II GSK 1209/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia NSA Anna Robotowska (spr.) Sędzia del. WSA Małgorzata Grzelak Protokolant Konrad Piasecki po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 2015 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 grudnia 2013 r. sygn. akt VI SA/Wa 1919/13 w sprawie ze skargi A. Ż. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy aplikantów adwokackich 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. zasądza od A. Ż. na rzecz Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej 220 (dwieście dwadzieścia) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 18 grudnia 2013 r. (sygn. akt VI SA/Wa 1919/13) po rozpoznaniu sprawy ze skargi A. Ż. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] maja 2013 r. w przedmiocie skreślenia z listy aplikantów adwokackich, w punkcie 1/ uchylił zaskarżoną uchwałę oraz utrzymaną nią w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w G. z dnia [...] lutego 2013 r.; w punkcie 2/ stwierdził, że uchylone uchwały nie podlegają wykonaniu; w punkcie 3/ orzekł o kosztach postępowania. I Sąd pierwszej instancji przedstawił następujący stan prawny i faktyczny sprawy. Uchwałą Okręgowej Rady Adwokackiej w G. nr [...] z dnia [...] listopada 2011 r. A. Ż. (dalej skarżąca) uzyskała wpis na listę aplikantów adwokackich P. Izby Adwokackiej. Aplikację adwokacką rozpoczęła w dniu [...] stycznia 2012 roku. W toku odbywania pierwszego roku aplikacji adwokackiej przystąpiła do kolokwium rocznego, z którego zarówno na pierwszym, jak i poprawkowym terminie otrzymała ocenę niedostateczną. W dniu [...] lutego 2013 r. Okręgowa Rada Adwokacka w G. podjęła uchwałę nr [...] w przedmiocie skreślenia skarżącej z listy aplikantów adwokackich. ORA wskazała, że podstawę dla takiego rozstrzygnięcia stanowi stwierdzenie nieprzydatności aplikanta do wykonywania zawodu. Po pierwszym roku aplikacji skarżąca przystąpiła do kolokwium rocznego, z którego otrzymała ocenę niedostateczną. Również na kolokwium poprawkowym otrzymała ocenę niedostateczną. W odwołaniu od uchwały ORA skarżąca podniosła, że odbyła wszystkie praktyki, zwieńczone pozytywnymi opiniami oraz uzyskała pozytywną opinię od swego patrona. Przez rok sumiennie wykonywała pracę w kancelarii, przygotowywała pisma i reprezentowała klientów przed sądami, nie spotykając się z żadną krytyką. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej uchwałą z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] utrzymało w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w G. z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...]. Zdaniem Prezydium NRA w uzasadnieniu swej uchwały ORA w G. trafnie podkreśliła rolę samorządu adwokackiego w procesie kształcenia aplikantów oraz sprawowania pieczy nad należytym poziomem wykonywania zawodu przez adwokatów. Do udzielania pomocy prawnej nie powinny być dopuszczane osoby, których poziom wiedzy i umiejętności nie gwarantuje ochrony interesów osób przez nie reprezentowanych. Skarżąca dwukrotnie nie sprostała wymaganiom egzaminacyjnym, co świadczy o jej trwałej niekompetencji. Prezydium NRA, odnosząc się do argumentów wskazujących na pozytywny przebieg aplikacji, stwierdziło, że ani opinia patrona skarżącej, ani pozytywne wyniki praktyk w organach wymiaru sprawiedliwości nie mogą zniweczyć negatywnej oceny, płynącej z przebiegu obydwu kolokwiów. Na powyższą uchwałę skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. Na rozprawie przed Sądem w dniu 6 grudnia 2013 r. skarżąca dodatkowo zarzuciła, że kwestionuje też wyniki egzaminacyjne, które nie odzwierciedlają jej wiedzy. Dlatego wyniki te nie mogły być podstawą skreślenia jej z listy aplikantów adwokackich. Wskazała, że w czasie pierwszego kolokwium odpowiedziała na 4 pytania. Kwestionuje ocenę z prawa karnego materialnego. Przyznała, że była pytana z zakresu odpowiedzialności osoby zagranicznej, tj. obywatela niepolskiego za przestępstwo popełnione za granicą. Nie była natomiast pytana – zgodnie z wylosowanym pytaniem - o warunki odpowiedzialności obywatela polskiego za przestępstwo popełnione za granicą. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. uwzględnił skargę. W ocenie Sądu pierwszej instancji Okręgowa Rada Adwokacka w G., jak i Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, wydając uchwały rozstrzygające o skreśleniu skarżącej z listy aplikantów adwokackich, dopuściły się naruszenia przepisów prawa z uwagi na niedokładne wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla końcowego rozstrzygnięcia sprawy. WSA w W. podkreślił, że ustalenia stanu faktycznego i jego oceny organy samorządu adwokackiego winny dokonać w sposób precyzyjny i jednoznaczny co do odpowiedzi aplikantki na zakres objęty pytaniem nr 39 z prawa karnego materialnego, które skarżąca wylosowała w trakcie kolokwium rocznego w dniu [...] października 2013 r. Treść pytania nr 39, zgodnie z "uzasadnieniem oceny niedostatecznej" sporządzonym przez członków komisji egzaminacyjnej brzmiała: "Odpowiedzialność za przestępstwa popełnione za granicą. Warunki odpowiedzialności obywatela polskiego". W uzasadnieniu oceny w konfrontacji z odpowiedzią skarżącej, komisja egzaminacyjna podniosła jedynie, że "aplikantka wykazała brak wiedzy o możliwości sądzenia nie-obywatela polskiego za przestępstwo popełnione za granicą". Sąd podkreślił jednocześnie, że na rozprawie w dniu 6 grudnia 2013 r. skarżąca oświadczyła, że kwestionuje wyniki egzaminacyjne, gdyż nie odpowiadają one wiedzy, którą posiada. Podkreśliła, że w czasie pierwszego egzaminu (kolokwium) odpowiedziała na wszystkie 4 pytania. Zakwestionowała ocenę niedostateczną otrzymaną z prawa karnego materialnego. Była pytana bowiem wyłącznie z zakresu odpowiedzialności osoby zagranicznej, tj. obywatela niepolskiego za przestępstwo popełnione za granicą, a pytanie dotyczyło odpowiedzialności Augusto Pinocheta. Stwierdziła przy tym, że nie była pytana o warunki odpowiedzialności obywatela polskiego za przestępstwo popełnione za granicą. W ocenie Sądu pierwszej instancji, uzasadnienie oceny niedostatecznej potwierdza zarzuty skarżącej co do przebiegu egzaminu. Budzi to uzasadnione wątpliwości w kontekście prawidłowości jego przeprowadzenia z uwagi na brak korelacji pomiędzy treścią wylosowanego przez skarżącą pytania, a pytaniem, które zostało jej faktycznie zadane przez członków komisji egzaminacyjnej. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. należało uznać, że aby można było mówić w tej sprawie o prawidłowym zastosowaniu przez organy samorządu adwokackiego przepisu art. 79 ust. 2 ustawy – Prawo o adwokaturze należałoby wyjaśnić kwestię, czy skarżąca odpowiedziała na pytanie 39. Tymczasem, zarówno Okręgowa Rada Adwokacka w G., jak i Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, oceniając nieprzydatność do zawodu z powodu braku wiedzy, kwestię tę pominęły. Pominęły też oceny z przedmiotów ustrojowych będących przedmiotem wcześniejszego egzaminu na I roku aplikacji. Oznacza to naruszenie zasad postępowania określonych w przepisach art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., w toku postępowania administracyjnego oraz naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa wyrażonej w art. 8 k.p.a. W ocenie Sądu pierwszej instancji, Okręgowa Rada Adwokacka w G., powinna uzupełnić materiał dowodowy i ocenić stan faktyczny co do jednoznacznego ustalenia przebiegu egzaminu w dniu [...] października 2012 r. w zakresie prawidłowej oceny odpowiedzi na pytanie 39. Dopiero wówczas dokona oceny, czy skarżąca jest nieprzydatna do wykonywania zawodu adwokata w świetle art. 79 ust. 2 p.o.a. Istotnym jest przy tym, że samo niezaliczenie kolokwium nie powinno być w każdym przypadku - niezależnie od indywidualnych uwarunkowań danej sprawy - okolicznością dyskwalifikująca aplikanta i świadczącą o tym, iż jest on osobą "nieprzydatną do wykonywania zawodu adwokata". II Skargę kasacyjną od wyroku Sądu pierwszej instancji złożyło Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej. Zaskarżyło orzeczenie w całości. Wniosło o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm prawem przepisanych. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a zaskarżonemu wyrokowi zarzucono, mogące mieć wpływ na wynik sprawy, naruszenie przepisów postępowania, to jest art. 7, 77 § 2 i art. 80 k.p.a., polegające na przyjęciu, że ograna adwokatury w niniejszej sprawie nie dokonały zebrania całości materiału dowodowego i nie oceniły zebranego materiału w sposób wyczerpujący w zakresie przebiegu kolokwium rocznego, w szczególności odpowiedzi na pytanie nr 39, przez co Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonał błędnego ustalenia faktycznego, że pytanie o odpowiedzialność nie obywatela Polski jest pytaniem dodatkowym wykraczającym poza temat zasadniczy pytania nr 39 wbrew oczywistej treści tego pytania. W uzasadnieniu organ uzasadnił przedstawione zarzuty. W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżąca A. Ż. wniosła o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna jest oparta na usprawiedliwionych podstawach i podlega uwzględnieniu, jakkolwiek przytoczenie podstawy kasacyjnej w postaci naruszenia przepisów postępowania nie jest pełne, gdyż ogranicza się do wskazania jedynie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, a pomija przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, co jednak nie stanowi przeszkody do rozpoznania skargi kasacyjnej. Z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika bowiem zdaniem organu, że Sąd pierwszej instancji uwzględnili skargę, pomimo że nie było podstaw do stwierdzenia, że organy podejmując uchwałę o skreśleniu skarżącej z listy aplikantów adwokackich naruszyły przepisy art. 7, 77 § 2 i 80 k.p.a. Zarzut ten jest uzasadniony o tyle, że w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie przedstawiono przekonującej argumentacji przemawiającej za tym, że nie zostały wyjaśnione i ocenione wszystkie istotne okoliczności sprawy. Sąd pierwszej instancji skoncentrował się na tym, czy prawidłowo zostało przeprowadzone i ocenione kolokwium, które skarżąca zdawała w dniu [...] października 2012 r., a pominął całkowicie i nie rozważył, jakie to ma znaczenie, w sytuacji gdy po tym kolokwium skarżąca zdawała w kolejnym terminie kolokwium poprawkowe i jak wynika z zaskarżonej uchwały otrzymała oceny niedostateczne z obydwu bloków tematycznych i to na poziomie znacząco odbiegającym od granicy zaliczenia (6) 20 i 5 (20) możliwych punktów. Należało się więc odnieść do tego, czy podstawę oceny wiedzy skarżącej stanowił wynik nie tyle kolokwium z dnia [...] października 2012 r., czy przede wszystkim wynik kolokwium poprawkowego, czego Sąd pierwszej instancji nie uczynił. W skardze kasacyjnej trafnie podniesiono, że Sąd Wojewódzki opierając się wyłącznie na twierdzeniach skarżącej przedstawionych na rozprawie w dniu 6 grudnia 2013 r., dokonał własnego ustalenia i oceny, że te twierdzenia są wystarczające do postawienia zarzutów organom podejmującym uchwały w przedmiocie skreślenia skarżącej z listy aplikantów adwokackich, że nie wyjaśniły wszystkich istotnych okoliczności sprawy, nie zgromadziły w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, nie dokonały prawidłowego ustalenia stanu faktycznego i nie uzasadniły podjętych rozstrzygnięć. Stwierdzenie przez sąd administracyjny, że zaskarżone rozstrzygnięcia zostały wydane z naruszeniem zasad postępowania administracyjnego wymaga precyzyjnego wskazania na czym polega naruszenie tych zasad z odniesieniem się do treści zaskarżonych rozstrzygnięć i materiału zgromadzonego w aktach sprawy. Sąd pierwszej instancji ograniczył się zaś do ogólnych stwierdzeń, a jako konkretną okoliczność wskazał jedynie, że uzasadnienie oceny niedostatecznej kolokwium zdawanego przez skarżącą w dniu [...] października 2013 r. potwierdza zarzuty skarżącej co do jego przebiegu, z czego wyprowadzony został wniosek, iż skarżąca nie odpowiedziała na wylosowane pytanie, ale na pytanie dodatkowe, które wykraczało poza przedmiot pytania wylosowanego. Przyjęcie takiego wnioskowania słusznie zakwestionowano w skardze kasacyjnej, jakkolwiek ta kwestia nie może być rozważana w oderwaniu od kwestii zasadniczej, którą stanowi to, że skarżąca otrzymała ocenę negatywną także z kolokwium poprawkowego. Sąd pierwszej instancji nie wykazał w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że organy podejmując rozstrzygnięcie w tej sprawie miały na uwadze wyłącznie wyniki kolokwium i nie uwzględniły wszystkich okoliczności sprawy, które składają się na ocenę, czy były podstawy do stwierdzenia nieprzydatności skarżącej do wykonywania zawodu adwokata w rozumieniu art. 79 ust. 2 Prawa o adwokaturze. Przykładowo można wskazać, że w uchwale organu odwoławczego odniesiono się do opinii patrona i wyników praktyk oraz tego, że skarżąca nie złożyła wniosku o wyrażenie zgody na powtórzenie roku szkoleniowego z uwagi na negatywny wynik kolokwium. To zaś, że uchwała organu odwoławczego nie wskazuje podstawy prawnej, nie może być samo przez się kwalifikowane jako naruszenie prawa uzasadniające jej uchylenie, skoro uchwałą tą została utrzymana w mocy uchwała organu pierwszej instancji, w której wskazano przepisy stanowiące podstawę rozstrzygnięcia. Z przytoczonych wyżej względów należało stwierdzić, iż sprawa nie została prawidłowo rozpoznana przez Sąd pierwszej instancji, gdyż w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie wykazano naruszenia wskazanych przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W toku ponownego rozpoznania Sąd pierwszej instancji oceni zgodność z prawem zaskarżonej uchwały oraz uchwały organu pierwszej instancji z uwzględnieniem całego materiału dowodowego zgromadzonego w tej sprawie. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a.