II GSK 2241/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Korycińska Sędzia NSA Cezary Pryca Sędzia del. WSA Cezary Kosterna (spr.) po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 lutego 2017 r., sygn. akt V SA/Wa 908/16 w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia decyzji o przyznaniu pomocy z zastrzeżeniem dopełnienia warunków z tytułu ułatwiania startu młodym rolnikom oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z 27 lutego 2017 r. w sprawie sygn. akt V SA/Wa 908/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. M. (dalej: skarżąca) na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Prezes ARiMR) z [...] lutego 2016 r. nr [...]. Decyzją ta utrzymano w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR z [...] grudnia 2015 r. o stwierdzeniu wygaśnięcia decyzji o przyznaniu pomocy z zastrzeżeniem dopełnienia warunków z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom" z [...] lutego 2015 r. nr [...]. Sąd I instancji wydał wyrok w oparciu o następujące ustalenia: Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR decyzją z [...] lutego 2015 r. przyznał skarżącej pomoc finansową z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom". Podstawą wydania decyzji były w szczególności przepisy art. 20 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. Nr 64 poz. 427 ze zmianami, dalej: ustawa wrow) oraz § 15 ust. 2 i 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. 2014 r. poz. 201 ze zmianami, dalej: rozporządzenie wykonawcze). Pomoc została przyznana z zastrzeżeniem dopełnienia warunków w terminie nie dłuższym niż 180 dni, od dnia doręczenia decyzji, w tym m. in.: - nabycia lub wejścia w posiadanie gospodarstwa wskazanego w biznesplanie, o powierzchni użytków rolnych nie mniejszej niż średnia powierzchnia gruntów rolnych w gospodarstwie rolnym w kraju, tj. 10,42 ha oraz nie większej niż 300 ha zniesienia współwłasności lub współposiadania budynków i budowli znajdujących się w gospodarstwie, wykorzystywanych do produkcji rolnej oraz użytków rolnych wykorzystywanych do prowadzenia działalności rolniczej, - nabycia gospodarstwa małżonka w sposób określony w § 2 ust. 7 pkt 3 rozporządzenia wykonawczego; - przedłożenia w oddziale regionalnym Agencji dokumentu potwierdzającego tytuł prawny do gospodarstwa. Dyrektor OR ARiMR decyzją z [...] grudnia 2015 r. nr [...] stwierdził wygaśnięcie decyzji o przyznaniu pomocy. Skarżąca odwoła się od powyższej decyzji. W wyniku rozpatrzenia odwołania Prezes ARiMR decyzją z [...] lutego 2016 r. utrzymał w mocy decyzję Dyrektor OR ARiMR. Uzasadniając decyzję wskazał, że skarżąca w wymaganym terminie do wniosku dołączyła umowę dzierżawy z dnia 31 lipca 2015 r. i umowę dzierżawy z dnia 05 sierpnia 2015 r. zawartą pomiędzy nią a wydzierżawiającym G. S. będącym właścicielem wydzierżawianych gruntów rolnych. W trakcie weryfikacji wniosku organ I instancji ustalił, iż skarżąca 8 czerwca 2014 r. zawarła związek małżeński z G. S. Organ wskazał, że zgodnie z § 2 ust.7 pkt. 3 rozporządzenia wykonawczego strona zobowiązana była do nabycia gospodarstwa małżonka, w ten sposób, że: "gospodarstwo małżonka winno wejść w skład małżeńskiej wspólności majątkowej lub odrębnego majątku beneficjenta". Warunek ten nie został spełniony. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji: - naruszenie przepisów prawa materialnego - przepisów rozporządzenia wykonawczego w zakresie, w jakim reguluje ono przesłanki uzyskania pomocy, poprzez uzależnienie przyznania pomocy od nabycia własności nieruchomości rolnych od osoby, z którą po złożeniu wniosku zawarła związek małżeński, - naruszenie przepisów prawa procesowego - w szczególności § 2 ust. 7 ww. rozporządzenia wykonawczego poprzez wzięcie za podstawę decyzji stanu istniejącego nie w momencie składania wniosku, a w momencie wydawania decyzji, a tym samym poprzez nie uwzględnienie faktu, iż w momencie składania wniosku była osobą stanu wolnego. Sąd I instancji oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2016 r., poz. 718, dalej: ppsa). Wskazał, że zgodnie z przepisami rozporządzenia wykonawczego decyzję o przyznaniu pomocy wydaje się z zastrzeżeniem dopełnienia przez beneficjenta warunków: nabycia lub wejścia w posiadanie gospodarstwa wskazanego w biznesplanie, spełniającego warunki, o których mowa w § 2 ust. 1 pkt 1 lit. a tiret pierwsze i tiret trzecie, z zastrzeżeniem § 5 ust. 2, § 15 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego. Termin