II FZ 877/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bogdan Lubiński po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia B. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 9 września 2015 r., sygn. akt I SA/Op 298/15 w zakresie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi B. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 19 marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 r. postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 9 września 2015 r., sygn. akt I SA/Op 298/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odmówił B. L. (zwanemu dalej "Skarżącym") przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że zgodnie z oświadczeniem zawartym w formularzu PPF, Skarżący sam prowadzi gospodarstwo domowe. Osiąga dochód z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości ok. 4.368,00 zł netto miesięcznie. Wydatki na utrzymanie to ok. 1.290 zł (energia elektryczna – 65 zł, ogrzewanie 60 zł, wywóz odpadów – 25 zł, zakup żywności - 850 zł, odzieży i obuwia- 350 zł, środków higieny osobistej - 90 zł). Skarżący płaci alimenty na córkę w wysokości 1500 zł. Po opłaceniu bieżących wydatków pozostaje kwota wolnych środków - około 1.578 zł. Jak natomiast wynika z przedłożonych dokumentów, tj. kserokopii zeznań podatkowych Skarżącego, PIT-36L oraz PIT/B za 2014 r. Skarżący w ramach prowadzonej działalności gospodarczej osiągnął przychód w kwocie 10.112.100,68 zł, poniósł koszty jego uzyskania w kwocie 10.081.308,52 zł, uzyskując przy tym dochód w wysokości 30.792,16 zł. Ponadto o skali prowadzonej przez Skarżącego działalności gospodarczej świadczą także informacje zawarte w deklaracjach VAT – 7 za okres od stycznia do maja 2015 r., z których wynika, że Skarżący, pomimo prowadzonego wobec niego postępowania egzekucyjnego, dokonał zakupu towarów i usług na łączną kwotę 2.568.953 zł, przy czym sprzedaż w tym okresie wyniosła kwotę 5.624.240 zł. W samym maju 2015 r. Skarżący pozyskał środki w wysokości 1.929. 858 zł. Skarżący osiąga niewątpliwie wysokie obroty, które jednocześnie posiadają cechę regularności i stabilności. Pomimo wskazanych we wniosku obciążeń, tj. spłata kredytu, czy zajęcia egzekucyjne w dalszym ciągu kontynuuje działalność gospodarczą. Sąd uznał, że spłata kredytu nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Wobec Skarżącego prowadzone jest również postępowanie egzekucyjne, w wyniku którego został zajęty majątek oraz rachunki bankowe. Także i w tym wypadku zajęcie majątku nie jest równoznaczne z tym, że Skarżący z tytułu jego posiadania nie może uzyskać żadnych środków pieniężnych, gdyż w dalszym ciągu może kontynuować prowadzoną działalność gospodarczą. Skarżący wciąż uzyskuje przychody z prowadzonej działalności i kształtują się one na znacznym poziomie. Powyższe przeczy twierdzeniom, że prowadzone postępowanie egzekucyjne, w toku którego zawiadomieniem z dnia 15.05.2014 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunków bankowych Skarżącego na łączną kwotę 9.314.234,63 zł uniemożliwiło w istocie funkcjonowanie, bieżące regulowanie płatności i prowadzenie działalności gospodarczej. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że zastosowane wobec Skarżącego środki egzekucyjne nie uniemożliwiły prowadzenia działalności gospodarczej i ponoszenia wskazanych wyżej wydatków, a nawet osiągnięcia zysku. Odnosząc się do postanowienia Sądu, wydanego w sprawie o sygn. akt I SA/Op 182/14 Sąd stwierdził, że przyznanie prawa pomocy w jednej sprawie nie powoduje obowiązku wydania identycznego orzeczenia w innych sprawach rozpoznawanych w udziałem tej samej strony przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Odnosząc się zaś do argumentu, jakoby Skarżący w ramach prowadzonej działalności dokonywał zakupów z odroczonym terminem płatności (choć twierdzenie to nie zostało poparte stosownymi dokumentami) WSA wskazał, że okoliczność ta nie mogła prowadzić do odmiennego rozstrzygnięcia. Uzyskiwanie bowiem odroczenia terminu płatności za dokonywane przezeń zakupy wcale nie zmniejsza wysokości uzyskiwanych obrotów (przychodów ze sprzedaży), pozostających na wysokim poziomie. Rozmiary zaś prowadzonej przez Skarżącego działalności wskazują, że posiada on dostateczne środki na poniesienie wymagalnych na obecnym etapie postępowania kosztów. W zażaleniu, sporządzonym przez pełnomocnika Skarżącego, zaskarżając powyższe postanowienie w całości, zarzucono naruszenie przepisów postępowania, tj.: art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – zwanej dalej "p.p.s.a."), poprzez przyjęcie za podstawę rozstrzygnięcia, że podatnik jest w stanie ponieść koszty sądowe w sytuacji, kiedy wysokość przychodów miesięcznych podatnika nie jest tożsama z wysokością środków, którymi może on dysponować, ponieważ majątek podatnika został w całości zajęty przez organy podatkowe. W uzasadnieniu zażalenia wskazano również, że istnieje szansa uchylenia zaskarżonych decyzji, gdyż organy podatkowe pominęły korzystne dla podatnika zeznania. Naczelny Sąd Administracyjny z kolei rozpatrując sprawę podatnika w sprawie podatku VAT za rok 2007 r. przyznał rację podatnikowi. Nadto postanowieniem z dnia 30 lipca 2014 r., sygn. akt I SA/Op 182/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny zwolnił podatnika z kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątek od tej reguły stanowi instytucja prawa pomocy. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym w przypadku, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1) oraz w zakresie częściowym, kiedy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Prawo pomocy jako instytucja procesowa postępowania przed sądami administracyjnymi ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które nie osiągają żadnych dochodów lub też osobom o bardzo niskich dochodach, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie ponosić kosztów związanych z postępowaniem przed sądami administracyjnymi. Zasadą jest bowiem, że strona winna partycypować w kosztach postępowania, zwłaszcza jeśli posiada stały miesięczny dochód. Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a. bezpośrednio wynika, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W kontekście przywołanych powyżej unormowań należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że Skarżący nie wykazał przesłanek warunkujących przyznanie mu prawa pomocy. Należy wskazać, że sytuacja majątkowa Skarżącego nie uzasadnia stanowiska, iż uiszczenie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej w taki sposób, że nie będzie w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego. Obciążenia finansowe powstałe poprzez zaciągnięcie zobowiązań kredytowych są indywidualną decyzją strony i konieczność ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzenia jakichkolwiek postępowań sądowych w żadnym razie nie może w takiej sytuacji skutkować automatycznym przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ich ponoszenia, bez wykazania argumentów związanych z zagrożeniem bytu Skarżącego. Zgodzić się zatem należało z Sądem pierwszej instancji, że zastosowane wobec Skarżącego środki egzekucyjne nie uniemożliwiły prowadzenia działalności gospodarczej i ponoszenia wskazanych wyżej wydatków. Powoływanie się w zażaleniu na okoliczność szansy uchylenia zaskarżonej decyzji oraz wydania korzystnego wyroku przez Naczelny Sąd Administracyjny w analogicznej sprawie podatnika nie mogła mieć wpływu na przyznanie Skarżącemu prawa pomocy. Przyznanie prawa pomocy w sprawie obwarowane było spełnieniem przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W sytuacji nie wykazania przez Skarżącego faktu niemożności poniesienia kosztów sądowych, brak było podstaw na zastosowanie odstępstwa od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. [pic]