II GSK 1337/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Korycińska (spr.) Sędzia NSA Maria Jagielska Sędzia del. NSA Stanisław Śliwa Protokolant starszy asystent sędziego Beata Cisek - Chojnacka po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A z siedzibą w T., J. i B z siedzibą w U., J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 października 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 627/14 w sprawie ze skargi A z siedzibą w T., J. i B z siedzibą w U., J. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr Sp. [...] w przedmiocie unieważnienia patentu na wynalazek oddala skargę kasacyjną I Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem objętym skargą kasacyjną, oddalił skargę A z siedzibą w T., J. oraz B z siedzibą w U., J. (dalej: skarżący lub uprawnieni) na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] kwietnia 2013 r. w przedmiocie unieważnienia patentu na wynalazek. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy: Decyzją Urzędu Patentowego RP z dnia [...] kwietnia 2013 r. po rozpoznaniu sprawy wszczętej na skutek sprzeciwu wniesionego przez C S.A. z siedzibą w S (dalej: wnoszący sprzeciw lub wnioskodawca), unieważniono patent na wynalazek nr PL [...] udzielony na rzecz skarżących oraz przyznano solidarnie wnioskodawcy od uprawnionych zwrot kosztów postępowania. Urząd Patentowy mając na uwadze w szczególności dokument D1 tj. opis zgłoszenia EP [...], opublikowanego 19 maja 1993 r., stwierdził brak poziomu wynalazczego (nieoczywistości) rozwiązań objętych spornym patentem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę wyrokiem objętym skargą kasacyjną, powołując art. 10 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (tekst jedn. Dz. U. z 1993 r. Nr 26 poz. 117 ze zm.; dalej: uow), stwierdził, że wynalazek musi spełniać cztery kryteria: 1) być rozwiązaniem o charakterze technicznym; 2) nowości; 3) poziomu wynalazczego; 4) nadawać się do przemysłowego zastosowania. Sąd mając na uwadze, że postępowanie w sprawach o unieważnienie praw wyłącznych przed UP charakteryzuje się specyfiką polegającą na oparciu tego postępowania na zasadzie kontradyktoryjności, uwzględniającej w znacznym stopniu zasadę dyspozycyjności stron postępowania oraz ograniczającej możliwość prowadzenia przez organ postępowania dowodowego z własnej inicjatywy, a także działania podjęte przez organ w rozpatrywanej sprawie, uznał zarzuty naruszenia przepisów postępowania (a zwłaszcza postępowania dowodowego) za bezzasadne, zgadzając się jednocześnie ze stanowiskiem wnioskodawcy kwestionującym wartość dowodową oświadczenia dr K. N. jako niezależnej opinii naukowej (ze względu na osobisty interes). Sąd powołując się na literaturę przedmiotu oraz orzecznictwo sądów administracyjnych wskazał, że ustalenia, czy wynalazek spełnia kryterium nieoczywistości, dokonuje się na tle najbliższego stanu techniki, rozumianego jako jedna lub kilka publikacji, na tle których specjalista najłatwiej doszedłby do wynalazku, a o poziomie wynalazczym (nieoczywistości) spornego rozwiązania świadczyć może m.in. osiągnięcie szczególnego, a nieoczekiwanego efektu. Przy ocenie nieoczywistości rozwiązania niezbędne jest uwzględnienie w zasadzie całego stanu techniki. Pojęcie "najbliższego stanu techniki" odnosi się, w ocenie Sądu, nie tyle do jednego przeciwstawionego rozwiązania – nawet wyrażonego w kilku dokumentach – a do określonej dziedziny techniki. Zdaniem Sądu ustalenie, czy wynalazek spełnia kryterium nieoczywistości powinno być dokonane za pomocą rozumowania zakładającego ustalenie – kolejno: najbliższego stanu techniki – problemu technicznego – rozwiązania wskazującego na istotę wynalazku. Sąd zgodził się z organem, że specjalista chemii/farmacji z łatwością doszedłby do rozwiązań objętych zastrzeżeniami spornego patentu. Sąd wskazał, że organ odnosząc się do twierdzeń uprawnionych, iż sporny patent stanowi wynalazek selektywny uznał, że tylko jeden z warunków