spełnienia warunku minął 17 sierpnia 2015 r. Zgodnie z § 17 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego w przypadku niedopełnienia przez beneficjenta warunków, z zastrzeżeniem dopełnienia których została wydana decyzja o przyznaniu pomocy, dyrektor oddziału regionalnego ARiMR w drodze decyzji stwierdza wygaśnięcie decyzji o przyznaniu pomocy. Skarżąca nie wywiązała się z warunku z zastrzeżeniem którego została wydana decyzja o przyznaniu pomocy i nie nabyła gospodarstwa małżonka w sposób określony w § 2 ust. 7 pkt 3 rozporządzenia wykonawczego oraz nie dostarczyła dokumentu potwierdzającego tytuł prawny do tego gospodarstwa. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że gospodarstwo G. S. stanowi jego majątek osobisty. Nie ma przy tym znaczenia, że nie uprawia on gruntów należących do tego gospodarstwa. Sąd I instancji za prawidłowe uznał stanowisko organu, że ocenę stanu cywilnego skarżącej należało przeprowadzić na datę 12 lutego 2015 r. – dzień wydania decyzji o przyznaniu jej pomocy finansowej, w której to dacie pozostawała w związku małżeńskim. Skarżąca wniosła skargę kasacyjną od omówionego wyroku. W skardze tej zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi: 1. Na podstawie art. 174 pkt 1 ppsa naruszenie prawa materialnego, a mianowicie § 2 ust. 7 pkt. 3 rozporządzenia wykonawczego poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, mimo że w dniu składania wniosku o dofinansowanie, skarżąca nie pozostawała w związku małżeńskim. 2. Na podstawie art. 174 pkt 2 ppsa naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: 1) art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych w zw. z art. 145 §1 pkt I lit. c ppsa w zw. z art. 134 §1 ppsa w zw. z art. 151 ppsa w zw. z art. 7,8,9 oraz art. 77§1 kpa, 80 kpa oraz art. 107§3 kpa polegające na oddaleniu zamiast uwzględnienia skargi, a w konsekwencji nieuchyleniu decyzji organów obu instancji, pomimo że nie rozważono całego materiału dowodowego w niniejszej sprawie, w tym nie wyjaśniono wpływu zawarcia związku małżeńskiego przez Skarżącą już po złożeniu wniosku o dofinansowanie, w ramach programu "Ułatwianie startu młodym rolnikom" , co skutkowało błędnym przyjęciem, że podlega ona obowiązkowi z § 2 ust. 7 pkt. 3 ww. rozporządzenia i decyzja jest wydawana według stanu faktycznego i prawnego z chwili wydania decyzji, nie zaś złożenia wniosku, a także nienależytym i niewyczerpującym wyjaśnieniem skarżącej w uzasadnieniu decyzji okoliczności faktycznych i prawnych mających wpływ na ustalenie praw i obowiązków skarżącej związanych z jej uczestnictwem w programie "Ułatwianie startu młodym rolnikom". Podnosząc te zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi. Wniosła też o rozpoznanie skargi na posiedzeniu niejawnym, oraz o zasądzenie od Organu na rzecz Skarżącej zwrotu kosztów postępowania. Uzasadniając skargę kasacyjną jej autor wskazał na treść § 2 ust. 7 pkt 3 rozporządzenia wykonawczego. W jego ocenie organy administracyjne obu instancji, jak również Wojewódzki Sad Administracyjny dokonały błędnej interpretacji przepisów rozporządzenia wykonawczego w związku z okolicznością, że skarżąca wyszła za mąż już po złożeniu wniosku o dofinansowanie z programu "Ułatwiania startu młodym rolnikom". W konsekwencji orzekły o niedopełnieniu przez Wnioskodawczynię obowiązku ustanowionego przepisem, który nie miał do niej zastosowania. Zdaniem autora skargi Sąd I instancji błędnie przyjął, że ocenę stanu cywilnego skarżącej powinno przeprowadzić się na dzień wydania decyzji o przyznaniu pomocy finansowej, kiedy to już pozostawała w związku małżeńskim. Wskazał na § 2 ust. 1 pkt. 1 lit. b rozporządzenia wykonawczego, zgodnie z którym wiek wnioskodawcy ocenia się wg daty złożenia wniosku o przyznanie pomocy. Zatem również i stan cywilny stanowi wyjątek wskazany przez prawodawcę, który nakazuje ocenę spełnienia danej przesłanki na dzień składania wniosku, a nie na dzień wydania decyzji. Prezes ARiMR nie wniósł odpowiedzi na skargę, nie żądał też przeprowadzenia rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest niezasadna bowiem nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlega oddaleniu. Na wstępie należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny zgodnie z art. 183 ppsa rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. Badając sprawę z urzędu Naczelny Sąd Administracyjny nie dostrzegł jednak istnienia żadnej z przesłanek stwierdzenia nieważności postępowania, o jakich mowa w art.183 § 2 ppsa/ Skarga kasacyjna M. M., biorąc po uwagę jej literalne brzmienie, oparta została na obu podstawach kasacyjnych. Zarzut naruszenia prawa materialnego dotyczył naruszenia § 2 ust. 7 pkt 3 rozporządzenia wykonawczego Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 17 października 2007 r. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie. Zarzut naruszenia przepisów postępowania dotyczy niewyjaśnienia wpływu zawarcia małżeństwa przez skarżącą pomiędzy złożeniem wniosku a przyznaniem pomocy na jej prawa i obowiązki związane z uczestnictwem w programie "ułatwianie startu młodym rolnikom". W istocie więc skarżąca stawiając zarzut naruszenia przepisów postępowania zarzuca wadliwą wykładnię i zastosowanie przepisów prawa materialnego. Istotne dla sprawy okoliczności faktyczne są bowiem bezsporne: skarżąca składając wniosek o przyznanie pomocy młodym rolnikom nie miała gospodarstwa rolnego, nie była też w tym czasie zamężna, natomiast w chwili wydania decyzji o przyznaniu pomocy była już zamężna, w ciągu 180 dni od otrzymania decyzji o przyznaniu pomocy nie nabyła gospodarstwa wskazanego w biznesplanie, w szczególności nie nabyła gospodarstwa małżonka w sposób określony w § 2 ust. 7 pkt 3 rozporządzenia. Skarżąca uważa w istocie, że fakt, iż w dacie składania wniosku nie była zamężna zwalniał ją z obowiązku spełnienia określonego w decyzji o przyznaniu pomocy nabycia gospodarstwa małżonka w sposób określony w § 2 ust. 7 pkt 3 rozporządzenia wykonawczego. Oba zarzuty dotyczą zatem wykładni i zastosowania przepisów prawa materialnego, w szczególności powołanego w skardze kasacyjnej § 2 ust. 7 pkt 3 rozporządzenia wykonawczego. Zarzuty te są chybione. Pomoc finansowa w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 7 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego co do zasady przyznawana jest osobom fizycznym, które co do zasady, do dnia złożenia wniosku nie prowadziły działalności rolniczej. To właśnie rozpoczęciu działalności rolniczej pomoc ma służyć. Z § 2 ust. 7 rozporządzenia wynika, że przyznaniu pomocy nie stoi na przeszkodzie fakt, że jej małżonek przed dniem złożenia wniosku prowadził działalność rolniczą (o ile ten małżonek nie uzyskał pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom". Jednak § 2 ust. 7 pkt 3 wskazuje, że w takim przypadku (gdy małżonek wnioskującego o pomoc młodym rolnikom przed dniem złożenia wniosku o przyznanie pomocy prowadził działalność rolniczą), to pomoc jest przyznawana pod warunkiem wejścia gospodarstwa małżonka w skład małżeńskiej wspólności majątkowej. Taki też warunek wskazano wprost w decyzji z 12 lutego 2015 r. przyznającej pomoc finansową. To w tamtej decyzji oceniano m.in. wykładnię i zastosowanie § 2 ust. 7 pkt 3 rozporządzenia, określając warunki, jakie musi spełnić skarżąca dla uzyskania pomocy, w tym warunek nabycia gospodarstwa męża w sposób określony w § 2 ust. 7 pkt 3 rozporządzenia, to jest przez wejście gospodarstwa małżonka w skład małżeńskiej wspólności majątkowej lub odrębnej własności skarżącej jako beneficjenta. Przepis § 15 ust. 3 rozporządzenia jako jeden z warunków, jakie muszą być dopełnione przez beneficjenta wskazują nabycie gospodarstwa małżonka właśnie w sposób określony w § 2 ust. 7 pkt 3 rozporządzenia. Tamta decyzja o przyznaniu pomocy przez skarżącą kwestionowane nie była. Podstawą wydania przedmiotowej w sprawie decyzji był § 17 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego, zgodnie z którym niedopełnienie przez beneficjenta warunków, z zastrzeżeniem dopełnienia których została wydana decyzja o przyznaniu pomocy, powoduje wygaśnięcie tej decyzji. Zatem fakt, że skarżąca w chwili składania wniosku nie była zamężna, a przed wydaniem decyzji o przyznaniu pomocy wyszła za mąż, nie wpływa prawidłowość zastosowanie § 2 ust. 7 pkt 3 rozporządzenia wykonawczego ani na jego wykładnię zastosowaną w przedmiotowej w sprawie decyzji stwierdzającej wygaśnięcie decyzji o przyznaniu pomocy z zastrzeżeniem dopełnienia warunków. Biorąc to wszystko pod uwagę Naczelny Sąd Administracyjny uznał, ze skarga nie miała usprawiedliwionych podstaw i dlatego należało ją oddalić na podstawie art. 184 ppsa. Ponieważ skarżący kasacyjnie zrzekł się przeprowadzenia rozprawy, a organ również przeprowadzenia rozprawy nie żądał, na podstawie art. 182 § 2 ppsa skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym.