II FZ 922/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bogdan Lubiński po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 27 sierpnia 2012 r., sygn. akt I SA/Go 126/12 w zakresie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi J. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Z. z dnia 4 stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z egzekucji zajętego prawa majątkowego postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 27 sierpnia 2012 r., sygn. akt I SA/Go 126/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim J. S. odmówił zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Z. z dnia 4 stycznia 2012 r. w przedmiocie zwolnienia spod egzekucji wynagrodzenia za pracę. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że ze złożonych dokumentów i oświadczeń skarżącej wynika, iż posiada ona stałe źródło dochodów z tytułu wynagrodzenia za pracę. Skarżąca wraz z konkubentem, mimo że nie posiadają oszczędności, to jednak obecnie osiągają dochody rzędu 4600 zł brutto miesięcznie. Od kwietnia 2012 r. wynagrodzenie skarżącej jest wolne od egzekucji, co niewątpliwie polepsza jej sytuację finansową. Natomiast okoliczność zajęcia konta bankowego konkubenta skarżącej - służącego do obsługi prowadzonej działalności gospodarczej - w żadnym razie nie świadczy o rzeczywistych dochodach tej osoby. Ponadto, sam fakt prowadzenia w stosunku do majątku skarżącej oraz jej konkubenta postępowania egzekucyjnego, nie przesądza jeszcze o tym, że skarżąca nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Nie przesądza o tym również okoliczność zmniejszenia czasu pracy skarżącej do 0,81 etatu od września 2012 r. W ocenie WSA, wskazana we wniosku skarżącej z dnia 23 lipca 2012 r. szacunkowa wartość jej zobowiązań też nie rozwiewa wątpliwości w zakresie określenia możliwości ponoszenie przez nią kosztów postępowania sądowego, które w chwili obecnej opiewają jedynie na kwotę 100 zł. Źródłem zobowiązań są umowy cywilnoprawne - a zatem takie, która skarżąca mogła a nie musiała zaciągnąć. Mając na uwadze powyższe okoliczności oraz fakt, że jedyną opłatą podlegającą obecnie uiszczeniu jest opłata kancelaryjna za sporządzenie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem w wysokości 100 zł Sąd uznał, że skarżącą jest w stanie uiścić tę opłatę bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. W zażaleniu na powyższe postanowienie strona zaskarżyła je w całości i wniosła o jego uchylenie w całości i przekazanie wniosku o przyznanie prawa pomocy WSA do ponownego rozpoznania, bądź też zmianę orzeczenia w zakresie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazała, że jej sytuacja finansowa jest bardzo zła i 100 zł to dla niej bardzo duża kwota. Podniosła, że odmawiając zwolnienia od kosztów, nie rozważono w należyty sposób jej sytuacji majątkowej, ograniczając się jedynie do przytoczenia faktu osiągania przychodów, bez uwzględnienia konieczności ponoszenia wysokich kosztów ich uzyskania. W ten sposób został naruszony art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012, poz. 270 ze zm. – zwanej dalej "p.p.s.a."). W ocenie strony, nie odniesiono się również do jej zadłużenia mojego z tytułu umów cywilnoprawnych, co znacznie zwiększa koszty utrzymania. Oświadczyła również, że nie posiada żadnego majątku. We wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych podała, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z konkubentem, którego konto gospodarcze jest w 100% zajęte przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w N. W związku z trudną sytuacją materialną wniosła o zwolnienie całkowite od opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł za odpis orzeczenia z uzasadnieniem. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., stronie może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym w myśl art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 243 § 1 zd. 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Artykuł 252 p.p.s.a. stawia wymóg, by wniosek o przyznanie prawa pomocy zawierał oświadczenie strony o stanie majątkowym i dochodowym oraz dodatkowo, gdy wniosek składa osoba fizyczna dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenia strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Należy również wziąć pod uwagę, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej reguły ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanego z ich udziałem, w związku z tym należy ją stosować wyjątkowo. Wprowadzona została bowiem jako realizacja konstytucyjnej zasady prawa do sądu, dla osób których sytuacja materialna powoduje, że nie mogą one ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu dla siebie i rodziny. Dokonując oceny danych zawartych we wniosku oraz na podstawie akt sprawy uznać należy, że skarżąca nie wykazała, iż jej sytuacja majątkowa daje podstawy do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżąca wraz z konkubentem osiągają dochody w wysokości 4600 zł brutto miesięcznie. Od kwietnia 2012 r. wynagrodzenie strony jest wolne od egzekucji, co polepsza jej sytuację finansową. Natomiast okoliczność zajęcia konta bankowego konkubenta skarżącej nie pokazuje rzeczywistych dochodów tej osoby. Należy zgodzić się z Sądem pierwszej instancji, że strona mogła lecz nie musiała zaciągać zobowiązań, których źródłem są umowy cywilnoprawne. Rację ma też WSA, że fakt prowadzenia w stosunku do majątku skarżącej oraz jej konkubenta postępowania egzekucyjnego, nie przesądza jeszcze o tym, że skarżąca nie może uiścić 100 zł. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.