dla wynalazku selektywnego odpowiadający wymaganiom stosowanym w praktyce przez UP został spełniony. Natomiast wymagania, że wybrana grupa związków powinna mieć właściwości użytkowe istotnie różniące się od właściwości przypisywanych całej klasie, z której nastąpił wybór oraz, że powinno być wykazane, że te nowe właściwości nie występują u wszystkich członków większej grupy, z których dokonano wyboru, nie zostały w pełni przez uprawnionych udowodnione. Żadne z przedstawionych przez uprawnionych dowodów nie zawierają danych porównawczych z innymi związkami - np. takimi, które zostały w dokumencie EP [...] otrzymane w postaci chlorowodorku lub maleinianu. Nadto nie udokumentowano nieoczekiwanego efektu. Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdził, że organ zasadnie uznał, że nieoczywistość rozwiązań objętych spornym patentem nie została udowodniona. W podstawie prawnej wyroku Sąd I instancji powołał art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej: ppsa). II Skargę kasacyjną wnieśli skarżący zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu naruszenie: 1. art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ppsa w zw. z art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.; dalej kpa) oraz w zw. z art. 80 kpa poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji pomimo tego, że w toku postępowania administracyjnego: a) organ unieważniając patent w całości nie rozważył w ogóle zarzutu braku poziomu wynalazczego rozwiązań wyrażonych w zastrzeżenia 11-21 spornego patentu, b) organ zebrany materiał dowodowy rozpatrzył selektywnie, a nie wszechstronnie, pomijając te fragmenty dokumentów ze stanu techniki, które, jak wskazywali skarżący, potwierdzały, że specjalista z dziedziny bez wkładu twórczego nie doszedłby do spornych rozwiązań nie odnalazłby bowiem żadnej motywacji do przekształcenia związku numer 190 (związek w wolnej postaci) w chlorowodorek lub malenian pirydyny, a także poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji pomimo tego, że wydając ją organ dowolnie ustalił, że: c) specjalista z dziedziny doszedłby do spornych rozwiązań, podczas gdy istniejący w dacie zgłoszenia wynalazku stan techniki nie motywowałby specjalisty z dziedziny do poszukiwania tych rozwiązań tj. do przekształcenia pirydyny wolnej postaci w chlorowodorek lub malenian pirydyny d) skarżący nie wykazali, że sporny wynalazek cechuje się lepszymi właściwościami względem związków wskazanych w powołanym dokumencie D1, podczas gdy ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że aktywność chlorowodorku i maleinianu związku numer 190 przy zdecydowanie niższej dawce, tj. 0,3 mg/kg, wskazuje dwu a nawet trzykrotnie lepszą aktywność niż związek nr 190 w postaci wolnej, wskazane zostało również, iż zastrzeżone zawiązki cechują się większą stabilnością niż inne sole związku nr 190, co miało istotny wpływ na wynik sprawy doprowadziło bowiem do utrzymania w mocy decyzji wydanej w postępowaniu, w którym doszło do istotnych uchybień proceduralnych; 2. art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ppsa w zw. z art. 107 § 3 i art. 11 kpa poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji, w sytuacji, w której z jej uzasadnienia w żaden sposób nie wynika: - dlaczego organ uznał brak nieoczywistości wynalazków innych niż ujęte w zastrzeżeniach 1-10 spornego patentu, w szczególności wynalazków wskazanych w niezależnych zastrzeżeniach nr 13 i 15, - dlaczego organ nie uznał argumentacji skarżących, zgodnie z którą dokument D1, stanowiący dla spornych rozwiązań najbliższy stan techniki, nie tylko nie skłoniłby specjalisty z dziedziny do poszukiwania soli związku nr 190, ale przeciwnie do takich poszukiwań zniechęciłby go a także, poprzez brak uchylenia zaskarżonej decyzji, podczas gdy w uzasadnieniu jedynie ogólnikowo i zbiorczo wskazano, iż oczywistość spornych rozwiązań wynika z dokumentów D1, D4 i D14 bez przeprowadzenia analizy przedmiotowych dokumentów