II GSK 242/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Zbigniew Czarnik (spr.) sędzia NSA Gabriela Jyż sędzia del. WSA Stefan Kowalczyk Protokolant Ewa Czajkowska po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2019 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej H P od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 15 września 2016 r. sygn. akt I SA/Po 1902/15 w sprawie ze skargi H P na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu z dnia [..] lipca 2015 r. nr [..] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 15 września 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (dalej: WSA w Poznaniu lub Sąd I instancji) oddalił skargę H P (dalej: skarżąca) na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P (dalej: Dyrektor) z dnia [..] lipca 2015 r. w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. Ze stanu faktycznego sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynika, że w dniu 27 lutego 2011 r. przeprowadzono kontrolę na terenie posesji skarżącej i ustalono, że w przyległym do domu garażu znajdowały się dwa automaty, tj. automat HURRICANE oraz automat OKO 21. W dniu 28 lutego 2011 r., w Referacie Dozoru w Nowym Tomyślu w obecności skarżącej przeprowadzono gry kontrolne na wskazanych powyżej urządzeniach celem ustalenia zasad ich działania. W toku czynności kontrolnych przesłuchano w charakterze świadka skarżącą oraz jej syna. Skarżąca zeznała, że właścicielem automatów jest B P zamieszkały w P. Skarżąca otrzymywała 30% zysku wygenerowanego przez urządzenia, a także sprawowała nadzór nad urządzeniami, zgłaszając awarie, usterki, jak również konieczność zasilania bądź pobrania z nich pieniędzy. Naczelnik Urzędu Celnego w L decyzją z dnia [..] października 2011 r., wymierzył skarżącej karę pieniężną w kwocie 24.000,00 zł za urządzenie gier na automatach poza kasynem gry. Decyzją z dnia [..] lipca 2015 r. Dyrektor utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. WSA w oddalił skargę na powyższą decyzję. Sąd powołał się na uchwałę siedmiu sędziów NSA z dnia 16 maja 2016 r., sygn. akt II GPS 1/16, w której stwierdzono, że art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. Nr 201, poz. 1540 ze zm.) dalej: u.g.h. – stanowiący podstawę wydania poddanego sądowej kontroli aktu – nie jest przepisem technicznym w rozumieniu art. 1 pkt 11 dyrektywy 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca 1998 r. ustanawiającej procedurę udzielania informacji w dziedzinie norm i przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego (Dz. U. UE nr 204 poz. 37 ze zm., dalej: dyrektywa 98/34/WE, którego projekt powinien być przekazany Komisji Europejskiej zgodnie z art. 8 ust. 1 akapit pierwszy tej dyrektywy. Przepis ten może zatem stanowić podstawę wymierzenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów u.g.h. Sąd I instancji zwrócił uwagę, że powołana uchwała ma charakter wiążący w niniejszej sprawie, zgodnie z art. 269 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), dalej: p.p.s.a. WSA uznał za bezzasadny zarzut naruszenia art. 23b ust. 3 w zw. z art. 23f ust. 1 u.g.h. i wyjaśnił, że procedura poddania automatu lub urządzenia badaniu sprawdzającemu może mieć miejsce jedynie w stosunku do zarejestrowanych automatów lub urządzeń do gier. Sąd I instancji stwierdził, że nie stanowi naruszenia przepisów postępowania ustalenie przez organy celne, na podstawie eksperymentu oraz opinii biegłego sądowego, niezgodności automatów do gry z wymogami art. 129 ust. 3 u.g.h. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym nie budzi wątpliwości dopuszczalność samodzielnego czynienia przez organ celny w toku prowadzonego postępowania własnych ustaleń co do charakteru danej gry na automatach o niskich wygranych z punktu widzenia zgodności z przepisami u.g.h. W oparciu o regulacje ustawy o Służbie Celnej i ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 613 ze zm.), dalej: o.p., organy celne w toku prowadzonego postępowania w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej uprawnione są do samodzielnego rozstrzygnięcia, czy gry prowadzone na danych urządzeniach stanowią gry na automatach w rozumieniu u.g.h. Sąd I instancji stwierdził, że wyrażenie "urządzanie gier" obejmuje podejmowanie aktywnych działań, czynności dotyczących zorganizowania i prowadzenia przedsięwzięcia w zakresie gier hazardowych (eksploatacji automatów), w znaczeniu art. 2 ust. 3 i 5 u.g.h. Warunkiem przypisania odpowiedzialności na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. jest wykazanie, że dany podmiot aktywnie uczestniczył w procesie urządzania nielegalnych gier hazardowych, a więc podejmował określone czynności nie tylko związane z procesem udostępniania automatów, lecz także z ich obsługą oraz stwarzaniem technicznych, ekonomicznych i organizacyjnych warunków umożliwiających sprawne i niezakłócone funkcjonowanie samego urządzania oraz jego używanie do celów związanych z komercyjnym procesem