozstrzygnięcia sprawy przez sąd w rozsądnym terminie. Sformułowana w art. 45 Konstytucji RP zasada dostępu do sądu daje: "możliwość zwrócenia się w każdej sytuacji (sprawie) do sądu z żądaniem określenia (ustalenia) statusu prawnego jednostki, w sytuacjach nie tylko zakwestionowania lub naruszenia jej praw i wolności, lecz również w sytuacjach odczuwanych przez nią niejasności, niepewności a zwłaszcza obawy wystąpienia takiego naruszenia. Instytucja prawa pomocy stanowi zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu, jako podstawowego standardu państwa prawnego. Umożliwia ona realizację swoich praw na drodze sądowej podmiotom nie posiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. Skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy i w dołączonych do niego dokumentach przedstawił swój stan finansowo - majątkowy. Z jego oświadczenia wynika, że skarżący posiada dość znaczny majątek ruchomy i nieruchomy, z tym, że wszystkie nieruchomości są zajęte przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. w związku z zabezpieczeniem spornego zobowiązanie podatkowego oraz zobowiązania w podatku dochodowym za 2003 i 2005 rok. Może to utrudniać sprzedaż tych nieruchomości. Ponadto siedziba firmy, którą prowadzi skarżący mieści się w prywatnym domu, w miejscu zamieszkania skarżącego wraz z rodziną (wynika to z dokumentów załączonych do wniosku o prawo pomocy). Nieruchomość ta służy więc zarówno uzyskiwaniu przychodów, jak i zaspokojeniu potrzeb rodziny. Samochody, które posiadają małżonkowie F. są wykorzystywane do prowadzonej działalności gospodarczej, ich sprzedaż mogłaby zatem niekorzystnie wpłynąć na wyniki działalności gospodarczej skarżącego. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia nie rozważono tych okoliczności. Sąd nie porównał ponadto wysokości miesięcznych wydatków, związanych z koniecznym utrzymaniem rodziny i wydatków na spłatę zobowiązań publicznoprawnych z wysokością dochodów osiąganych przez skarżącego z działalności gospodarczej i nie wskazał, czy wysokość miesięcznych wydatków pozwala na zaoszczędzenie kwoty niezbędnej do uiszczenia wpisu. Uzasadnienie postanowienia w tym zakresie jest ogólnikowe. Przy ponownym rozpoznaniu wniosku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. powinien uzupełnić informacje o stanie majątkowym skarżącego o jego wyjaśnienie co do sposobu wykorzystywania drugiego z domów, z nieruchomości gruntowej, wskazania, czy przynoszą one dochody, a jeżeli nie, t dlaczego, pochodzenia środków na spłatę rat zaległości podatkowej (przewyższających średnie dochody miesięczne). Dopiero wyjaśnienie wszystkich okoliczności związanych z sytuacją majątkową skarżącego i jego rodziny, ponowne porównanie wydatków i dochodów pozwoli na jednoznaczną ocenę spełnienia przesłanek do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 185 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.