II GPP 19/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Czarnik (spr.) Sędzia NSA Małgorzata Rysz Sędzia del. WSA Urszula Wilk po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi "[A.]" U.G.D. Sp. j. w S. na przewlekłość postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w sprawie o sygn. akt II GSK 1602/18 w sprawie ze skargi "[A.]" U.G.D. Sp. j. w S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za zajęcia pasa drogowego bez zezwolenia postanawia: oddalić skargę. W piśmie z 15 września 2021 r. "[A.]" U.G.D. Sp. j. w S. (dalej: skarżąca, Spółka) złożyła skargę na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki w sprawie ze skargi kasacyjnej Spółki, zarejestrowanej przed Naczelnym Sądem Administracyjnym (dalej: NSA) pod sygn. akt II GSK 1602/18, od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej: WSA, sąd pierwszej instancji) z 22 marca 2018 r., sygn. akt VI SA/Wa 2137/17, oddalającego skargę Spółki na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie (dalej: SKO, Kolegium) z [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za zajęcia pasa drogowego bez zezwolenia. Skarżąca, na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 pkt 6, art. 5 ust. 2 oraz art. 12 ust. 2 i 4 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 75; dalej cyt. jako: ustawa o skardze na naruszenie prawa strony) wniosła o: stwierdzenie, że w postępowaniu przed NSA w sprawie rozpoznawanej pod sygn. akt II GSK 1602/18 nastąpiła przewlekłość postępowania, przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz skarżącej kwoty 15 000 zł oraz o zasądzenie od Skarbu Państwa kosztów tego postępowania. Skarżąca wyjaśniła, że w dniu 21 czerwca 2018 r. złożyła skargę kasacyjną od wyroku WSA w Warszawie z 22 marca 2018 r., sygn. akt: VI SA/Wa 2137/17, oddalającego skargę Spółki na decyzję SKO z [...] sierpnia 2017 r. utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy z [...] grudnia 2016 r. o nałożeniu kary pieniężnej za zajęcie pasa drogowego bez zezwolenia zarządcy drogi w okresie od 1 lipca do 30 września 2015 r. pod kiosk handlowy o powierzchni 30 m2. Kolegium nie wniosło odpowiedzi na skargę kasacyjną. Skarżąca podniosła, że pomimo upływu ponad 3 lat od momentu złożenia skargi kasacyjnej, w niniejszej sprawie nie został wyznaczony termin celem jej rozpoznania i w dalszym ciągu sprawa oczekuje na jego wyznaczenie. W ocenie skarżącej w sprawie doszło do rażącego naruszenia prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Oczekiwanie na wyznaczenie terminu w sprawie trwa zdecydowanie zbyt długo, a zatem wnioskowana kwota 15 000 zł na rzecz skarżącej tytułem odszkodowania będzie adekwatna do okoliczności sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga na przewlekłość postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy o skardze na naruszenie prawa strony, strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie w tej sprawie trwa dłużej, niż to konieczne do wyjaśnienia tych okoliczności faktycznych i prawnych, które są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Takie działanie organu państwa zostało w ww. ustawie zdefiniowane jako przewlekłość postępowania. Aby stwierdzić, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy ocenić w szczególności terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie (...). Należy przy tym uwzględnić łączny dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, niezależnie od tego, na jakim etapie skarga została wniesiona, a także charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania. (art. 2 ust. 2 ustawy). Ustawa o skardze na naruszenie prawa strony nie określa wprost, jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. Pewna wskazówka wynika jednak z art. 14 cyt. ustawy, który przewiduje, że skarżący może wystąpić z nową skargą w tej samej sprawie po upływnie 12 miesięcy. Należy jednak równocześnie zaznaczyć, że z samego faktu, że postępowanie trwa dłużej niż 12 miesięcy, nie można wywodzić, że wystąpiła przewlekłość postępowania w rozumieniu cyt. ustawy (por. np. postanowienia NSA: z 31 stycznia 2019 r., sygn. akt II GPP 1/19, z 19 sierpnia 2011 r. o sygn. akt II OPP 27/11, z 25 lipca 2013 r. o sygn. akt II OPP 25/13, z 7 marca 2014 r. o sygn. akt II OPP 14/14, z dnia 3 października 2014 r. o sygn. akt I OPP 101/14; te i kolejne cytowane orzeczenia dostępne w Internecie w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto, podkreślenia wymaga, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że ocena, czy na gruncie konkretnej sprawy wystąpiła przewlekłość postępowania, nie może być oderwana od obowiązku sądu rozpoznania wszystkich spraw wniesionych do sądu bez nieuzasadnionej zwłoki, przy zachowaniu obowiązujących zasad rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu oraz uwzględnieniu przepisów nakazujących rozpoznanie niektórych rodzajów spraw w ustawowo określonych terminach (por. m.in. postanowienia NSA z: 21 sierpnia 2020 r., sygn. akt I GPP 9/20, 20 grudnia 2019 r., sygn. akt II FPP 18/19, 5 września 2019 r., sygn. akt II GPP 4/19, 28 sierpnia 2019 r., sygn. akt I OPP 53/19, 31 stycznia 2019 r., sygn. akt II GPP 1/19). Obowiązek ten wynika z § 26 ust. 