II FZ 769/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Jerzy Płusa po rozpoznaniu w dniu 28 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W.S. i A.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 17 lipca 2015 r., sygn. akt I SA/Kr 1657/14 oddalające wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi W.S. i A.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 27 czerwca 2014 r., nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w zakresie zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne postanawia: 1. oddalić zażalenie, 2. sprostować z urzędu oczywistą omyłkę pisarską w sentencji postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 17 lipca 2015 r., sygn. akt I SA/Kr 1657/14 w ten sposób, że w wierszu 10 od góry w miejsce słów "z dnia 29 września 2014 r., nr SKO-Pod [...]", wpisać słowa "z dnia 27 czerwca 2014 r., nr SKO-EA[...]". Zaskarżonym postanowieniem z dnia 17 lipca 2015 r. sygn. akt I SA/Kr 1657/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek W.S. i A.S. (dalej jako "Skarżący") o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 27 czerwca 2014 r. w przedmiocie stanowiska wierzyciela w zakresie zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Przedstawiając w uzasadnieniu powyższego postanowienia stan sprawy Sąd pierwszej instancji podał, iż we wniosku Skarżący podnieśli, że Skarżąca jest przewlekle chora na serce, nadciśnienie, leczy się ortopedycznie. Skarżący natomiast cierpi na cukrzycę, schorzenia kręgosłupa i wymaga stałej opieki lekarskiej. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, że Skarżący prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Rodzina utrzymuje się z emerytur obydwojga Skarżących w kwotach 1 400 zł oraz 1 000 zł. Skarżący wskazują następujące koszty utrzymania - podatek od nieruchomości 100 zł, energia 250 zł, śmieci 52 zł, gaz 148 zł, woda 200 zł, leki 600 zł, żywność 750 zł, telefon 100 zł, wydatki na środki czystości, chemię 200 zł. Wykazane koszty w całości wyczerpują deklarowany dochód miesięczny. Z oświadczenia Skarżących znajdującego się w aktach sprawy wynika także, iż posiadają oni na zasadach współwłasności dom o pow. 160 m2 z 1980 r., a także działkę rekreacyjną o pow. 4 200 m2, obciążoną hipoteką. Nie wykazują natomiast faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. Na wezwanie Sądu do uzupełnienia braków Skarżący przedstawili wyciąg z rachunku bankowego Skarżącego według stanu na dzień 6 lutego 2015 r. ze stanem konta równym 658 zł. Sąd pierwszej instancji zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", oraz stosownie do treści art. 245 § 1 i § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 tej ustawy zauważył, że we wniosku Skarżący zakreślili jedynie "zwolnienie od kosztów sądowych", a w jego uzasadnieniu wskazali, że nie są w stanie ponosić opłat. Wniosek pierwotnie nie obejmował zatem przyznania prawa pomocy w zakresie pełnym. Ponieważ brak jest przeszkód dla rozszerzenia zakresu wniosku na etapie wniesienia sprzeciwu, Sąd rozpoznał go jako wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Jednak, zdaniem Sądu, wniosek Skarżących nie zasługiwał na uwzględnienie. Sąd stwierdził bowiem, że art. 246 P.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa w zakresie uprawdopodobnienia okoliczności świadczących o trudnej sytuacji materialnej, np. związanej z ponoszeniem nadzwyczajnych kosztów utrzymania, czy leczenia, spoczywa na wnioskodawcy. Zatem w zakresie ustalenia, czy w danej sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy osoba wnioskująca winna współpracować z sądem administracyjnym, jeżeli nie poprzez wskazanie wszelkich okoliczności istotnych dla oceny jej stanu majątkowego, to przynajmniej realizując wszelkie wezwania sądu o uzupełnienie brakujących danych i dokumentów. W wypadku braku pełnej współpracy wnioskodawcy, skutki niewykazania okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia o prawie pomocy będą obciążać właśnie jego. W takiej sytuacji Sąd uznał, iż Skarżący nie wykazali, że nie stać ich na poniesienie wydatków, niezbędnych w postępowaniu sądowym. Skoro strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez Sąd dokumentacji, do dostarczenia której została zobowiązana na podstawie art. 255 P.p.s.a., powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Dalej Sąd wskazał, że Skarżący zostali wezwani do przedłożenia dokumentów: wyciągów z kont bankowych, lokat bankowych, zeznań podatkowych, odpisów z ksiąg wieczystych, dowodów przelewów bądź przekazów emerytur, zaświadczenia z ewidencji pojazdów i kierowców, a także oświadczeń, czy są wspólnikami albo udziałowcami spółek, czy prowadzą jakąś działalność gospodarczą oraz czy posiadany przez nich pensjonat przynosi dochody. W odpowiedzi Skarżący przedstawili wyłącznie wydruki z rachunków bankowych, w pozostałym zakresie wezwanie pozostało bez odpowiedzi. W sprzeciwie wyjaśnili, że pensjonat nie może być użytkowany. Nadal jednak nie odnieśli się do pozostałych kwestii, których dotyczyło wezwanie. Sąd stwierdził zatem, że Skarżący nie wykazali, iż nie są w stanie uiścić jakichkolwiek kosztów postępowania. Uchylanie się od złożenia dokumentacji, bardzo istotnej dla oceny sytuacji finansowej doprowadziło do oceny, że Skarżącym nie przysługuje prawo pomocy w zakresie tak całkowitym, jak i częściowym. W zażaleniu Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz przyznanie im prawa pomocy w zakresie określonym we wniosku, jak również przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie z urzędu profesjonalnego pełnomocnika celem sporządzenia, podpisania i wniesienia zażalenia. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono błędne ustalenia faktyczne, które leżały u podstaw wydania postanowienia i miały wpływ na jego treść. W uzasadnieniu podniesiono, że zebrany w sprawie materiał dowodowy, wbrew stanowisku Sądu, nie daje podstaw do twierdzenia, że Skarżący nie wypełniają w całości przesłanek uzasadniających udzielenie prawa pomocy. Jednocześnie stwierdzili, że nie ciążył na nich obowiązek dowodzenia w rozumieniu art. 6 Kodeksu cywilnego. Dlatego żądanie przez Sąd udowodnienia sytuacji majątkowej jest bezzasadne, ponieważ ustawodawca posłużył się pojęciem wykazania, a nie udowodnienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Wskazać należy, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślenia wymaga, iż prawo pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego (art. 199 i art. 220 P.p.s.a.). Ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, że Skarżący prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Rodzina utrzymuje się z emerytur obydwojga Skarżących w kwotach 1400 zł oraz 1000 zł. W ocenie Sądu odwoławczego, zasadnie Skarżący zostali wezwani o przedstawienie wyciągów z lokat bankowych, zeznań podatkowych, oświadczeń o byciu, bądź nie, udziałowcami spółek, odpisów z ksiąg wieczystych obejmujących nieruchomości będące własnością Skarżących, zaświadczeń o posiadaniu pojazdów mechanicznych, oświadczeń czy Skarżący prowadzą działalność gospodarczą, a także wskazania czy budynek - pensjonat przynosi dochody z dokładnym ich określeniem. Okoliczności tych Skarżący nie wyjaśnili jednak w żaden sposób. W nadesłanej do Sądu korespondencji Skarżący przysłali jedynie wyciąg z konta bankowego. Nie ustosunkowali się do pozostałych wezwań zawartych w przesłanym wezwaniu. Nie przedstawili żadnych dokumentów potwierdzających dochody, koszty utrzymania. Nie przedstawili żądanych zeznań podatkowych. Nie dokumentują również ponoszonych wydatków. Wątpliwości te nie zostały usunięte również w postępowaniu zażaleniowym, mimo że Skarżący mieli na tym etapie postępowania świadomość wątpliwości, które nasunęły się w związku z ich sytuacją finansową Sądowi pierwszej instancji. Mając zatem powyższe ustalenia na względzie należy stwierdzić, że nieokreślenie i nieudokumentowanie przez Skarżących aktualnych faktycznych dochodów, określenia, czy prowadzą działalność gospodarczą, nieprzedstawienie zeznań podatkowych, niewyjaśnienie, czy pensjonat przynosi dochody - budzi wątpliwości co do faktycznych źródeł i wysokości tychże dochodów, z których pokrywane są wyliczone szczegółowo koszty utrzymania rodziny. W tym miejscu zasadne jest wskazanie, że Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów, czy oświadczeń w tym przedmiocie, albo odpowiedzi udziela enigmatycznie i niejasno, bądź nie przedstawia żądanych dokumentów. Jak już bowiem wskazano, to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy Nie można zgodzić się z postawionym zarzutem, że Sąd bezzasadnie żądał udowodnienia sytuacji majątkowej Skarżących. Sąd pierwszej instancji po przeanalizowaniu nadesłanych dokumentów, jedynie wskazał, że Skarżący nie wykazali, iż nie są w stanie uiścić jakichkolwiek kosztów postępowania, bowiem uchylenie się od złożenia dokumentacji istotnej dla oceny sytuacji majątkowej, doprowadziło Sąd do oceny, że Skarżącym nie przysługuje prawo pomocy. Sąd pierwszej instancji nie nakazał w swoim wezwaniu udowodnienia sytuacji, lecz jedynie do przedstawienia sytuacji majątkowej, jednocześnie wskazując Skarżącym, jakie dokumenty winny być dostarczone, aby Sąd mógł dokonać takiej oceny. Skoro zatem Skarżący nie wykazali, jakim rzeczywiście dochodem dysponują i jaka kwota, na jakie potrzeby jest z nich pokrywana, złożony wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. W sytuacji, gdy zarówno Sąd pierwszej instancji, jak i Sąd drugiej instancji, mają do dyspozycji jedynie oświadczenie Skarżących i wybiórczo nadesłane dokumenty, Naczelny Sąd Administracyjny nie ma możliwości szerszej oceny sytuacji Skarżących, niż dokonał tego Sąd pierwszej instancji, bowiem treść zażalenia nie zawiera żadnych nowych informacji. Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a. postanowił jak w pkt 1 sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny z urzędu sprostował oczywistą omyłkę zawartą w komparycji postanowienia Sądu pierwszej instancji, w której błędnie wpisano datę i numer zaskarżonego postanowienia, o czym postanowiono na podstawie art. 156 § 1 i 2 w związku z art. 193 P.p.s.a. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 156 § 1 i 2 w zw. z art. 166 P.p.s.a., postanowił jak w pkt 2 sentencji.