organizowania gier hazardowych. Podejmowane przez skarżącą działania polegające na wstawieniu urządzeń do gier do należącego do niej garażu, jak również ich udostępnianie osobom trzecim oraz wypłacenie wygranych pieniężnych pozwala w sposób nie budzący wątpliwości na uznanie skarżącej za podmiot urządzający gry na automatach w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. H P zaskarżyła wyrok w całości domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, ewentualnie uchylenia zaskarżonego orzeczenia i rozpoznania sprawy, a także zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonemu wyrokowi strona zarzuciła naruszenie: 1) na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego: a) art. 14 ust. 1, w związku z art. 89 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.h. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu przez Sąd I instancji, że skarżąca jest osobą urządzającą gry na automatach, za co wymierzono skarżącej karę pieniężną w wysokości 24.000 zł podczas, gdy skarżąca takich gier nie urządzała, b) art. 23b ust. 3 w związku z 23f ust. 1 u.g.h. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu przez Sąd I instancji, iż opisana w art. 23 b ust. 3 ustawy o grach hazardowych procedura odnosi się jedynie do zarejestrowanych automatów i urządzeń do gier podczas, gdy w toku postępowania nie ustalono czy automaty ujawnione u skarżącej były zarejestrowane, a jeżeli tak to do kiedy, c) art. 2 ust 6 u.g.h. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu przez Sąd I instancji, że w niniejszej sprawie nie zachodzi konieczność wydania przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych decyzji rozstrzygającej o charakterze gier na skontrolowanych urządzeniach podczas gdy brak przedmiotowej decyzji uniemożliwił prawidłowe ustalenia charakteru gry, d) art. 2 ust. 3 u.g.h. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęcie przez Sąd I instancji, że gry zainstalowane na automatach mają charakter losowy, a organ celny był uprawniony do autonomicznego ustalenia charakteru gier na automatach podczas, gdy uprawnienia do rozstrzygania czy gra lub zakład o określonych przepisami cechach są grą losową, zakładem wzajemnym albo grą na automacie w rozumieniu ustawy posiada minister właściwy do spraw finansów publicznych, 2) na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przez Sąd I instancji przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy: - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi n na decyzję Dyrektora pomimo naruszenia przez organ celny następujących przepisów: a) tj. art 169 § 1 w związku z art. 181 o.p. poprzez niepouczenie świadka tj. syna skarżącej o przysługującym mu prawie do odmowy składania zeznań jako osobie najbliższej, b) tj. art. 122 o.p poprzez niedokonanie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w szczególności poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z opinii jednostki badającej upoważnionej do badań technicznych automatów na okoliczność ustalenia zastosowania automatów oraz przyjęciu że skarżąca urządzała po 1 stycznia 2010 r. nielegalne gry na automatach, c) tj. art. 187 § 1 o.p. poprzez brak wyczerpującego zbadania przez organ celny wszystkich okoliczności faktycznych związanych z przedmiotową sprawą, w szczególności w zakresie ustalenia roli skarżącej w "urządzaniu" gier na automatach oraz kwestii zwianych z terminem obowiązywania pozwoleń wydanych dla automatów przed zmianami w prawie obowiązującymi od dnia 1.01.2010 r. - art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nieodniesienie się przez Sąd I instancji do wniosku skarżącej o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji w całości do dnia uprawomocnienia się wyroku wydanej w niniejszej sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA lub Sąd II instancji) rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę przyczyny nieważności postępowania sądowoadministracyjnego określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, zatem spełnione zostały warunki do rozpoznania skargi kasacyjnej. Zgodnie z treścią art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego, które może polegać na błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu albo na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga kasacyjna H P oparta została na obu podstawach kasacyjnych z art. 174 p.p.s.a. W takiej sytuacji Sąd II instancji w pierwszej kolejności rozpoznaje zarzuty podnoszące naruszenie przepisów procesowych, a dopiero w dalszej naruszenie prawa materialnego. Zachowanie takiej kolejności rozpoznania zarzutów kasacyjnych wynika z tego, że ocena stosowania prawa materialnego jest zależna od ustalenia, że stan faktyczny sprawy jest niesporny albo że nie został skutecznie zakwestionowany w postępowaniu kasacyjnym. Skarga kasacyjna H P nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego nie mogła prowadzić do uchylenia skarżonego wyroku. Zdaniem NSA nietrafne są podniesione