II GSK 2097/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Maciejko Sędzia NSA Małgorzata Rysz Sędzia del. WSA Karolina Kisielewicz-Sierakowska (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Jolanta Dominiak po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2026 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej E. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 grudnia 2021 r. sygn. akt V SA/Wa 498/21 w sprawie ze skargi E. G. na decyzję Rzecznika Praw Pacjenta z dnia 30 października 2020 r. nr RzPP-DPR-WPZ.45.90.2018.AKW(4) w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od E. G. na rzecz Rzecznika Praw Pacjenta 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 6 grudnia 2021 r., sygn. akt V SA/Wa 498/21 oddalił wniesioną przez E. G. skargę na decyzję Rzecznika Praw Pacjenta z 30 października 2020 r. nr RzPP-DPR-WPZ.45.90.2018.AKW(4) odmawiającą skarżącej wszczęcia postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjenta przez P. Sp. z o. w W. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, Rzecznik Praw Pacjenta prawidłowo ustalił, że zaistniała przesłanka do odmowy wszczęcia postępowania, bowiem E. G. nie uprawdopodobniła, że doszło do pozbawienia lub ograniczenia praw pacjentów, a w konsekwencji właściwie zastosował art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz.U. z 2024 r., poz. 581, zwanej dalej: u.p.p.). Sąd I Instancji wyjaśnił, że w podaniu z 27 grudnia 2016 r. E. G. przyczyn naruszenia zbiorowych praw pacjentów upatrywała w tym, że lek. B. R., specjalista położnictwa i ginekologii, w przeszłości wykonała jej badanie USG Dopplera płodu przed 10. tygodniem ciąży, nie uzyskując od niej zgody na badanie, wykazując się "brakiem uprawnień i brakiem umiejętności", nie uprzedzając o badaniu i nie pouczając o zagrożeniach dla płodu związanych z przeprowadzeniem tego badania, czym spowodowała śmierć jej dziecka, L. G.. W ocenie Sądu I instancji Rzecznik Praw Pacjenta prawidłowo przyjął, że podstawę wszczęcia postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów stanowi przynajmniej uprawdopodobnienie przez stronę inicjującą postępowanie, że doszło do stosowania takich praktyk. Przepis art. 59 ust. 1 pkt 1 zd. pierwsze u.p.p. przez praktykę naruszającą zbiorowe prawa pacjenta rozumie bezprawne zorganizowane działania lub zaniechania podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych, mające na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw, w szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowej. Aby więc doszło do wszczęcia postępowania naruszenie zarzucane przez składającego podanie winno uprawdopodabniać, że naruszenie miało wymiar "zbiorowy", a więc, że nieuprawniona praktyka świadczeń zdrowotnych została w sposób systemowy skierowana na wielu pacjentów. Tymczasem E. G. domagała się wszczęcia takiego postępowania wyłącznie w oparciu o pojedynczy przypadek naruszenia jej własnych praw przez lek. B. R., która w przeszłości udzieliła skarżącej świadczenia zdrowotnego, wykonując zawód w innym podmiocie, aniżeli objęta podaniem P. Sp. z o. w W. Skarżąca w żaden sposób nie uprawdopodobniła, że wymieniona lekarz wykonuje w tym podmiocie leczniczym badania USG Doper pulsacyjny, nie uwiarygodniła nawet, że wymieniony podmiot w ogóle udziela świadczeń zdrowotnych w postaci przeprowadzania takich badań. E. G. (reprezentowana przez pełnomocnika ustanowionego dla skarżącej z urzędu), wywiodła skargę kasacyjną od tego wyroku, zaskarżając go w całości. W skardze kasacyjnej skarżąca zarzuciła Sądowi I instancji naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji, choć ta została wydana z naruszeniem art. 63 ust. 1 