II FZ 94/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Bogusław Dauter po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej E. N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 27 listopada 2008 r. sygn. akt I SA/Kr 381/08 w sprawie ze skargi E. N. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 3 stycznia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wstrzymania decyzji postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z 27 listopada 2008 r., I SA/Kr 381/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zwolnił E. N. w - części wpisu w sprawie skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z 3 stycznia 2008roku nr [...] w przedmiocie odmowy wstrzymania decyzji. 2. Rozstrzygnięcie to zapadło w następującym przyjętym przez sąd pierwszej instancji stanie faktycznym: pismem z 30 maja 2008r. pełnomocnik E. N. wniósł sprzeciw na postanowienie referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 20 maja 2008 r. W uzasadnieniu wskazano, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem i trojgiem małoletnich dzieci. Ich miesięczny dochód wynosi 1 683,14zł. W skład majątku skarżącej wchodzi mieszkanie o pow. 62m2. Do syna skarżącej należy działka budowlana w N. o pow. 7a. Skarżaca nie posiada cennych nieruchomości, nie dysponuje zasobami pieniężnymi. Spłaca natomiast kredyt w wysokości 1500zł miesięcznie, ponosi koszty czynszu w kwocie 380,93zł, opłat za gaz 65zł, wodę 28,08, ogrzewanie 119,66zł oraz prąd 54zł. Dodatkowo, ze względu na przewlekłą chorobę skarżąca ponosi koszty leczenia w wysokości 400zł oraz koszty leczenia dziecka w wysokości 400zł. Nie jest więc w stanie uiścić całości kwoty wpisu. Dodatkowo, pełnomocnik skarżącej, na wezwanie sądu, przesłał kserokopię wyciągu bankowego, z którego wynikało, że konto firmowe zasilone zostało we wrześniu kwotą 100zł., z której regulowane zostały przede wszystkim opłaty bankowe i koszty upomnień od kredytu, co w konsekwencji spowodowało pozostawienie na koncie jedynie 9zł. Pełnomocnik skarżącej wyjaśnił, że płatności dokonywane są przede wszystkim w formie przekazów pocztowych, a nie przelewów bankowych. We wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych skarżąca wykazała powyższe dane dołączając kserokopie dokumentów potwierdzających wielkość uzyskiwanych dochodów i wielkość ponoszonych wydatków. W aktach znajduje się również zeznanie PIT-28 za 2007r. męża skarżącej, w którym wykazano roczny przychód z działalności gospodarczej (handel odzieżą) w wysokości 5 423zł. 3. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie sąd pierwszej instancji powołując się na treść art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) wskazał, że kwota uzyskiwanego miesięcznie dochodu w zestawieniu z wykazanymi kosztami utrzymania pięcioosobowej rodziny ( w tym kosztami utrzymania małych dzieci urodzonych w 1997, 2002 i 2004 roku) jest kwotą zbyt małą na pokrycie całości należnych kosztów sądowych. Sąd wziął również pod uwagę, ocenę prawną wyrażoną w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 kwietnia 2008r. (I FZ 100/08) w analogicznej sprawie skarżącej. Odmówienie, w takiej sytuacji, skarżącej częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, przy opłacie z tytułu wpisu sądowego w wysokości 100zł., mogłoby w rzeczywistości oznaczać pozbawienie skarżącej prawa do rozpoznania skargi w postępowaniu sądowym. 4. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca zarzuciła naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 i wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zwolnienie skarżącej z wpisu w całości. W uzasadnieniu skarżąca podniosła między innymi, że jej sytuacja majątkowa i życiowa kwalifikuję ją do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Należy zauważy, że stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających za rozstrzygnięciem korzystnym dla strony. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. (por.: M. Niezgódka - Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 594). Mając powyższe na uwadze w pierwszej kolejności należy wskazać, że w przedmiotowej sprawie wysokość wpisu od skargi wynosi 100 zł, a na skutek postanowienia, które jest przedmiotem rozpoznawanego zażalenia, wpis ten wynosi 50 zł. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego sąd pierwszej instancji słusznie przyjął, że sytuacja majątkowa skarżącej pozwala jej na uiszczenie połowy wpisu od skargi. Wskazać bowiem należy, że uzyskuje ona stały dochód z prowadzonej działalności gospodarczej a jak wynika ze złożonego zeznania podatkowego za 2007 r. prowadzona działalność gospodarcza generuje znaczny przychód - 266.251, 79 zł za 2007 r. Co prawda skarżąca ponosi co miesiąc wydatki związane z obsługą kredytu jak też i utrzymaniem domu, jednakże w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uiszczenie kwoty 50 zł nie będzie stanowiło uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącej i jej rodziny. Wypada przy tym wskazać, że uiszczenie tej kwoty, która stanowi jedyne koszty sądowe na obecnym etapie postępowania, doprowadzi do rozstrzygnięcia wniesionej w sprawie skargi. Odnosząc się zaś do postanowienia wydanego w sprawie I FZ 101/08, to należy zauważyć, że w sprawie tej skarżąca została przez Sąd zwolniona z obowiązku uiszczenia wpisu w dwunastu sprawach - łącznie w wysokości 1.293 zł. Wnioskowana kwota o przyznanie prawa pomocy była jednak zdecydowanie wyższa niż kwota wpisu w rozpoznawanej sprawie. Na sam koniec należy skazać, że w razie zasadności wniesionej przez podatniczkę skargi, uiszczony przez nią wpis zostanie jej zwrócony. Z przytoczonych wyżej względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.