II GSK 1439/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Jyż (spr.) Sędzia NSA Zbigniew Czarnik Sędzia del. WSA Małgorzata Bejgerowska po rozpoznaniu w dniu 1 sierpnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skarg kasacyjnych Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie i E S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 5 maja 2022 r. sygn. akt II SA/Sz 128/22 w sprawie ze skargi Prokuratora Okręgowego w Koszalinie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia 20 grudnia 2021 r. nr SKO.4120.2359.2021 w przedmiocie rejestracji pojazdu oddala skargi kasacyjne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, wyrokiem z dnia 5 maja 2022 r., uchylił objętą skargą Prokuratora Okręgowego w Koszalinie decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia 20 grudnia 2021 r. w przedmiocie odmowy rejestracji pojazdu. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy: Prezydent Miasta Koszalina decyzją z dnia 15 stycznia 2021 r. wydaną na podstawie art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (tj. Dz.U. z 2020 r. poz. 110 ze zm.) odmówił rejestracji pojazdu marki Citroen C3 nr nadwozia [...] na dane przedsiębiorstwa działającego pod firmą: "E. S., REGON [...], adres siedziby [...] K. ul. B. W. [...]". Organ wskazał w motywach, że wnioskodawczyni prowadzi działalność gospodarczą na zasadzie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej, co oznacza, że podmiot taki nie posiada ani osobowości prawnej, ani zdolności prawnej. W związku z tym stroną postępowania administracyjnego i adresatem decyzji powinna być konkretna osoba fizyczna, a nie firma, pod którą osoba ta prowadzi działalność gospodarczą, co oznacza, że przedsiębiorca nie może być stroną w postępowaniu w sprawie wydania dowodu rejestracyjnego samochodu. Decyzją z dnia 19 lutego 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, wyrokiem z dnia 19 sierpnia 2021 r., uchylił kolejną wydaną w sprawie przez SKO w Koszalinie decyzję. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie decyzją z dnia 20 grudnia 2021 r. uchyliło decyzję organu I instancji i zarejestrowało pojazd na dane przedsiębiorcy E. S. prowadzącej działalność gospodarczą pod firmą: "W. – W. E. i R. S." E. S., z adresem siedziby - stałego miejsca wykonywania działalności - w K. przy ul. B. W. nr [...], lok. [...] (kody w dowodzie rejestracyjnym C.1.3, C.2.3) oraz z numerem REGON [...] kody w dowodzie rejestracyjnym C.1.2, C.2.2). W ocenie organu stroną postępowania w tej sprawie była przedsiębiorca będąca osobą fizyczną, a nie przedsiębiorstwo nieposiadające osobowości prawnej, której przysługuje własność samochodu. Sąd I instancji uchylając tą decyzję stwierdził, że istota sporu dotyczy kwestii rejestracji pojazdu, oraz czy prawidłowo organ orzekł rejestrując pojazd na przedsiębiorcę wykonującego działalność gospodarczą pod firmą ujawnioną w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, czy jak zdaniem wnoszącego skargę Prokuratora powinien był zarejestrować wymieniony pojazd na konkretną osobę fizyczną prowadzącą jednoosobową działalność gospodarczą. Sąd podzielił stanowisko Prokuratora, że rejestracja pojazdu marki Citroen C3 o nr nadwozia: [...] powinna zostać dokonana na właściciela samochodu, tj. osobę fizyczną, której jako podmiotowi prawa cywilnego przysługuje prawo własności samochodu. Powyższego nie zmienia okoliczność, że podmiot ten jest przedsiębiorcą, zidentyfikowanym według numeru REGON. Sąd wskazał, że w myśl art. 29 k.p.a., stroną postępowania administracyjnego, w przypadku osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą pod określoną nazwą - firmą, jest osoba fizyczna wskazana z imienia i nazwiska, a nie działalność gospodarcza oznaczona z nazwy. Zdolność do czynności prawnych ma wyłącznie E. S., jako osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą pod wymienioną nazwą. W podstawie prawnej wyroku podano art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329; dalej: p.p.s.a.). Samorządowe Kolegium Odwoławczego w Koszalinie, skargą kasacyjną zaskarżyło w całości wyrok Sądu I instancji, zarzucając mu: 1. naruszenie przepisów postępowania, tj.: - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2022 r., poz. 988) w związku z art. 19 § 1 i załącznikiem nr 1 do rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 