II FZ 744/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Maciej Jaśniewicz po rozpoznaniu w dniu 21 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 29 lipca 2015 r., sygn. akt I SA/Ol 326/15 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi W. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 20 kwietnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 29 lipca 2015 r. sygn. akt I SA/Ol 326/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił W. Z. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że wraz ze skargą na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w O. w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego, złożył również wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Następnie we wniosku, złożonym na urzędowym formularzu (PPF), skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, w którym podał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Uzyskuje dochody z tytułu emerytury w wysokości 2.100 zł miesięcznie. Ponadto jest współwłaścicielem mieszkania o powierzchni 60 m2 (1/2 udziału). Innego majątku nie posiada. Wskazał, że ponosi następujące wydatki : czynsz i opłaty za mieszkanie - 600 zł, zakup lekarstw 300 zł, alimenty na żonę w wysokości 600 zł miesięcznie, zajęcie egzekucyjne 640 zł. Pismem z dnia 25 czerwca 2015 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku, poprzez nadesłanie dodatkowych dokumentów, z których wynikałaby ciężka sytuacja materialna skarżącego. Skarżący nadesłał część z żądanych dokumentów. Nie przedstawił m.in. wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych. Postanowieniem z dnia 17 lipca 2015 r. referendarz sądowy w WSA w Olsztynie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Od powyższego orzeczenia wywiedziony został sprzeciw. W uzasadnieniu postanowienia z dnia 29 lipca 2015 r. sygn. akt I SA/Ol 326/15 Sąd I instancji stwierdził, że skarżący jest w stanie ponieść wydatek w kwocie 100 zł na pokrycie wpisu od skargi. Sąd zauważył, że skarżący otrzymuje stałem dochody w kwocie 2100 zł natomiast minimum socjalne dla jednoosobowego gospodarstwa w 2014 r. wyniosło 1078,12 zł. W konsekwencji w ocenie Sądu I instancji nie spełnia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Skarżący wywiódł zażalenie od powyższego postanowienia i wniósł w nim o ponowne merytoryczne rozpatrzenie wniosku o przyznanie na jego rzecz prawa pomocy w postaci ustanowienia radcy prawnego oraz zwolnienia go od kosztów sądowych. Postanowieniu zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych dotyczących jego sytuacji majątkowej. W uzasadnieniu podał, że w wyniku wezwania przez Sąd I instancji, przedłożył żądane dokumenty. Podkreślił, że dokumenty te zostały przygotowane przez biuro rachunkowe. Dalej podniósł, iż w chwili obecnej jedynym źródłem utrzymania jest jego emerytura. Ponadto podkreślił, że prowadzone jest wobec niego postępowanie egzekucyjne. Naczelny Sąd Administracyjny zważa co następuje : Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243 i następnych p.p.s.a. stanowi gwarancję konstytucyjnej zasady prawa do sądu, jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych uniemożliwia ten dostęp. Skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Użycie przez ustawodawcę w treści tego przepisu sformułowania "następuje" oznacza, że udzielenie przez sąd administracyjny prawa pomocy jest obligatoryjne, gdy skarżący wykaże brak środków na pokrycie kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O przyznaniu prawa pomocy na podstawie powyższego przepisu decyduje sytuacja materialna osoby fizycznej składającej wniosek, oceniana w kontekście możliwości poniesienia przez nią jakichkolwiek kosztów postępowania. Tak pojmowana instytucja prawa pomocy oznacza, że sąd administracyjny powinien zapewnić prawidłową równowagę pomiędzy interesem państwa w pobraniu opłat sądowych z jednej strony, a interesem skarżącego w dochodzeniu roszczeń przed sądem. W każdym uzasadnionym przypadku, jeżeli koszty postępowania miałyby stanowić tamę do sądowego rozpoznania sprawy, sąd administracyjny jest zobowiązany do takiego rozstrzygnięcia o kosztach, które zapewni realizację konstytucyjnej zasady prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Z tego względu istotne znaczenie ma zawsze przeprowadzenie wyczerpującej analizy sytuacji materialnej wnioskującego o udzielenie prawa pomocy i pełne wyjaśnienie, czy przedstawione przez niego okoliczności mogą stanowić przeszkodę w poniesieniu przez niego kosztów postępowania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozstrzygnięcie Sądu I instancji było prawidłowe. Po pierwsze Skarżący składał już wniosek o przyznanie prawa pomocy, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 26 sierpnia 2015 r. oddalił zażalenie skarżącego na postanowienie odmawiające przyznanie prawa pomocy. We wniosku tym skarżący podał, iż uzyskuje emeryturę w kwocie 2.560 zł. W obecnie rozpatrywanej sprawie kwota emerytury zmalała do 2100 zł, przy czym skarżący nie podał powodów z których została ona zmniejszona. Jednocześnie nie przedstawił żadnego dokumentu potwierdzającego uzyskiwanie emerytury w takiej wysokości. Dodatkowo należy zauważyć, że z zeznania o wysokości osiągniętego dochodu za 2014 r. wynika, iż dochód osiągnięty z tytułu emerytury wynosił 32 458,06 zł, co daje miesięcznie kwotę 2704,83 zł. Ponadto skarżący uzyskał dochód z tytułu działalności wykonywanej osobiście w kwocie 4 121,75. Łączny dochód za 2014 r. wyniósł zatem 35 552,81 zł, co daje 3046 zł miesięcznie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący nie wykazał w sposób przewidziany prawem, że spełnia przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. W takiej sytuacji przyznanie prawa naruszałoby nie tylko przepisy p.p.s.a., ale również art. 84 Konstytucji RP, ponieważ stanowiłoby nieuzasadnione odstąpienie od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych. Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.