II FZ 853/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jerzy Rypina, , po rozpoznaniu w dniu 18 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M.R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 22 sierpnia 2012 r. sygn. akt I SA/Go 292/12 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi M.R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Z. z dnia 15 marca 2012 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 22 sierpnia 2012 r., sygn. akt I SA/Go 292/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim oddalił wniosek M.R. (dalej: ,,Strona’’ lub ,,Skarżący’’) o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Z. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. Rozstrzygnięcie to zapadło w następującym stanie faktycznym: W dniu 16 kwietnia 2012 r., skarżący wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Z. w sprawie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, w wysokości 3 305 zł, strona złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Na urzędowym formularzu PPF (oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym) wnioskodawca wskazał, że od 21 lutego 2012 roku przebywa na długotrwałym zwolnieniu lekarskim i nie może świadczyć pracy. Jego jedynym źródłem utrzymania jest otrzymywany zasiłek dla bezrobotnych wynoszący 39 euro dziennie (1.170,60 euro miesięcznie). Zamieszkuje na stałe w B., gdzie ponosi koszty związane z wynajmem mieszkania w wysokości 450 euro miesięcznie, opłaty za telefon i energię elektryczną w wysokości ok. 150 euro miesięcznie. Nadto spłaca kredyt, którego rata wynosi 488,93 euro miesięcznie. Jest właścicielem dwóch nieruchomości: o powierzchni 4 hektarów wraz z budynkiem gospodarczym oraz działki gruntu o powierzchni 17 arów, które zostały zajęte w postępowaniu egzekucyjnym przez Urząd Skarbowy w S. w związku z czym nie ma możliwości ich wydzierżawienia. Ponadto oświadczył, że jest osobą samotną i że nie posiada żadnych oszczędności. Pełnomocnik skarżącego pismem z 31 maja 2012 r., uzupełnił ww. wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez dołączenie następujących dokumentów: uwierzytelnionego tłumaczenia wyciągu z rachunku bankowego z okresu od 2 do 4 maja 2012 r. zaświadczającego ponoszenie raty kredytu w wysokości deklarowanej przez skarżącego we wniosku, saldo rachunku na 4 maja 2012 r. w wysokości 218,64 euro oraz uwierzytelnione tłumaczenie decyzji niemieckiej F. potwierdzającej deklarowaną we wniosku wysokość zasiłku dla bezrobotnych (39 euro dziennie) jak również tłumaczenie pisma K., w którym zaświadczono, że skarżący od 28 czerwca 2011 do 21 lutego 2012 r. był niezdolny do pracy, w związku z czym otrzymywał zasiłek chorobowy. Zarządzeniem z 6 czerwca 2012 r. wezwano pełnomocnika skarżącego na podstawie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej: p.p.s.a.) do przedstawienia dodatkowo następujących dokumentów: - wyciągów ze wszystkich rachunków i lokat bankowych skarżącego za ostatnie dwa miesiące; - informację o samochodach stanowiących własność skarżącego. W odpowiedzi na ww. pełnomocnik skarżącego wniósł o przedłużenie terminu do złożenia żądanych przez Sąd dokumentów, gdyż skarżący przebywa na leczeniu poza miejscem swojego zamieszkania do 9 lipca 2012 r. Wniosek ten uwzględniono, przedłużając sądowy termin do 16 lipca 2012 r. W dniu 16 lipca 2012 r. pełnomocnik skarżącego złożył pismo informujące, że leczenie skarżącego przedłużono, a przewidywany termin jego zakończenia to 7 sierpnia 2012 r. (na dowód czego przedłożył tłumaczenie zaświadczenia lekarskiego) i wniósł o kolejne przedłużenie terminu do złożenia wyciągów z rachunków bankowych do 20 sierpnia 2012 r. Przedłożył jednocześnie oświadczenie, iż skarżący jest właścicielem siedmioletniego samochodu marki H., który jednak jest niesprawny w skutek czego jego wartość wynosi 2.500 - 3.000 zł. Dołączył również odpisy upomnień wystosowanych do skarżącego w trybie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przez Wójta Gminy L. do zapłaty łącznie 10.509 zł z tytułu zaległości w łącznym zobowiązaniu pieniężnym. Postanowieniem z dnia 23 lipca 2012 r., Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 6 sierpnia 2012 r., (data prezentaty) skarżący wniósł sprzeciw od ww. postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na wstępie Sąd przytoczył treść przepisów dotyczących przyznania prawa pomocy, poczym wskazał, że skarżący mimo - wystosowanego wezwania Sądu w trybie art. 255 p.p.s.a oraz przedłużenia jego terminu - nie przedstawił zasadniczych dokumentów w postaci wyciągów z posiadanych rachunków oraz lokat bankowych za ostatnie dwa miesiące co uniemożliwiło Sądowi dokonania rzeczywistej oceny sytuacji materialnej skarżącego. W ocenie Sądu nie można było uznać za w pełni wystarczający dowód jakim był zamazany w części wyciąg z rachunku bankowego skarżącego za okres 2-4 maja 2012 r., z którego wynikała jedynie wysokość raty spłacanego kredytu oraz salda końcowego na rachunku. Ponadto Sąd stwierdził, że kolejny wniosek pełnomocnika skarżącego o ponowne przedłużenie terminu do złożenia ww. dokumentów w postaci wyciągów z posiadanych rachunków oraz lokat bankowych jest bezzasadny i nie zasługuje na uwzględnienie. W swoim uzasadnieniu Sąd powołał się na brak ponownego zaistnienia ważnej przyczyny (art. 84 p.p.s.a.) jak miało to miejsce przy pierwszym przedłużeniu terminu wskazując jednocześnie, że fakt przebywania na leczeniu poza miejscem zamieszkania od dłuższego czasu nie może być uznany za taką przyczynę. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie, żądając jego uchylenia oraz zarzucając mu pozbawienia go prawa do sądu, które jest zagwarantowane w art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu skarżący podnosi, że Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając sprzeciw powtórzył argumenty zawarte w postanowieniu referendarza sądowego z dnia 23 lipca 2012 r.. Ponadto wskazuje, iż wykazał za pośrednictwem swojego pełnomocnika, że w toku prowadzonego postępowania dot. przyznania prawa pomocy, przebywając początkowo na rehabilitacji, a następnie na leczeniu, miał bardzo ograniczoną możliwość utrzymywania kontaktów ze swoim pełnomocnikiem, nie miał również możliwości wykonania wezwania Sądu w wyznaczonym terminie – co wykazał w swoim ponownym wniosku dot. przedłużenia niniejszego terminu. Jednocześnie podnosi, że nie mógł przewidzieć, iż planowane wcześniej leczenie oraz rehabilitacja ulegną wydłużeniu w zw. z czym zaistnieje konieczność udzielenia pełnomocnictwa dalszym osobą do zaciągania informacji o stanie jego rachunków bankowych w celu wykonania wezwania Sądu. Wskazuje, nadto że nie mógł udzielić ponownego pełnomocnictwa po upływie pierwszego terminu wyznaczonego na leczenie oraz rehabilitacje swojemu pełnomocnikowi procesowemu, gdyż przebywał poza miejscem swojego zamieszkania co uniemożliwiło złożenie osobistej dyspozycji w banku, a uprzednio wyznaczona osoba trzecia jako dysponent/pełnomocnik do rachunku bankowego, przebywała na urlopie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym przysługuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tym należy zauważyć, że prawo pomocy to pomoc budżetu państwa osobom, które z uwagi na trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających, zdaniem wnioskodawcy, za rozstrzygnięciem korzystnym dla strony. Ciężar dowodu w tym postępowaniu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów zastępstwa procesowego we własnym zakresie. Udzielenie prawa pomocy powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też przyznanie prawa pomocy może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por.: M. Niezgódka – Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 594). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosowanie prawa pomocy winno odnosić się do osób, dla których zdobycie środków na sfinansowanie kosztów postępowania sądowego jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe. Z przedłożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wynika, by sytuacja strony uzasadniała przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tym miejscu należy wskazać, że w niniejszym postępowaniu skarżący, pomimo wezwania go przez referendarza sądowego w trybie art. 255 p.p.s.a., nie przedstawił dokumentów, które są niezbędne do rzetelnej i całościowej oceny jego sytuacji materialnej, a co za tym idzie, możliwości płatniczych. Naczelny Sąd Administracyjny podziela w tym zakresie ocenę Sądu pierwszej instancji, że skarżący niniejszym nie wykazał, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy. Odnosząc się natomiast do uzasadnienia zażalenia skarżącego gdzie podniósł, iż ze względu na niespodziewane przedłużenie się jego pobytu w B., gdzie przebywał początkowo na rehabilitacji, a następnie na leczeniu oraz utrudniony kontakt ze swoim pełnomocnikiem nie był w stanie wykonać zobowiązania Sądu z 6 czerwca 2012 r., dot. przedłożenia wyciągów ze wszystkich rachunków i lokat bankowych za ostatnie dwa miesiące w zakreślonym przez sąd terminie mimo, że niniejszy termin był przedłużony, a skarżący udzielił osobie trzeciej – będącej w tym okresie na urlopie - pełnomocnictwa do swojego rachunku bankowego, Naczelny Sąd Administracyjny, przychyla się do stanowiska Sądu pierwszej instancji, który to wskazał iż skarżący mając profesjonalnego pełnomocnika oraz uprzednią wiedzę, że podczas pobytu w B. może mieć utrudniony kontakt ze swoim pełnomocnikiem nie dokonał wcześniejszych i należytych ustaleń -udzielenia odpowiednich pełnomocnictw - odnośnie podjęcia koniecznych czynności w celu poparcia swojego stanowiska chociażby w zakresie prawa pomocy. Ponadto należy wskazać, iż okoliczności spłat kredytów zaciągniętych przez stronę nie mogą mieć wpływu na ocenę przesłanek przyznania prawa pomocy bowiem w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, iż zobowiązania cywilnoprawne strony nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego przez niego postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb niezasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania danej osoby zostałby przerzucony na współobywateli. Z tego powodu ponoszenie wydatków, które mają na celu zaspokajanie innych niż niezbędne koszty związane z utrzymaniem, nie mogą być argumentem przemawiającym za przyznaniem prawa pomocy W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.