w tej skardze zarzuty wskazujące na naruszenie przez Sąd I instancji przepisów postępowania. Strona skarżąca kasacyjnie w ramach tych zarzutów określa dwa rodzaje naruszeń procesowych. W jednej grupie są to naruszenia polegające na wadliwej kontroli zaskarżonej decyzji, a w drugiej naruszenia samoistne, których dopuścił się Sąd I instancji i w tym zakresie wskazuje naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. Ten zarzut spośród wszystkich procesowych jest najdalej idący, zatem Sąd II instancji odnosi się do niego w pierwszej kolejności. W ocenie NSA skarga kasacyjna nietrafnie twierdzi, że wyrok Sądu I instancji nie zawiera prawem określonych elementów, na które wskazuje art. 141 § 4 p.p.s.a. Z treści tego przepisu wynika, że poprawnie sporządzone uzasadnienie wyroku ma odnosić się do zarzutów skargi, stanowisk stron w danej sprawie oraz powinno wskazywać podstawę prawną rozstrzygnięcia i ją uzasadniać. Wszystkie te warunki spełnia uzasadnienie kontrolowanego wyroku, gdyż wszelkie wnioski procesowe zgłaszane przez stronę w skardze nie należą do istoty sprawy, a to rozstrzyga wyrok. Oczywiście są one związane z konkretną sprawą, jednak zawsze są subsydiarne, a to oznacza, że nieodniesienie się do nich w uzasadnieniu rozstrzygnięcia merytorycznego nie może być traktowane jako wada uzasadnienia wyroku i tym samym naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. Zdaniem NSA nietrafny jest również zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z odesłaniem do odpowiednich przepisów o.p., a więc art. 169 w związku z art. 181, art. 122 i art. 187 § 1 o.p. W ramach tego zarzutu strona twierdzi, że wskazane przepisy zostały naruszone przez Sąd I instancji w ten sposób, że niezasadnie oddalona została skarga, w sytuacji gdy stan faktyczny sprawy organy ustaliły wadliwie, bo nie pouczyły świadka o odmowie składania zeznań, nie skorzystały z opinii jednostki badawczej w zakresie ustalenia przeznaczenia automatów oraz nie ustaliły roli skarżącej w urządzaniu gier. Tak sformułowane zarzuty są formalnie wadliwe, a merytorycznie nietrafne. Wadliwość formalna polega na tym, że strona kwestionuje wyrok powołując się na wadliwość oddalenia, a czyni to na podstawie właściwej do uchylenia decyzji. Sąd I instancji nie stosował art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., bo nie uchylał decyzji ze względów procesowych, zatem nie mógł naruszyć przepisu, który nie był podstawą orzekania. Sąd I instancji orzekał na podstawie art. 151 p.p.s.a., zatem ten przepis mógłby być naruszony ale takiego zarzutu skarga kasacyjna nie stawia, a to oznacza, że Sąd II instancji nie może z tej perspektywy prawnej oceniać skarżonego wyroku. Jest tak dlatego, że Sąd II instancji jest związany zarzutami kasacyjnymi i tym samym nie może wyjść poza tak wyznaczone granice. Ale nawet gdyby ten zarzut był postawiony poprawnie, to i tak merytorycznie byłby niezasadny, bo wadliwość wyroku Sądu I instancji wiąże z okolicznościami nieistotnymi dla sprawy, w tym znaczeniu, że podlegają one ustaleniu w innym trybie niż wskazują zarzuty. W orzecznictwie poza sporem jest, że przeznaczenie automatów i ich charakter jest określane w postępowaniu przez organy celne przy wykorzystaniu wszystkich środków dowodowych, a nie na podstawie opinii jednostek badawczych. W ocenie NSA nietrafne są również zarzuty materialne w zakresie naruszenia art. 14 ust. 1 w związku z art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. polegającego na błędnej wykładni tych przepisów, a w konsekwencji błędne przyjęcie, że skarżąca kasacyjnie była urządzającą gry, stwierdzić należy, że uzasadnienie skargi kasacyjnej nie wskazuje na czym polega błąd wykładni tych przepisów. Wykładnia to interpretacja pojęć tworzących treść przepisu, a nie stosowanie przepisu do określonej sytuacji faktycznej, a tak to ujmuje skarga kasacyjna twierdząc, że do skarżącej nie miały zastosowania wymienione przepisy. Z tego powodu zarzut tak postawiony należy uznać za nietrafny, zwłaszcza że z treści uzasadnienia skargi kasacyjnej nie wynika, by stronie chodziło o wykładnię, a tylko odnosi się do ustaleń faktycznych związanych z urządzaniem gier i rolą skarżącej w tym przedsięwzięciu. W oczywisty sposób jako nietrafne należy ocenić zarzuty niewłaściwego zastosowania art. 23b ust. 3 w związku z art. 23f u.g.h. oraz art. 2 ust. 6 i art. 2 ust. 3 u.g.h. ze względu na ich błędną wykładnię. Przepisy te wprost odnoszą się do kwestii formalnych a nie materialnych. Bo przecież taki charakter posiada badanie automatu przez upoważnioną jednostkę oraz procedura rozstrzygania o charakterze gier przez ministra. Zatem tego rodzaju naruszenia nie mogą być stawiane w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. Wada tego rodzaju musi skutkować niezasadnością zarzutu, ze względu na treść art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Mając na uwadze powyższe oraz treść art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.