11 grudnia 2017 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów oraz wymagań dla tablic rejestracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2355 ze zm.), a także w związku z art. 431 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2020 r., poz. 1740 ze zm.) oraz art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2021 r., poz. 162), w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy poprzez zastosowanie normy przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. i uwzględnienie skargi na skutek błędnego przyjęcia, że wskazane wyżej przepisy, prawidłowo interpretowane, znajdują zastosowanie w przedmiotowej sprawie rejestracji pojazdu w ten sposób, że pozbawiają E. S. - przedsiębiorcę prowadzącą działalność gospodarczą, prawa do zarejestrowania pojazdu z wyszczególnieniem w dowodzie rejestracyjnym danych identyfikujących ją jako przedsiębiorcę, tj. numeru REGON oraz adresu siedziby; - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a w związku z art. 29 ustawy dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.), w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy poprzez zastosowanie normy przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. i uwzględnienie skargi na skutek błędnego przyjęcia, że z prawidłowej wykładni przepisu art. 29 k.p.a. wynika, iż przedsiębiorca będąca osobą fizyczną, oznaczona według jej firmy ujawnionej we właściwym rejestrze, nie może być stroną postępowania administracyjnego, przy czym naruszenie wskazanych przepisów postępowania przez Sąd I instancji miało istotny wpływ na wynik sprawy, w sytuacji, gdy skarga strony, jako niezasadna, podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.; II. naruszenie prawa materialnego, tj.: - art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2022 r., poz. 988) w związku z art. 19 § 1 i załącznikiem nr 1 do rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 11 grudnia 2017 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów oraz wymagań dla tablic rejestracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2355 ze zm.), a także w związku z art. 431 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r, - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2020 r., poz. 1740 ze zm.) oraz art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2021 r., poz. 162 ze zm.), poprzez błędną ich wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie i błędne przyjęcie, że przedsiębiorca będąca osobą fizyczną, nie ma na gruncie przedmiotowych przepisów uprawnienia do zarejestrowania pojazdu według danych identyfikujących osobę fizyczną jako przedsiębiorcę, tj. według numeru REGON i adresu siedziby; - art. 431 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2020 r., poz. 1740 ze zm.), w związku z art. 4 ust. 1 ustawy Prawo przedsiębiorców, art. 19 § 1 i załącznikiem nr 1 do rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 11 grudnia 2017 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów oraz wymagań dla tablic rejestracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2355 ze zm.), a także w związku z art. 29 k.p.a., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie w stanie faktycznym sprawy, prowadzące do uznania, że Kolegium przyjęło za stronę postępowania w sprawie rejestracji pojazdu działalność gospodarczą oznaczoną z nazwy, która nie posiada osobowości prawnej, podczas gdy za stronę postępowania i uchylonej decyzji Kolegium uznało przedsiębiorcę E. S. prowadzącą działalność gospodarczą pod firmą: "W. – W. E. i R. S." E. S., a więc osobę fizyczną będącą przedsiębiorcą, posiadającą zdolność prawną, będącą właścicielem pojazdu, którą jako przedsiębiorcę identyfikuje w myśl ww. rozporządzenia numer REGON, obligatoryjnie wskazywany we wniosku o rejestrację pojazdu, gdy jego właścicielem jest przedsiębiorca, co w konsekwencji doprowadziło do nieuprawnionego uchylenia zaskarżonej decyzji Kolegium na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) pod zarzutem naruszenia przez Kolegium wskazanych wyżej przepisów prawa materialnego, w sytuacji kiedy skarga podlegała oddaleniu w całości na podstawie art. 151 p.p.s.a. Podnosząc te zarzuty skarżące kasacyjnie Kolegium wniosło o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi Prokuratora oraz o zasądzenie na kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Od wyrok Sądu I instancji skargę kasacyjną wniosła również E. S., zaskarżając go w całości i zarzucając mu: a) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: -art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 29 k.p.a. - poprzez uwzględnienie skargi wskutek błędnego przyjęcia, iż norma art. 29 k.p.a. wyklucza, aby stroną postępowania administracyjnego była osoba fizyczna oznaczona m.in. wg jej firmy ujawnionej we właściwym rejestrze oraz że brak jest możliwości wydania decyzji o rejestracji pojazdu na tak oznaczoną osobę; b) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: - art. 73 ust. 1 ustawy - Prawo o ruchu drogowym w zw. z § 19 ust. 1 i załącznikiem nr 1 do rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 11 grudnia 2017 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów oraz wymagań dla tablic rejestracyjnych i niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji błędne przyjęcie, że osoba fizyczna będąca przedsiębiorca nie jest uprawniona do zarejestrowania pojazdu według danych identyfikujących tę osobę jako przedsiębiorcę (w szczególności: numeru REGON); - art. 3 ustawy - Prawo przedsiębiorców - poprzez błędną jego wykładnię i nieprawidłowe przyjęcie, iż tylko w przypadku osób fizycznych "działalność gospodarcza" nie posiada osobowości prawnej, podczas gdy w rzeczywistości osobowości prawnej działalność gospodarcza nie posiada nigdy zaś status przedsiębiorcy może posiadać zarówno osoba fizyczna, jak i osoba prawna; - §19 ust. 1 i załącznika nr 1 do rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 11 grudnia 2017 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów oraz wymagań dla tablic rejestracyjnych w zw. z art. 76 ust. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym w zw. z art. 4 ust. 1 ustawy Prawo przedsiębiorców - poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji pominięcie, iż w zakresie czasowej rejestracji pojazdu osoba fizyczna mająca status przedsiębiorcy identyfikowana być winna wyłącznie poprzez jej numer REGON; poprzez ich błędną wykładnię. Podnosząc te zarzuty skarżąca kasacyjnie wniosła o mając na względzie powyższe, wnoszę o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz oddalenie skargi Prokuratora ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w celu ponownego rozpoznania. Wniosła również o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wywiedzione w spawie skargi kasacyjne nie zasługują na uwzględnienie albowiem podniesione w ich petitum zarzuty, co do istoty pokrywające się w zakresie podnoszonych, jako naruszone przepisów prawa, nie podważają prawidłowości wyroku Sądu I instancji uchylającego decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia 20 grudnia 2021 r., którą to decyzją organ dokonał rejestracji pojazd na dane przedsiębiorcy E. S. prowadzącej działalność gospodarczą pod firmą: "W. – W. E. i R. S." E. S., z adresem siedziby w K. przy ul. B. W. nr [...], lok. [...] i numerem [...]. Mając na względzie powołaną okoliczność, iż podniesione zarówno w skardze kasacyjnej organu, jak i skardze kasacyjnej E. S. zarzuty są co do istoty zbieżne, obie skargi kasacyjne zostaną rozpoznane łącznie. Mając zaś na uwadze podzielone przez Sąd I instancji stanowisko Prokuratora Okręgowego w Koszalinie, wywody Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie ległe u podstaw zaskarżonego wyroku oraz stanowisko stron skarżących kasacyjnie, stwierdzić należy, że istota sporu sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy podmiot prowadzący działalność gospodarczą – firmę – w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego i ustawy Prawo przedsiębiorców może być stroną postępowania administracyjnego i czy możliwym jest zarejestrowanie pojazdu na tą firmę, czyli przedsiębiorcę prowadzącego określoną działalność ze wskazaniem firmy, jako podmiot - adresata - w rozstrzygnięciu o rejestracji pojazdu. Przepis art. 29 kodeksu postępowania administracyjnego wskazuje, że stroną postępowania może być osoba fizyczna i osoba prawna, w przypadku zaś państwowych i samorządowych jednostek organizacyjnych i organizacji społecznych również jednostki nieposiadające osobowości prawnej. W przedmiotowej sprawie kluczowym jest zatem stwierdzenia, czy uczestniczka