II FZ 844/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bogdan Lubiński po rozpoznaniu w dniu 8 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia D. S.A. w likwidacji z siedzibą w C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 24 czerwca 2013 r., sygn. akt I SO/Wr 2/13 w zakresie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie D. S.A. z siedzibą w C. postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 24 czerwca 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił D. S.A. z siedzibą w C. (zwanej dalej "spółką") przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że wysokość wpisu od skargi wynosi 100 zł. Sytuacja finansowa, jaka została przedstawiona we wniosku i jaka wynika z nadesłanych dokumentów wskazuje w sposób jednoznaczny, że spółka posiada środki pieniężne, które może przeznaczyć na uiszczenie wpisu. Nie wpłynie to też na jej dalsze funkcjonowanie. Wystarczające są już tutaj informacje złożone na urzędowym formularzu wniosku – to jest wartość zysku uzyskanego za ostatni rok obrotowy (ponad 600.000 zł) oraz salda dwóch rachunków bankowych (ponad 11.000 euro na jednym z nich). Powyższą ocenę możliwości płatniczych potwierdziły też dodatkowe dokumenty nadesłane przez spółkę. Wynika z nich m.in., że wartość obrotów tylko w pierwszych dwóch miesiącach 2013 r., wyniosła ponad 10.000.000 zł, a wynik finansowy jest dodatni. Nie są to też przychody wyłącznie uzyskane, a faktycznie nieotrzymane. Jak wynika bowiem z wydruków rachunków bankowych, spółka odnotowuje regularne wpływy. Powyższej oceny nie zmienia fakt, że spółka wniosła do Sądu już cztery skargi, a co za tym idzie, ciąży na niej obowiązek ponoszenia kosztów sądowych jednocześnie w czterech sprawach. W zażaleniu na powyższe postanowienie wskazano, że skarżąca znajduje się obecnie w trudnej sytuacji materialnej i nie posiada środków finansowych na uiszczenie opłaty od skargi. Instytucja prawa pomocy może mieć przecież charakter tymczasowy - a zatem gdyby sytuacja finansowa skarżącej uległa zmianie w taki sposób, że częściowe zwolnienie od kosztów sądowych nie miałoby dalszego uzasadnienia, wówczas Sąd może uchylić postanowienie w tym zakresie i wezwać do uiszczenia odpowiedniej kwoty tytułem opłaty. Ponadto, przedmiotowa sprawa toczy się w trybie postępowania sądowoadministracyjnego. Nie można zatem od strony jak od powoda w postępowaniu cywilnym wymagać przygotowania się pod względem finansowym do ponoszenia ewentualnych kosztów sądowych. W postępowaniu cywilnym o dacie wszczęcia postępowania decyduje sam powód, w przypadku zaś postępowania przed sądami administracyjnymi o czasie wszczęcia postępowania decyduje organ, który wydaje zaskarżoną decyzję. Strona nie może przewidzieć konieczności czynienia oszczędności na przyszłość w razie ewentualnego zaskarżania wydanej w przyszłości decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 poz. 270 ze zm. - zwanej dalej "p.p.s.a.") Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zgodnie natomiast z art. 243 § 1 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą prawną, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i która ma wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Aby przyznanie prawa pomocy osobie prawnej było możliwe sąd musi więc dokonać oceny, czy wskazane w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przesłanki rzeczywiście zaistniały. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody. W niniejszej sprawie WSA wydając rozstrzygnięcie wskazał, że spółka nie wykazała spełnienia przesłanek przyznania jej prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Sąd porównał wysokość wpisu od skargi z osiągniętym zyskiem. W ocenie NSA, uiszczenie wpisu przez spółkę jest możliwe, a strona nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona w zażaleniu nie przedstawiła żadnych dodatkowych dokumentów uzasadniających jej twierdzenia. Odnosząc się do argumentacji zażalenia należy wskazać, że zgodnie z art. 249 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub części, jeżeli się okaże, że okoliczności, na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć. Z przepisu tego wynika, że cofnięcie prawa pomocy może nastąpić w wypadku, gdy strona wprowadziła sąd w błąd, co do swojej sytuacji majątkowej, rodzinnej czy zdolności płatniczych. Należy zwrócić uwagę, że w piśmiennictwie wyrażany jest pogląd, że "każdorazowo sąd powinien cofnąć przyznanie prawa pomocy, jeżeli strona podała nieprawdziwe informacje lub dowody albo zataiła prawdę o swej sytuacji majątkowej, rodzinnej, czy zdolnościach płatniczych" (por. S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka - Medek "Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych", LexisNexis Warszawa 2007, str. 271). W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie oddalił na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.