pozwalającej na sądową kontrolę sformułowanych na ich podstawie przez organ wniosków co miało istotny wpływ na wynik sprawy, doprowadziło bowiem do utrzymania w mocy decyzji pomimo tego, że jej uzasadnienie nie pozwala na sądową kontrolę poprawności argumentacji organu; 3. art. 10 uow w zw. z art. 315 ust. 3 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (tekst jedn. Dz. U. z 2003 r. Nr 19 poz. 1117 ze zm.; dalej: pwp) poprzez niewłaściwe zastosowanie i uznanie wynalazków chronionych patentem PL [...] za oczywiste, podczas, gdy w oparciu o istniejący w dacie zgłoszenia stan techniki specjalista z dziedziny nie doszedłby do spornych rozwiązań, a co najwyżej mógłby do nich dojść, co doprowadziło do błędnego ustalenia, że sporne rozwiązanie nie spełnia wymogu nieoczywistości, o którym mowa w art. 10 uow. Podnosząc te zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. III W odpowiedzi na skargę kasacyjną uczestnik postępowania wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej. IV Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionej podstawie. Przed odniesieniem się do jej zarzutów przypomnieć należy, że skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem zaskarżenia, którego elementy konstrukcyjne i treściowe wyznaczają granice jej rozpoznania. Zgodnie bowiem z art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. Granice skargi kasacyjnej są wyznaczone przez podstawy i wnioski. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zasada związania granicami skargi kasacyjnej determinuje zakres kontroli instancyjnej, jaką Naczelny Sąd Administracyjny powinien podjąć w celu stwierdzenia ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega więc na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz na kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w zakresie wskazanym w zarzutach przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach powołanych podstaw kasacyjnych. Mając na uwadze konstrukcję rozpoznawanej skargi kasacyjnej podkreślić nadto należy, że zarzuty skargi kasacyjnej, aby były skuteczne, muszą odnosić się do tych przepisów prawa, które legły u podstaw rozstrzygnięcia zawartego w skarżonym wyroku sądu I instancji, bowiem skarga kasacyjna jest skierowana przeciwko wyrokowi sądowemu, a jedynie pośrednio przeciwko rozstrzygnięciu, które podlegało kontroli sądowej. Przed przeniesieniem tych uwag na poszczególne zarzuty skargi kasacyjne podkreślić należy, że przedmiotem kontroli jest wyrok oddalający skargę na decyzję o unieważnieniu patentu z powodu braku poziomu wynalazczego. Jak stwierdził Sąd I instancji wynalazek obejmował, po dokonaniu zmian zastrzeżeń, następujące kategorie: produkt chemiczny, produkt leczniczy o składzie wskazanego produktu chemicznego, sposób jego zastosowania oraz sposób jego produkcji. Sąd przyjął także, ustalając tę okoliczność, że pierwotne zgłoszenie dokonane pod tytułem "Sole addycyjne z kwasami pochodnych hydropirydyny" zostało zmienione wobec powiadomienia uprawnionych przez organ, o zbieżności zgłoszenia z patentem EP [...]. Rozważając kwestię braku poziomu wynalazczego Sąd określił "wskazówkę" metodologiczną jego ustalenia – najbliższy stan techniki, problem techniczny, rozwiązanie problemu wskazującego na istotę wynalazku. Następnie stwierdził, że "w rozpatrywanej sprawie takiego rozumowania w zasadzie w całości nie przedstawiono", przyjmując, że "było to następstwem złożoności i rozległości przedmiotu w jakim żądano ochrony". Jednakże analizując zebrane w sprawie dowody Sąd uznał, że wynalazek nie spełnia wymogu nieoczywistości rozwiązania. Oceniając zgodność decyzji z prawem Sąd nadto zacytował i zaaprobował stanowisko organu zaprezentowane w odpowiedzi na skargę odnoszące się do zasad obowiązujących w postępowaniu spornym, przyjmując, że "organ nie dokonuje samodzielnie rekonstrukcji całości stanu sprawy a jedynie zajmuje stanowisko dotyczące argumentacji prezentowanej przez spierające się strony "i z tego też względu zasady określone w art. 7, art. 75, art. 77 i art. 80 kpa podlegają odpowiedniej modyfikacji "stosownie do istoty tego postępowania". Streszczenie głównych przyczyn, dla których Sąd I instancji uznał, że decyzja o unieważnieniu patentu odpowiada prawu było niezbędne z uwagi na treść zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, ze żaden z postawionych zarzutów nie odnosi się do argumentacji prawnej zawartej w zaskarżonym wyroku. Skarga kasacyjna, mimo że powołano w niej art. 145 § 1 pkt 1 lit c ppsa, opiera się na zarzutach skierowanych wprost pod adresem zaskarżonej decyzji i to w zakresie albo w jakim Sąd I instancji w ogóle się nie wypowiadał, albo też z pominięciem tez zawartych w wyroku. Nie zawiera przy tym zarzutów, które odnosiłyby się do wadliwości uzasadnienia wyroku poprzez zaniechanie kontroli decyzji w pełnym zakresie, czy też przez przyjęcie własnych ustaleń czy też niewyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia. To skierowanie zarzutów skargi kasacyjnej do decyzji o unieważnieniu patentu, w oderwaniu od rozważań Sądu I instancji determinuje wynik postępowania kasacyjnego. W pierwszym bowiem zarzucie zarzucono naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit c ppsa w związku z art. 77 § 1 kpa i art. 80 kpa. Powołany w nim przepis ustawy normującej postępowanie przed sądami administracyjnym określa sytuacje, w której Sąd zobligowany jest do uwzględnienia skargi na decyzję w przypadku naruszenia przepisów postępowania. Zgodnie z nim sąd uchyla decyzję jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W orzecznictwie, jak i w piśmiennictwie wskazuje się, że zwrot normatywny "mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy", należy wiązać z hipotetycznymi następstwami uchybień przepisom postępowania. W tym kontekście mówi się także o uprawdopodobnieniu potencjalnej możliwości odmiennego wyniku sprawy (por. M. Łochowski, Glosa do wyroku SN z 6 kwietnia 1998 r., (I CKN 595/97, OSNC 1998, Nr 12, poz. 211), Przegląd Sądowy 2000, nr 5, s. 95; T. Wiśniewski, Apelacja i kasacja. Nowe środki odwoławcze w postępowaniu cywilnym, Warszawa 1996, s. 169). W sytuacji, gdy sąd administracyjny oddalił skargę, do naruszenia art.145 § 1 pkt 1 lit c ppsa poprzez jego niezastosowanie może zatem dojść zarówno wówczas, gdy sąd stwierdził naruszenie przepisów postępowania, ale uznał, że nie miało ono istotnego wpływu na wynik sprawy, jak i wtedy gdy przyjął, że nie doszło do naruszenia przepisów postępowania. W tym drugim przypadku autor skargi kasacyjnej winien nie tylko wskazać przepisy postępowania, które zostały naruszone, ale także przedstawić argumentację wskazującą, że gdyby organ nie naruszył prawa, to najprawdopodobniej zapadłaby decyzja o innej treści. Tylko bowiem takie naruszenia przepisów mogłyby uzasadniać zastosowanie przez Sąd I instancji środka przewidzianego w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa, a wadliwość wyroku polegałaby na niezastosowaniu tego przepisu w powiązaniu z przepisami postępowania regulującymi daną procedurę. W tej sprawie Sąd przyjął, że postępowanie sporne oparte jest na zasadzie kontradyktoryjności i że "organ nie dokonuje samodzielnie rekonstrukcji całości stanu sprawy a jedynie zajmuje stanowisko dotyczące argumentacji prezentowanej przez spierające się strony" i dokonując analizy materiału dowodowego przedstawionego przez strony tego postępowania zaaprobował pogląd organu o braku poziomu wynalazczego wynalazku. Nie wymaga głębszego wywodu teza, że wobec tak poprowadzonego wywodu, aby skutecznie zakwestionować stanowisko Sądu I instancji należałoby wskazać dowody przedłożone przez strony postępowania w zakresie odnoszący się do poziomu wynalazczego "rozwiązań wyrażonych w zastrzeżeniach 11-21 spornego wzoru" (zarzut 1a petitum skargi kasacyjnej ) i wykazać na czym polegał błąd w ich ocenie i jaki to miało wpływ na wynik sprawy. Tymczasem ten zarzut skargi kasacyjnej