II FZ 959/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Stefan Babiarz po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 5 października 2015 r., sygn. akt I SA/Gd 396/15 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z dnia 15 grudnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych z tytułu odpłatnego zbycia udziałów w nieruchomości postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od opłat powyżej kwoty 500 zł. 1. Wnioskiem z dnia 4 lutego 2015 r. wniesionym na formularzu PPF A.S. (dalej: skarżąca) zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podała, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem oraz uczącą się córką (18 lat), małżonkowie są współwłaścicielami na prawach współwłasności ustawowej majątkowej kilku nieruchomości. Na wszystkich nieruchomościach ustanowione zostały hipoteki (umowne, przymusowe). Ze wszystkich wymienionych składników majątku prowadzona jest egzekucja na pokrycie zobowiązań małżonków. Małżonkowie nie posiadają oszczędności, które w całości przeznaczyli na leczenie córki cierpiącej na toczeń oraz męża skarżącej, u którego w połowie 2012 r. zdiagnozowano chorobę nowotworową (sprowadzone z zagranicy środki nie podlegały refundacji przez NFZ). Od stwierdzenia wystąpienia choroby mąż skarżącej nie osiąga żadnych dochodów, nie otrzymuje też żadnych świadczeń, ani z KRUS, ani też z prywatnego ubezpieczenia grupowego pomimo, że orzeczeniem lekarza orzecznika został uznany za niezdolnego do pracy na okres powyżej 24 miesięcy. Skarżąca wyjaśniła, że nie przedstawiła wnioskowanych przez referendarza dokumentów (zeznania podatkowe, wyciągi bankowe, faktury za media, kopie umów najmu), ponieważ nie była w stanie skompletować ich w zastrzeżonym terminie kilku dni z uwagi na bardzo trudną sytuację życiową. 2. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, postanowieniem z dnia 5 października 2015 r., I SA/Gd 396/15, odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Wskazał, że nie neguje trudnej sytuacji skarżącej i jej rodziny. Jednak ogół wynikających z wniosku oraz towarzyszących mu oświadczeń informacji nie pozwala postawić wniosku, że skarżąca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z opisanego przez skarżącą stanu faktycznego wynika, że do samej skarżącej, jak i jej małżonka należy szereg nieruchomości. Posiadany majątek, skonfrontowany z niepopartymi stosowną dokumentacją finansową oraz medyczną wyjaśnieniami budzi poważne wątpliwości co do możliwości płatniczych strony. Z tego właśnie powodu skarżąca zobowiązana została do uzupełnienia złożonego przez siebie wniosku, czego jednak nie uczyniła. Chodziło o dostarczenie kopii zeznań podatkowych z 2014 r. i wyciągów bankowych ze wszystkich posiadanych rachunków. Zasadnie zatem odmówiono przyznania jej prawa pomocy. 3. W zażaleniu skarżąca zarzuciła, że sąd nie wyjaśnił, które z dowodów przytoczonych przez skarżącą są niepełne i niewystarczające. Podniosła, że przedstawiła swoją sytuację życiową rzetelnie, przedkładając dokumenty, które mogła zdobyć w tak krótkim czasie, biorąc pod uwagę chorobę córki, chorobę nowotworową męża i obowiązek codziennej opieki nad chorą matką oraz pracę zawodową. Do zażalenia dołączyła również dokumentację medyczną męża, wskazując, że w istocie małżonek choruje na raka i leczenie pochłania wszystkie środki, bowiem leki nie są refundowane przez NFZ. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 4. Skarżąca nie uzupełniła dokumentacji, powołując się na brak możliwości oraz brak czasu wynikający z konieczności opieki nad chorymi członkami rodziny. W takiej sytuacji sąd pierwszej instancji zaznaczył, że przedstawiona dokumentacja jest wybiórcza, a: "Z opisanego przez skarżącą stanu faktycznego wynika, iż do samej skarżącej, jak i jej małżonka należy szereg nieruchomości. Posiadany majątek, skonfrontowany z niepopartymi stosowną dokumentacją finansową oraz medyczną wyjaśnieniami budzi poważne wątpliwości co do możliwości płatniczych strony." Z oświadczeń strony wynika, że nieruchomości zajęte są pod hipoteki, a dochód z najmu wynosi 5.000 zł miesięcznie i pokrywa koszty utrzymania oraz leczenia chorego na nowotwór męża skarżącej. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że twierdzenia skarżącej nie zostały poparte m.in. stosowną dokumentacją medyczną. Sąd rozpoznając sprawę nie miał do tych dokumentów wglądu. Skarżąca dosłała dokumentację medyczną wraz z zażaleniem. Naczelny Sąd Administracyjny dostrzegł konieczność wydania reformatoryjnego orzeczenia, wobec przedstawienia przez skarżącą na obecnym etapie postępowania (wraz z zażaleniem) dodatkowej medycznej. Naczelny Sąd Administracyjny podziela bowiem pogląd, że w postępowaniu zażaleniowym istnieje możliwość orzekania reformatoryjnego - na podstawie materiału dowodowego, uzupełnionego na etapie tego postępowania. Wprawdzie zgodnie z art. 188 p.p.s.a. (stosowanym w związku z art. 197 § 2 tej ustawy): "Jeżeli nie ma naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a zachodzi jedynie naruszenie prawa materialnego, Naczelny Sąd Administracyjny może uchylić zaskarżone orzeczenie i rozpoznać skargę. W tym przypadku Sąd orzeka na podstawie stanu faktycznego przyjętego w zaskarżonym wyroku". W doktrynie trafnie przyjmuje się jednak, że zdanie drugie art. 188 p.p.s.a., wiążące sąd drugiej instancji stanem faktycznym przyjętym w zaskarżonym orzeczeniu, nie ma zastosowania w postępowaniu zażaleniowym. Przeciwnie, Naczelny Sąd Administracyjny uprawniony jest do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego z dokumentów w zakresie dopuszczonym przez art. 106 w związku z art. 193 i art. 197 § 2 p.p.s.a. Ma to szczególne znaczenie właśnie przy rozpatrywaniu zażaleń dotyczących prawa pomocy lub kwestii wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu administracyjnego. (v. teza 6 (w:) Komentarz do art. 197 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, B. Gruszczyński, A. Kabat, Lex 2013 i powołany tam: R. Hauser, Postępowanie zażaleniowe przed NSA (w:) Materiały na konferencję sędziów NSA, Serock 18-19 października 2004 r., maszynopis powielony, Warszawa 2004, s. 71-72). W związku z przedstawionymi powyżej wywodami przyjąć należy, że art. 106 § 3 p.p.s.a., w myśl którego: "Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie", będzie miał zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, wobec czego Naczelny Sąd Administracyjny może ocenić nowe, przesłane przez skarżącą dowody. W ocenie Sądu, w rozpatrywanym przypadku przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów zostały spełnione. Zważyć bowiem należy, że sytuacja materialna skarżącej uzasadnia uwzględnienie wniosku w sposób częściowy. Strona opisała swoje dochody, przedstawiła zaświadczenia o stanie zdrowia męża, z których wynika, że leczenie – we względu na podejrzenie nawrotów – jest w toku, co generuje koszty, który górnego limitu nie sposób przewidzieć. Przyjmując wiarygodność oświadczeń skarżącej oraz uwzględniając informacje płynące z dostarczonych dokumentów, należało uznać, że skarżąca nie posiada realnych możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Materiał zebrany przed sądem pierwszej instancji i uzupełniony przed sądem drugiej instancji był zatem na tyle kompletny, by dać sądowi kasacyjnemu możliwość porównania go z hipotezą normy zawartej w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. i stwierdzenia, że skarżąca wykazała wystąpienie ustawowej przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym i zwolnienie skarżącej z obowiązku wniesienia wpisu powyżej kwoty 500 zł. 5. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 188 i art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.