u.p.p., bowiem zostało uprawdopodobnione, że doszło do naruszenia zbiorowych praw pacjenta przez P. Sp. z o. w W, skoro w stosunku do B. R. orzeczono o naruszeniu indywidualnych praw pacjenta decyzją Rzecznika z 29 maja 2020 r. E. G. wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej za sporządzenie skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że z decyzji Rzecznika Praw Pacjenta z 29 maja 2020 r. wynika, że lek. B. R. naruszyła indywidualne prawo skarżącej – pacjenta, w związku z przeprowadzeniem badania USG Doppler w I trymestrze ciąży. Zatem istnieje prawdopodobieństwo (uzasadnione podejrzenie), że wymieniona takie same badania mogła wykonywać także w innych podmiotach medycznych, w których świadczy praktykę lekarską. Rzecznik Praw Pacjenta w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz.143, zwanej dalej: "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły podstawy nieważności postępowania sądowoadministracyjnego wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznawaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te wyznaczają podstawy określone w art. 174 p.p.s.a. Stosownie do tego przepisu, skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie ponieważ jej zarzuty nie są uzasadnione. W skardze kasacyjnej wnosząca tę skargę zarzuciła Sądowi I instancji naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji, choć ta została wydana z naruszeniem art. 63 ust. 1 u.p.p., bowiem zostało uprawdopodobnione, że doszło do naruszenia zbiorowych praw pacjenta przez P. Sp. z o. w W, skoro w stosunku do B. R. Rzecznik Praw Pacjenta decyzją z 29 maja 2020 r. orzekł o naruszeniu indywidualnych praw pacjenta w innym podmiocie medycznym, a ten sam lekarz wykonuje praktykę lekarską również w wymienionej Spółce. Przede wszystkim zarzut ten został nieprawidłowo sformułowany – skarżąca zarzuciła Sądowi I Instancji naruszenie art. 63 ust. 1 u.p.p., łącząc ten przepis z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., a więc przepisem stanowiącym podstawę uwzględnienia skargi przez Sąd I Instancji z uwagi na naruszenie przez organ przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W skardze kasacyjnej nie zarzuciła natomiast organowi (i w konsekwencji Sądowi I instancji) naruszenia przepisów postępowania. Skoro wnosząca skargę kasacyjną nie zakwestionowała okoliczności faktycznych ustalonych przez organ i przejętych przez Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia, w takiej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny rozpatrując skargę kasacyjną jest związany ustaleniami faktycznymi przyjętymi przez Sąd I instancji, nie ma podstaw do ich kwestionowania. Stosownie do art. 63 ust. 1 u.p.p., rzecznik odmawia, w drodze decyzji, wszczęcia postępowania, jeżeli działanie lub zaniechanie w sposób oczywisty nie spełnia przesłanek określonych w art. 59 ust. 1 u.p.p. lub jeżeli wnoszący o wydanie decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów nie uprawdopodobnił pozbawienia pacjentów ich praw lub ograniczenia tych praw. Regulacja ta tworzy bezwzględną przeszkodę do wszczęcia postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjenta uzależniając wydanie decyzji tamującej skuteczność formalną podania (w rozumieniu art. 61 § 3 k.p.a.). Warunkiem koniecznym do wszczęcia postępowania jest "uprawdopodobnienie pozbawienia praw pacjentów" lub przynajmniej ograniczenia ich praw. Dopiero takie uprawdopodobnienie skutkuje wszczęciem postępowania, co następuje w drodze postanowienia (art. 62 u.p.p.). Uprawdopodobnienie winno obejmować przynajmniej powołanie się na wiarygodne fakty ze wskazaniem źródła znajomości faktów. Naczelny Sąd Administracyjny