E. S. mogła domagać się, a w ślad za nią organ mógł zarejestrować zgłaszany do rejestracji pojazd na uczestniczkę jako osobę fizyczną, czy jako przedsiębiorcę prowadzącą określoną działalność gospodarczą, czyli firmę prowadzoną prze uczestniczkę. Zgodnie z definicją zawartą w art. 431 Kodeksu cywilnego przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna, o której mowa w art. 331 § 1, prowadząca we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawodową. Zgodnie zaś z definicją przedsiębiorcy pomieszczoną w art. 4 ust. 1 ustawy Prawo przedsiębiorców, za przedsiębiorcę uznaje się osobę fizyczną, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną niebędącą osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, wykonującą działalność gospodarczą. W obu powołanych definicjach przedsiębiorcą jest między innymi osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą, która jest zorganizowaną działalnością zarobkową, wykonywaną we własnym imieniu i w sposób ciągły. Podobieństwo obu definicji wymaga jednakże wskazania, że definicja zawarta w Kodeksie cywilnym powinna mieć zastosowanie w obrocie prywatnoprawnym zaś definicja zawarta w ustawie Prawo przedsiębiorców powinna byś stosowana dla potrzeb prawa publicznego. Pełne zastosowanie w przedmiotowej sprawie mieć będzie zatem powołana definicja przedsiębiorcy z art. 4 ustawy Prawo przedsiębiorców. Na jej tle wskazania wymaga, że o ile w przepisie tym nie wskazuje się wprost, iż przedsiębiorcą mogą być jedynie osoby mające pełną zdolność do czynności prawnych, to oczywistym jest, że prowadzenie działalności gospodarczej we własnym imieniu wymaga posiadania przez przedsiębiorcę, będącego osobą fizyczną, pełnej zdolności do czynności prawnych. Tylko ona może bowiem dokonywać samodzielnie wszystkich czynności prawnych w granicach swej zdolności prawnej, a więc samodzielnie i skutecznie dokonywać wszystkich czynności związanych z działalnością oraz ponosić pełną odpowiedzialność - także karną i administracyjną - za podejmowane w tym zakresie działania (por. Pietrzak Aldona (red.), Prawo przedsiębiorców. Komentarz Opublikowano: WKP 2019 r.). Przenosząc powyższe na grunt katalogu podmiotów wymienionych w art. 29 k.p.a., uprawnionych do bycia stroną postępowania administracyjnego stwierdzić należy, że w przypadku przedsiębiorcy w rozumieniu art. 4 ustawy Prawo przedsiębiorców, prowadzącego działalność gospodarczą może on występować w postępowaniu administracyjnymi i być jego stroną wyłącznie jako osoba fizyczna. W konsekwencji, w przedmiotowej sprawie zgłoszony przez uczestniczkę do rejestracji pojazd mógł zostać zarejestrowany na nią jako osobę fizyczną albowiem tylko ona korzystała z przymiotu strony w rozumieniu art. 29 k.p.a. Brak było zatem jakichkolwiek podstaw prawnych do zarejestrowania rzeczonego pojazdu, jak uczynił to organ, ze wskazaniem firmy pod jaką uczestniczka prowadzi swoja działalność gospodarczą. Firma uczestniczki nie mogła być bowiem stroną prowadzonego postępowania w przedmiocie rejestracji pojazdu. Wskazać w tym zakresie należy na stanowisko wyrażone i ugruntowane w literaturze przedmiotu, które Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela, że sama nazwa przedsiębiorstwa (firma) nie może być podmiotem praw i obowiązków wynikających z decyzji administracyjnej. Firma nie może być stroną postępowania administracyjnego zaś stroną postępowania administracyjnego, którego przedmiot pozostaje w związku z działalnością gospodarczą określonej osoby fizycznej, będzie przedsiębiorca, czyli osoba fizyczna prowadząca tę działalność gospodarczą (por. R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Wydanie 8, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2023 r.). Podsumowując, stwierdzić należy, że wbrew zarzutom skarg kasacyjnych, Sąd I instancji dokonał niewadliwej wykładni, mającego kluczowe znacznie w sprawie, art. 29 k.p.a. W konsekwencji brak jest również podstaw do stwierdzenia aby zaskarżonym wyrokiem naruszono przepisy prawa materialnego mające zastosowanie w sprawie w przedmiocie rejestracji pojazdu. Brak było zatem podstaw do uznania, że Sąd I instancji naruszył przepisy postępowania przed sądami administracyjnym dopuszczając się wadliwego uchylenia objętej skargą decyzji SKO w Koszalinie Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.