II FZ 748/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Jerzy Rypina, , , po rozpoznaniu w dniu 4 września 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia "E." - sp. z o.o. z siedzibą we W. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 18 czerwca 2012 r. sygn. akt I SA/Wr 41/12 w zakresie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi "E." - sp. z o.o. z siedzibą we W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia 22 września 2011 r. nr ... w przedmiocie podatku od nieruchomości za lata 2008 i 2009 postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 18 czerwca 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu sygn. akt I SA/Wr 41/12 odmówił E. sp. z o.o. z siedzibą we W. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi spółki na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. w przedmiocie podatku od nieruchomości. Sąd pierwszej instancji wskazał, że z uzasadnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że spółka od 2010 r. jest w trudnej sytuacji gospodarczej spowodowanej kryzysem gospodarczym oraz spadkiem obrotów, nie posiada środków pieniężnych na opłacenie kosztów opłaty sądowej, jak również zatrudnienia profesjonalnego pełnomocnika. Nadmieniła, że od czerwca 2011 r. nie prowadzi działalności gospodarczej i jest w trakcie restrukturyzacji. Podsumowała, że nie posiada środków płatniczych i nie może ponosić kosztów postępowania sądowego. W oświadczeniu o majątku i dochodach skarżąca spółka podała kwotę 803.000 zł jako wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych, kwotę 2.114.367,49 zł - wartość środków trwałych, zajętych przez banki udzielające stronie kredytów, kwotę 10.982,28 zł straty za rok 2010 oraz stan dwóch jej rachunków bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku – 0 zł. Jak wynika z akt sprawy w dniu 12 marca 2012 r. skarżącej spółce doręczono wezwanie do złożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących jej stanu majątkowego i dochodów, w tym bilansu oraz rachunku zysków i strat za rok 2010 oraz wydruków historii rachunków bankowych za grudzień 2011 r. i styczeń 2012 r. Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu uznał, że w sprawie nie została spełniona przesłanka przyznania skarżącej spółce prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów postępowania sądowego. Złożone przez skarżącą oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej: P.p.s.a., nie zawiera dostatecznych danych koniecznych do oceny jej rzeczywistych możliwości płatniczych. W ocenie Sądu we wniosku strona ograniczyła się jedynie do przedstawienia takich danych, które mogły świadczyć o jej złym stanie majątkowym i braku wystarczających dochodów (brak dochodu i brak majątku podlegającego spieniężeniu). Nadto nie uzupełniła strona informacji o swojej sytuacji materialnej w sposób wyczerpujący, spójny, w konsekwencji, niebudzący wątpliwości co do posiadania środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Uchyliła się natomiast od wykazania i uzupełnienia w sposób określony w doręczonych wezwaniach informacji na temat swojego stanu majątkowego. Szczególne znaczenie w tym zakresie miały bilans oraz rachunek zysków i strat spółki, które pozwoliłyby prześledzić m. in. procesy inwestycyjne i wierzytelności spółki. Spółka wniosła zażalenie zaskarżając opisane wyżej postanowienie w całości i wniosła o jego zmianę poprzez przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym bądź jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji. Wniosła także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Orzeczeniu zarzuciła naruszenie: art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. poprzez dokonanie błędnej oceny stanu faktycznego i przyjęcie, że skarżąca ma środki na uiszczenie kosztów postępowania, art. 255 P.p.s.a. poprzez przyjęcie, że strona pomimo wezwania Sądu nie przedstawiła niezbędnych dokumentów, brak wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. W uzasadnieniu zażalenia jego autor wskazuje, że spółka nie złożyła bilansu oraz rachunku zysków i strat spółki za lata 2009-2010 z uwagi na zaginięcie głównej księgowej spółki. Wskazał, że skoro Sąd uznał złożone przez spółkę dokumenty za niewystarczające do oceny jej sytuacji majątkowej winien był, na mocy art. 255 P.p.s.a., wezwać ją do nadesłania stosownych dokumentów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja przyznania prawa pomocy osobie prawnej została uregulowana w art. 246 § 2 P.p.s.a. i zgodnie z nią prawo pomocy może zostać przyznane osobie prawnej w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Należy zauważyć, iż regulacja zawarta w treści art. 246 § 2 cytowanej ustawy stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 tej ustawy, stosownie, do którego strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Przy tym, to do sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy, należy ocena czy takie okoliczności zachodzą. Należy podkreślić, że z treści art. 252 § 1 P.p.s.a. wynika, iż sąd rozpatrując wniosek strony o przyznanie prawa pomocy winien brać pod uwagę jej stan majątkowy i dochody. Pod pojęciem stanu majątkowego należy przy tym rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym. W myśl art. 255 P.