opiera się w istocie jedynie na wytknięciu organowi, że nie odniósł się do rozwiązań ujętych w zastrzeżeniach 11-21 i ogólnikowym stwierdzeniu, że "niewątpliwie inne dokumenty mogą stanowić najbliższy stan techniki dla wynalazku stanowiącego substancję czynną, inne dla wynalazku w postaci lekarstwa, a jeszcze inne dla rozwiązania będącego sposobem". Tak sformułowany i uzasadniony zarzut nie stanowi usprawiedliwionej podstawy kasacyjnej, o której mowa w art. 174 pkt 2 ppsa. W kolejnym zarzucie skargi kasacyjnej obejmującym naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit c ppsa w związku z art.77 i 80 kpa zarzucono, że Sąd nie uchylił decyzji pomimo tego, że organ zebrany materiał rozpatrzył selektywnie, a nie wszechstronnie. W uzasadnieniu tego zarzutu odniesiono się jedynie do dokumentu D1 (zgłoszenie EP [...]) pomijając to, że Sąd I instancji wskazując na ten dokument, jak i dokumenty oznaczone jako D4 - D14 stwierdził, że "nie ma zatem racji skarżący twierdząc, że Urząd wadliwie ustalił, bazując wyłącznie na dokumencie D1, że znawca dziedziny w sposób rutynowy tj. bez dodatkowego wkładu twórczego doszedłby do rozwiązania objętego spornym patentem". Tak więc skarżący nie kwestionując stanowiska Sądu, iż podstawą oceny dokonanej przez organ była analiza szeregu dokumentów przedłożonych przez strony, zarzucają organowi, że oparł się jedynie na jednym dokumencie. Z tego powodu zarzut ten należało uznać za nieusprawiedliwiony. Oczywiście Naczelny Sąd Administracyjny dostrzega to, że w kolejnym fragmencie uzasadnienia Sąd I instancji przywołuje fragment stanowiska zawartego w uzasadnieniu kontrolowanej decyzji, w którym odwołano się jedynie do dokumenty D1, jednakże ta niekonsekwencja Sądu nie została zakwestionowana. Problem podniesiony w zarzucie postawionym w punkcie 1c petitum skargi kasacyjnej odnosi się do "braku motywacji w poszukiwaniu rozwiązań" objętych wynalazkiem. Kwestia ta powtórzona została także w zarzucie obejmującym naruszenie prawa materialnego. Jak się wydaje ze stanowiska prezentowanego przez skarżących wynika, że przy ocenie przesłanki poziomu wynalazczego należy brać także pod uwagę "czy dostępny w dacie zgłoszenia stan techniki stanowiłby dla znawcy motywację do dalszych poszukiwań ". Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że i te zarzuty skargi kasacyjnej nie pozostają w związku z poglądem wyrażonym przez Sąd I instancji obejmującym metodę ustalenia czy wynalazek spełnia kryterium nieoczywistości, a tym samym uznać należy je za nieusprawiedliwione. W ostatnim z zarzutów obejmujących naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w związku z art. 77 § 1 kpa i art. 80 kpa zarzucono, że Sąd nie uchylił decyzji pomimo tego, że organ dowolnie ustalił, że skarżący nie wykazali, że wynalazek cechuje się lepszymi właściwościami względem związków wskazanych w dokumencie D1. W uzasadnieniu tego zarzutu odwołano się do oświadczenia dr N., "który w jasny sposób przedstawił badania jakie zostały przeprowadzone, aby wykazać, iż zarówno chlorowodorek jak i maleinian związku numer 190 cechuje się innymi właściwościami niż pozostałe związki". Przypomnieć zatem należy, że Sąd I instancji zaaprobował pogląd wnioskodawcy kwestionujący wartość dowodową oświadczenia, do którego odwołują się skarżący w ocenianym zarzucie skargi kasacyjnej. W obrębie podstawy kasacyjnej, o której mowa w art. 174 pkt 2 ppsa zarzucono nadto naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit c ppsa w związku z art. 107 § 3 kpa i art. 11 kpa. Jednakże zarzucając Sądowi, że nie uchylił kontrolowanej decyzji pomimo tego, "że jej uzasadnienie nie pozwala na sądową kontrolę poprawności argumentacji Organu" nie podniesiono żadnych argumentów wskazujących, że potencjalna wadliwość uzasadnienia decyzji mogła mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit c ppsa. Z przedstawionych powodów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ppsa orzekł jak w sentencji.