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 4 lipca 2020 r. – Regulamin Naczelnego Sądu Administracyjnego (Dz. U. poz. 1202). W przepisie tym przewidziane zostały co prawda wyjątki od powyższej zasady, jednak niniejsza sprawa nie należy do kategorii spraw, które rozpoznawane są poza kolejnością wpływu. NSA, uwzględniając powyższe okoliczności i poglądy orzecznictwa przywołane powyżej uznał, że w sprawie nie doszło do przewlekłości postępowania. Skarga kasacyjna została bowiem wniesiona 25 czerwca 2018 r. za pośrednictwem WSA w Warszawie. Następnie została przekazana do Naczelnego Sądu Administracyjnego 13 września 2018 r. (data wpływu akt), gdzie została zarejestrowana pod sygn. II GSK 1602/18 i skierowana do rozpoznania według kolejności wpływu. Z informacji uzyskanych z sekretariatu Wydziału II Izby Gospodarczej NSA wynika, że na chwilę obecną czas oczekiwania na rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie wynosi ponad 3 lata od jej wniesienia. Od wniesienia skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie upłynęły zaś trzy lata i 5 miesięcy. Sprawa nie oczekuje więc na rozpoznanie dłużej niż inne sprawy w Wydziale II Izby Gospodarczej NSA. Podkreślenia przy tym wymaga, że czas oczekiwania na rozpoznanie sprawy nie jest zależny do sądu, lecz od ilości składanych skarg kasacyjnych. Zauważyć ponadto należy, że w toku postępowania przed NSA zostały rozpoznane dwa wnioski skarżącej. A mianowicie, w skardze kasacyjnej Spółka zawarła wniosek o wstrzymanie wykonania opisanej na wstępie decyzji SKO oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji. Wniosek ten NSA rozpoznał postanowieniem z 16 października 2018 r. o sygn. akt II GSK 1602/18, a więc niecałe 4 miesiące po wniesieniu skargi kasacyjnej i niespełna miesiąc po przekazaniu akt sprawy przez sąd pierwszej instancji (13 września 2018 r.) i zarejestrowaniu sprawy ze skargi kasacyjnej Spółki przez NSA (18 września 2018 r.). Ponadto pismem z 2 listopada 2021 r. skarżąca złożyła wniosek o przyspieszenie rozpoznania sprawy przez NSA, który został uwzględniony i zarządzeniem z 8 listopada 2021 r. sprawa została skierowana do rozpoznania na rozprawie odmiejscowionej w II kwartale 2022 r., o czym pismem z 10 listopada 2021 r. zastał zawiadomiony pełnomocnik Spółki. Naczelny Sąd Administracyjny dostrzega, że rozstrzygnięcie niniejszej sprawy ma istotne znaczenie dla skarżącej, a długi czas oczekiwania może mieć dla niej negatywne skutki. Okoliczność ta została uwzględniona przez sąd przy rozpoznaniu wniosku o przyspieszenie rozpoznania sprawy. Należy także podkreślić, co nie jest bez znaczenia dla rozstrzygnięcia w rozpoznawanej sprawie, że czas oczekiwania na termin rozprawy uległ wydłużeniu z uwagi na wprowadzony w marcu 2020 r. stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2 i działaniem NSA w reżimie sanitarnym. Na podstawie zarządzeń Prezesa NSA nr 7 z dnia 12 marca 2020 r. i nr 39 z dnia 16 października 2020 r. (obowiązujących do 20 maja 2021 r.) w związku z istotnym zagrożeniem zakażenia wirusem SARS-CoV-2 oraz ogłoszeniem stanu epidemicznego w Polsce, odwołane zostały wszystkie rozprawy, a działalność orzecznicza sądu była kontynuowana na posiedzeniach niejawnych. Natomiast nowe rozwiązania ustawodawcze wprowadzone w związku ze zmianą ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, uniemożliwiają przeprowadzanie rozpraw w dotychczasowej formie z osobistym i fizycznym udziałem stron w budynku sądu. Obecnie przywołana ustawa zezwala na prowadzenie rozpraw wyłącznie w formie zdalnej, co wymaga użycia urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku i ich rejestracją, co również wymagało odpowiedniego przygotowania technicznego sal sądowych w zakresie zainstalowania urządzeń pozwalających na prowadzenie rozpraw odmiejscowionych. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy postanowił jak w sentencji.