II FZ 734/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Stefan Babiarz po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 29 czerwca 2015 r., I SA/Gl 323/15 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi J. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia 30 grudnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. postanawia: oddalić zażalenie. J. L. (zwany dalej skarżącym) wniósł o przyznanie prawa pomocy, wskazując, że osiąga jedynie wynagrodzenie za pracę w wysokości 583,33 zł i często nie wystarcza mu na pokrycie podstawowych kosztów utrzymania. Ma na utrzymaniu troje dzieci, jednak we wniosku nie wymienił żadnych osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika ponadto, że skarżący nie posiada żadnego majątku. Pismem z dnia 27 kwietnia 2015 r. skarżący został wezwany o uzupełnienie wniosku, w szczególności poprzez udokumentowanie tytułu prawnego do domu i nadesłanie zaświadczenia wymieniającego wszystkie zameldowane tam osoby z omówieniem relacji, także majątkowych, łączące te osoby ze skarżącym, udokumentowanie zobowiązań i stałych wydatków skarżącego oraz dochodów jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, w tym z działalności gospodarczej oraz przedłożenie zeznań podatkowych złożonych przez niego i przez te osoby za 2014 r. W odpowiedzi na wezwanie nadesłano: wyciąg z rachunku bankowego skarżącego za okres od dnia 1 lipca 2014 r. do dnia 12 maja 2015 r. (nie odnotowuje on żadnych operacji), kopie zajęć wierzytelności z dnia 13 marca 2015 r. (kwoty należności głównych określono w nich na 24.736,32 zł i 8.819,78 zł) i zawiadomienia z dnia 25 kwietnia 2014 r. o wszczęciu egzekucji (należność główną określono w nim na kwotę 184.111,03 zł), oświadczenie skarżącego jako prezesa spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, zgodnie z którym nie uzyskuje on żadnych dochodów w związku ze sprawowaniem tej funkcji, zaświadczenie sporządzone w imieniu tej spółki przez skarżącego, że jest on w niej zatrudniony w wymiarze 1/3 etatu i w okresie od dnia 1 stycznia 2015 r. do dnia 30 kwietnia 2015 r. otrzymał wynagrodzenie w wysokości 1917,59 zł netto, oświadczenie skarżącego, że nie prowadzi on działalności gospodarczej oraz kopię zeznania podatkowego skarżącego za ubiegły rok (wykazano w nim jedynie przychody ze stosunku pracy w wysokości 11.168,53 zł). Sąd pierwszej instancji odmawiając przyznania prawa pomocy podniósł, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 r., II OZ 322/08, LEX nr 479084). Wskazuje na to użyte w treści art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.) pojęcie "wykazać", które oznacza udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić (por. Słownik języka polskiego pod redakcją prof. Mieczysława Szymczaka, tom III, Warszawa 1978, wydanie IX z 1994 r., str. 805). Odnosi się ono do składającego wniosek, co oznacza, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie, a nie na sądzie rozpoznającym wniosek. Ma to istotne znaczenie w sprawie albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową. Tym samym strona ma obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Nieuczynienie zadość temu obowiązkowi pociąga zatem za sobą negatywne konsekwencje w postaci niemożliwości uwzględnienia wniosku. WSA podkreślił, że skarżący nie przedstawił wyczerpujących oświadczeń oraz dokumentów, które pozwoliłyby ocenić jego sytuację majątkową i rodzinną. Nie nadesłał w szczególności zaświadczenia w sprawie zameldowania. To powoduje, że nie jest możliwe ustalenie składu osobowego gospodarstwa domowego prowadzonego przez skarżącego. Wątpliwości co do tego, czy skarżący rzeczywiście prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe uzasadnia fakt, że z oświadczenia złożonego przez niego w sprawie o sygn. akt III SA/Gl 1251/14 wynika, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną (dysponującą swoim dochodem) oraz trójką dzieci. W konsekwencji zatem nie wyjaśniono kwestii dochodów uzyskiwanych w ramach gospodarstwa domowego. Ponadto skarżący nie przedłożył rachunków obrazujących wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz rachunków potwierdzających ich zapłatę. Nie ma racji skarżący, że przedłożone dokumenty pozwalają na stwierdzenie, iż osiągane wynagrodzenie jest tak niskie, że niezależnie od wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego nie pozwala na uiszczenie wpisu od skargi. W zażaleniu skarżący podniósł, że jego postawa nie jest bierna – przedstawił posiadane dokumenty i wyjaśnił sytuacje finansową. Ze względu na spór z żoną nie jest w stanie przedstawić innych dokumentów. Wskazał, że sąd pierwszej instancji nie zbadał sprawy merytorycznie, nie odwołał się do zasad logiki i doświadczenia życiowego. Zaznaczył, że kiedy zdobędzie dodatkową dokumentację to przedstawi ją sądowi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlega oddaleniu. Prawidłowo wskazał sąd pierwszej instancji, że niezbędne jest, by skarżący przedstawił wyczerpująco swoją sytuację. Relacja powinna być spójna i nie budzić wątpliwości. Tylko wtedy bowiem sąd może podjąć się merytorycznej oceny dostarczonych dokumentów i sprawdzić, czy wynika z nich okoliczność spełnienia przesłanek z art. 246 p.p.s.a. Z akt sprawy i dostarczonych przez skarżącego informacji wynika, że skarżący mieszka/mieszkał z żoną, z która pozostaje w złych relacjach, zatem nie może przedstawić niektórych wymaganych dokumentów obrazujących jego sytuację. Skarżący wskazuje również, że mieszka z ojcem. Tak naprawdę nie wiadomo nawet z kim skarżący mieszka. W sprawie istotne jest nie tylko, ile skarżący zarabia (skarżący dosłał w tym zakresie kilka zaświadczeń i PIT), ale jeszcze jakie ponosi wydatki, z kim mieszka, ile te osoby zarabiają, w jakim stopniu skarżący przyczynia się do utrzymania, w jakim zakresie dokładają się inne osoby. Nie jest jasne jakie skarżący ponosi koszty utrzymania trójki dzieci. Powoływanie się przez skarżącego na okoliczność, że jego dochód jest niski więc i tak skarżący nie ma możliwości uiszczenia wpisu nie jest wyjaśnieniem sytuacji materialnej skarżącego. Sąd pierwszej instancji trafnie to podsumował. Skarżący powinien złożyć oświadczenie co do aktualnego miejsca zamieszkiwania (nie mówimy o przedstawianiu zaświadczenia uzyskanego od organu administracji), wskazać ile poszczególne osoby pozostające z nim w faktycznym gospodarstwie domowym zarabiają. Mowa tu o realnym przedstawieniu informacji, a nie np. o nadesłaniu wyciągu z rachunku bankowego, na którym nie ma żadnych transakcji, żadnych wpływów. Taki rachunek nie przedstawia złej sytuacji finansowej – w istocie nie przedstawia jej w ogóle, co uniemożliwia pozytywne rozpatrzenie wniosku. Jeżeli członkowie rodziny skarżącego nie otrzymują wynagrodzenia przelewem na rachunek bankowy, zawsze można przedstawić zaświadczenie z ich miejsca pracy, kopię deklaracji podatkowej. Jeżeli skarżący ma złe kontakty z małżonką, która uniemożliwia mu zdobycie pewnych dokumentów, a jednocześnie w którymś momencie skarżący podnosi, że mieszka z ojcem, to czemu nie może przedstawić rachunków za media, czynsz, ewentualne leki z gospodarstwa, w którym mieszka z ojcem? Sąd orzeka na podstawie akt. Wszystkie twierdzenia wywodzi z akt. W istocie skarżący nie dał sądowi argumentów na poparcie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący podniósł, że nie można odmawiać mu przyznania prawa pomocy bowiem to zamyka mu drogę do sądu. Dostępność drogi do sądu nie jest argumentem, którym można zwalczać okoliczność nieprzedstawienia swojej sytuacji finansowej. Zaznaczył również, że jego sytuacja diametralnie się pogorszyła przez konflikt z żoną i w istocie dane, które znajdują się w aktach są już nieaktualne. W takiej sytuacji skarżący powinien złożyć nowy wniosek o przyznanie prawa pomocy, przedstawić stosowne dokumenty obrazujące całokształt jego sytuacji. Postanowienia w przedmiocie prawa pomocy należą bowiem do postanowień niekończących postępowania w sprawie. Zatem zgodnie z art. 165 p.p.s.a. mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były prawomocne. Mówiąc o "zmianie okoliczności sprawy" należy rozumieć oczywiście zmianę tych okoliczności, które są związane z sytuacja skarżącego, wnioskującego o prawo pomocy. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia (np. utrata pracy - czyli utrata źródła dochodu, urodzenie się kolejnego dziecka lub poważna choroba, czyli wzrost wydatków, utrata miejsca zamieszkania). Skarżący wnosząc zażalenie w istocie otrzyma opinię, czy sąd pierwszej instancji orzekając na podstawie danych z momentu orzekania prawidłowo ocenił sytuację majątkową skarżącego. W istocie, sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił, że relacja skarżącego jest niespójna i nie wynika z niej, iż skarżący spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy. Bada się bowiem to, czy relacja jest spójna, nie zawiera luk, czy jest logiczna, a potem dopiero porównuje się wszystkie dochody, koszty i zestawia je z wysokością wpisu. Stanowisko skarżącego, że należy tylko jego dochód porównać z wysokością wpisu, uwzględnić, iż skarżący nie może dostarczyć niezbędnych dokumentów oraz wziąć pod uwagę prawo do sądu jest nieprawidłowe. Ze wskazanych przyczyn, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.