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 tej ustawy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwość, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Nie ma racji strona skarżąca, że Sąd nie skorzystał z przysługującego mu prawa wynikającego z art. 255 P.p.s.a. do wezwania o przedłożenie odpowiednich dokumentów i wyjaśnień. Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że zarządzeniem z dnia 21 lutego 2012 r. (doręczonym stronie w dniu 12 marca 2012 r.) wezwano stronę do przedłożenia: umowy spółki, bilansu oraz rachunku zysków i strat za 2010 r., wydruku z księgi podatkowej z wykazanym przychodem i dochodem/stratą za miesiące grudzień 2011 r. oraz styczeń i luty 2012 r., wydruk historii posiadanych rachunków bankowych za wskazane wyżej miesiące, dokumentów potwierdzających zajęcia egzekucyjne środków trwałych i rachunków bankowych, innych oświadczeń i dokumentów, które uzasadniałyby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Skarżąca nie spełniła jednak w pełni wezwań Sądu. Brak wymaganych dokumentów i wyjaśnień uniemożliwił temu Sądowi obiektywne i nie pozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie w kwestii oceny jej stanu finansowego i możliwości płatniczych. Skoro zatem strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez WSA dokumentacji, powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Trudno uznać, że zaginięcie głównej księgowej U. C. w lutym 2010 r. stanęło na przeszkodzie do dostarczenia do Sądu bilansu oraz rachunku zysków i strat spółki za 2009-2010, skoro zaginięcie to nastąpiło w 2010 r. a obecnie mamy 2012 r. - więc upłynął dostateczny czas na uzupełnienie i odtworzenie dokumentacji księgowej. Naczelny Sąd Administracyjny zaznacza, że Sąd pierwszej instancji nie miał obowiązku ponownie wzywać skarżącą do przedłożenia dokumentów bowiem uczynił to raz, a strona nie spełniła w pełni ciążącego na niej obowiązku. Skarżąca spółka, chociaż miała taką możliwość, również do zażalenia na postanowienie referendarza sądowego z dnia 27 marca 2012 r. nie dołączyła innych dokumentów oprócz zawiadomienia skierowanego do Komisariatu Policji Wrocław-Krzyki o zaginięciu głównej księgowej. Mając na uwadze wskazane wyżej okoliczności należy przyjąć, że strona nie wykazała w sposób nie budzący wątpliwości jaka jest jej sytuacja majątkowa i tym samym uniemożliwiła przeprowadzenie analizy jej zdolności płatniczych. W takiej sytuacji niezłożenie bilansu oraz rachunku zysków i strat miało decydujący wpływ na dokonane przez Sąd oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy. Oceny tej nie podważono także w zażaleniu. Nie przedstawiono bowiem dodatkowych wyjaśnień i dokumentów - obok tych, które brane były pod uwagę przez Sąd pierwszej instancji - mogących mieć wpływ na ustalenie rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego. Niedostarczenie żądanych przez Sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne oraz niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Tym samym, w takiej sytuacji Sąd uprawniony był do uznania wniosku o przyznanie prawa pomocy za nieuzasadniony. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że postawa strony, która wybiórczo prezentuje informacje mające potwierdzać jej sytuację majątkową i rodzinną uniemożliwia uzyskanie pewności, co do jej rzeczywistej sytuacji finansowej (por. postanowienie NSA z dnia 21 lipca 2008 r., I FZ 287/08). Strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. W przypadku, gdy zachodzą poważne wątpliwości co do wiarygodności złożonych przez stronę oświadczeń, to wnioskującemu powinno zależeć na ich obaleniu. Sąd nie jest zaś zobowiązany do prowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie sytuacji finansowej skarżącej w sytuacji, gdy dane umożliwiające ocenę tego stanu nie są pełne, mimo istniejącego po stronie skarżącej ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. W tej sytuacji, wobec braku podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji