II GSK 2096/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dorota Dąbek Sędzia NSA Marcin Kamiński Sędzia del. WSA Krzysztof Sobieralski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 4 czerwca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 maja 2023 r. sygn. akt VI SA/Wa 1511/23 w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] listopada 2022 r. nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od A. K. na rzecz Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z dnia 17 maja 2023 r., sygn. akt VI SA/Wa 1511/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zwany dalej "Sądem I instancji", oddalił skargę A. K., zwanego dalej "skarżącym", na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia, zwanego dalej także "organem" lub "Prezesem NFZ", z dnia 21 listopada 2022 r., nr 80/15/2022/Ub, w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Ze skargą kasacyjną od powyższego wyroku wystąpił A. K. Zaskarżając wyrok Sądu I instancji w całości podniesiono podstawę kasacyjną określoną w art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie Dz. U. z 2023 r. poz. 1634), zwanej dalej "P.p.s.a.". Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego, to jest: art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1285 ze zm.), zwanej dalej "ustawą o świadczeniach", w związku z art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1009 ze zm.), zwanej dalej "u.s.u.s.", poprzez błędną wykładnię prowadzącą do uznania, że przedmiotowe przepisy należy interpretować wyłącznie przy użyciu wykładni językowej, jednocześnie także dokonując błędnej wykładni językowej i w konsekwencji błędnie twierdząc, że dla objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym decydujące znaczenie ma formalna liczba posiadanych udziałów, podczas gdy prawidłowa wykładnia powinna prowadzić do wniosku, że drugorzędne znaczenie ma formalna ilość posiadanych udziałów, a decydujące znaczenie ma wykładnia funkcjonalna przepisów i ich autonomia, i w konsekwencji decydujące znaczenie ma wpływ na działalność spółki. W oparciu o powołane zarzuty skarżący kasacyjnie sformułował wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu I instancji i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Sformułowano również wniosek o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumenty na poparcie zarzutów postawionych w petitum wniesionego środka zaskarżenia. W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko prezentowane w toku postępowania. Sformułował również wniosek o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym prowadzonym na skutek wniesienia skargi kasacyjnej obowiązuje generalna zasada ograniczonej kognicji tego sądu (art. 183 § 1 P.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny jako sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, wyznaczonymi przez przyjęte w niej podstawy, określające zarówno rodzaj zarzucanego zaskarżonemu orzeczeniu naruszenia prawa, jak i jego zakres. Z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania. Ta jednak nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie. Rozpoznając sprawę w tych granicach Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zarzuty skargi kasacyjnej są niezasadne. Stosownie do art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy o świadczeniach ustawodawca objął obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniem społecznym lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą. Zgodnie z definicją zawartą w art. 5 pkt 21 ustawy o świadczeniach przez pojęcie "osoby prowadzącej działalność pozarolniczą" rozumie się osoby, o których mowa w art. 8 ust. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Według ostatnio wymienionego przepisu za osobę prowadzącą działalność pozarolniczą uważa się, między innymi, wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, że A. K. stał się wspólnikiem jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością A. Sp. z o.o. z dniem 9 marca 2017 r. W dniu tym została bowiem zawarta pomiędzy T. K. (darczyńcą) oraz A. K. (obdarowany) umowa darowizny 100 udziałów spółki A. Sp. z o.o. Przy czym dzień wcześniej, to jest w dniu 8 marca 2017 r., została zawarta umowa powiernicza pomiędzy A. K. powiernikiem) a T. K. (powierzającym), z której wynika, że 76 udziałów zostało przekazanych A. K. na własność, a 24 udziały – w ramach stosunku powiernictwa. Następnie w dniu 30 kwietnia 2021 r. została zawarta umowa darowizny 100 udziałów spółki A. Sp. z o.o. pomiędzy A. K. (darczyńcą) oraz T. K. (obdarowanym). Wobec tego organ i Sąd I instancji przyjęli, że skarżący kasacyjnie A. K. podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu posiadania 100 udziałów spółki A. Sp. z o.o. (co stanowiło 100% jej kapitału zakładowego) w okresie od dnia 9 marca 2017 r. do dnia 29 kwietnia 2021 r. W okresie tym skarżący był jedynym wspólnikiem wskazanej Spółki (jednoosobowej spółki z o.o.) posiadał wszystkie udziały w Spółce, a jej działalność w tym okresie nie była zawieszona. Na podstawie umowy z dnia 9 marca 2017 r. skarżący – jako obdarowany – wstąpił w pozycję prawną darczyńcy i stał się pełnoprawnym (i jedynym) udziałowcem spółki z o.o. Należy zauważyć, że wspólnik jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością objęty jest obowiązkiem ubezpieczenia bez względu na to, czy prowadzi działalność gospodarczą, wspomniany obowiązek powiązany jest jedynie z posiadaniem przez niego określonego statusu prawnego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 2011 r., sygn. akt II UK 271/10). Z punktu widzenia podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu bez znaczenia pozostają umowne ograniczenia wykonywania nabytych praw z udziałów w spółce z o.o., wynikające z zawartej pomiędzy stronami umowy powierniczej z dnia 8 marca 2017 r. Jak słusznie przyjął Sąd I instancji, z istoty umowy powiernictwa wynika, że obejmuje ona przysporzenie dokonane przez powierzającego na rzecz powiernika oraz zobowiązanie powiernika do określonego postępowania z otrzymanym prawem. W ramach tej umowy - w jej modelowym ujęciu - powierzający zleca powiernikowi na zasadach określonych w umowie nabycie w imieniu własnym powiernika, lecz na rachunek powierzającego udziałów/akcji w określonej spółce kapitałowej oraz wykonywanie we własnym imieniu lecz na rzecz powierzającego praw udziałowych z nabytych udziałów/akcji. Umowa taka może być jawna, tj. znana spółce/pozostałym wspólnikom, lub - wobec tych podmiotów - tajna. W stosunku do osób trzecich i spółki wspólnikiem spółki zawsze jest powiernik. Z uwagi na argumentację przedstawioną w uzasadnieniu skargi kasacyjnej należy podkreślić, że przedmiotem rozstrzygnięcia w sprawie było jedynie samo podleganie przez skarżącego kasacyjnie obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Natomiast odrębną kwestią jest, czy z tego tytułu skarżący był obowiązany opłacać składkę na ubezpieczenie zdrowotne. Zastosowanie art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach może być zależne od ustalenia, czy A. K. uzyskiwał przychody jako wspólnik jednoosobowej spółki A. Sp. z o.o. Ustalenia w tym zakresie nie mają natomiast znaczenia w sprawie w przedmiocie ustalenia objęcia skarżącego obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym jako osoby będącej wspólnikiem jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, treść znajdującego zastosowanie w sprawie przepisu art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy o świadczeniach nie budzi takich wątpliwości interpretacyjnych, aby była potrzeba sięgania do wykładni funkcjonalnej. W modelu wykładni operatywnej pierwszy jej etap obejmuje powstanie wątpliwości co do znaczenia stosowanego tekstu prawnego. Chodzi tu zatem o dokonaną przez organ administracji publicznej ocenę normy prawnej, a mianowicie ocenę czy norma prawna występuje w takiej postaci, że bezpośrednie jej rozumienie wystarczy mu na potrzeby rozstrzygnięcia, czy też budzi wątpliwości co do jej znaczenia. W pierwszym przypadku organ zastosuje normę w jej bezpośrednim rozumieniu, w drugim – podda ja interpretacji. Drugi etap modelu wykładni operatywnej obejmuje zastosowanie reguł interpretacyjnych pierwszego stopnia, a więc posłużenie się dyrektywami językowymi, systemowymi i funkcjonalnymi. Ustalenie znaczenia norm wyznaczających granice materialne rozpoznawanej sprawy administracyjnej wymagało zestawienia przepisów: art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy o świadczeniach, art. 5 pkt 21 ustawy o świadczeniach oraz art. 8 ust. 6 u.s.u.s. W tym celu – jak słusznie wywiódł organ administracji oraz Sąd I instancji - wystarczająca była wykładnia językowa. Wykładnia celowościowa nie może być stosowana w oderwaniu od wykładni językowej i wbrew tej wykładni. Z tych względów na podstawie art. 184 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. O kosztach orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935).