podziela zapatrywanie Rzecznika Praw Pacjenta oraz Sądu I instancji, że "pozbawienie praw pacjentów" nie może ograniczać się do pojedynczego przypadku naruszenia, czy też zarzutu albo zastrzeżenia do działalności placówki lub lekarza. Winno mieć walor generalny, bowiem postępowanie z art. 59 ust. 1 pkt 1 u.p.p. ma za swój przedmiot zbiorowe prawa pacjenta i ma na celu wykazanie bezprawnego, zorganizowanego oraz trwałego (nie wygasającego na przestrzeni terminu rocznego z art. 67 u.p.p.) działania lub zaniechania podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych. Rolą wnoszącego podanie jest zatem wskazanie w oparciu o względnie wiarygodne źródła, że w przypadku podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych doszło do zorganizowanego, a więc systemowego i planowego działania, co powoduje, że praktyka naruszająca prawo nie może mieć waloru odosobnionego i w zasadzie każdy korzystający z placówki może być narażony na skutki naruszenia prawa pacjenta. Trafnie przyjęto w zaskarżonym wyroku, że podanie E. G. z 27 grudnia 2016 r. tego warunku nie spełniało. W swoim żądaniu wszczęcia postępowania skarżąca ograniczyła się tylko do prezentacji niezadowolenia ze sposobu udzielenia jej w przeszłości świadczenia zdrowotnego przez lek. B. R., specjalistę położnictwa i ginekologii. Zaznaczyła przy tym, że usługa ta (badanie USG Dopplera płodu przed 10. tygodniem ciąży) świadczona była poza P P. Sp. z o. w W i podniosła, że w związku z tym naruszeniem lek. B. R. Rzecznika Praw Pacjenta decyzją z 29 maja 2020 r. orzekł o naruszeniu indywidualnych praw pacjenta. Wbrew ocenie skarżącej, z tego jednostkowego naruszenia nie da się wyprowadzić konkluzji o dopuszczaniu się podobnych naruszeń przez lek. B. R. w P. Sp. z o. w W. oraz systemowym charakterze podobnych naruszeń, jakich miałaby się regularnie dopuszczać w stosunku do własnych pacjentów. Żadne z twierdzeń skarżącej E. G. (nie wspominając już o dowodach na poparcie takich racji) nie dają podstaw aby za prawdopodobne przyjąć, że lek. B. R. w innym podmiocie dopuszcza się naruszeń zbiorowych praw pacjentów. Jakkolwiek stwierdzenie indywidualnego naruszenia praw pacjenta w wypadku lek. B. R. (decyzją Rzecznika z 29 maja 2020 r.) w innym podmiocie leczniczym pozwalało na poszukiwania podstaw naruszeń praw zbiorowych (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 listopada 2016 r., sygn. akt II OSK 1908/16, Lex nr 2170766), to jednak skierowanie zarzutu w kierunku zupełnie innej placówki leczniczej (P. Sp. z o. w W., a nie Szpitala, gdzie wspomniana lekarz świadczyła usługę) wyłączyło możliwość dopatrywania się systemowego, tzn. zorganizowanego (w rozumieniu art. 59 ust. 1 pkt 1 u.p.p.) i trwałego (w rozumieniu art. 67 u.p.p.) naruszenia zbiorowych praw pacjenta, inspirowanych naruszeniem indywidualnym w innej placówce. Zawarty w skardze kasacyjnej wniosek pełnomocnika z urzędu ustanowionego dla skarżącej E. G. o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej za sporządzenie skargi kasacyjnej nie mógł być rozpoznany przez Naczelny Sąd Administracyjny, bowiem zgodnie z art. 258 § 2 pkt 8 i art. 258 § 4 zd. pierwsze p.p.s.a. w zw. z § 23 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (t.j. Dz.U. z 2026 r., poz. 87) w sprawach tych orzekają wojewódzkie sądy administracyjne (referendarze sądowi). Mając to wszystko na uwadze, NSA uznał, w ramach kontroli zaskarżonego wyroku przeprowadzonej w granicach wyznaczonych skargą kasacyjną, że skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie i na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił tę skargę. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2026 r., poz. 118).