II GSK 242/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Cezary Pryca (spr.) Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia del. WSA Urszula Wilk protokolant Klaudia Dąbrowska po rozpoznaniu w dniu 14 lipca 2020 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Warszawie z dnia 31 października 2019 sygn. akt VI SA/Wa 1444/19 w sprawie ze skargi A. W. na postanowienie Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od A. W. na rzecz Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. I Wyrokiem z dnia 31 października 2019 r., sygn. akt VI SA/Wa 1444/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.; dalej jako: "p.p.s.a.") oddalił skargę A. W. (dalej jako: Skarżący) na postanowienie Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] kwietnia 2019 r., w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy. Dyrektor Dolnośląskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r. stwierdził, że Skarżący podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzonej działalności pozarolniczej jako wspólnik jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w okresie od 14 marca 2005 r. do 16 stycznia 2016 r. oraz od 1 lutego 2016 r. do nadal. Decyzja ta została doręczona Skarżącemu w dniu 29 czerwca 2016 r. z pouczeniem, że przysługuje od niej odwołanie do Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia, które wnosi się za pośrednictwem organu I instancji w terminie 7 dni od dnia doręczenia decyzji na podstawie art. 109 ust. 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 1510 ze. zm.; dalej jako: "ustawa o świadczeniach"). Skarżący wniósł odwołanie od tej decyzji w dniu 7 lipca 2016 r. (data nadania w placówce pocztowej operatora wyznaczonego). Postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2019 r. organ odwoławczy stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu wskazał, że decyzja została wysłana listem poleconym za zwrotnym potwierdzeniem odbioru. Decyzja skierowana do skarżącego została odebrana przez dorosłego domownika - żonę Skarżącego - w dniu 29 czerwca 2016 r., zaś likwidator spółki otrzymał decyzję w dniu 1 lipca 2016 r. Organ odwoławczy wskazał, że termin na wniesienie odwołania upłynął w dniu 6 lipca 2016 r. Natomiast odwołanie zostało wniesione zgodnie z datą stempla pocztowego w dniu 7 lipca 2016 r., czyli po terminie, a Skarżący nie złożył wraz z odwołaniem wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Skarżący pismem z dnia 4 czerwca 2019 r. złożył skargę do WSA, w której wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego, a mianowicie art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 w związku z art 58 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.; dale jako: "k.p.a.") W ocenie Skarżącego odwołanie zostało wniesione w terminie wskazanym w ustawie o świadczeniach. W momencie wydania decyzji spółka z ograniczoną odpowiedzialnością., której Skarżący był wspólnikiem była postawiona w stan likwidacji. W dniu 1 lipca 2016 r. likwidator odebrał decyzję, co oznacza w ocenie Skarżącego, że odwołanie złożył w terminie, bowiem termin do wniesienia odwołania upływał w dniu 8 lipca 2016 r. Ponadto, Skarżący wskazał, że decyzja nie została doręczona mu osobiście, a tym samym skutecznie. Decyzję odebrała bowiem jego żona, która nie podjęła się próby przekazania mu korespondencji. Skąd I instancji oddalił skargę. W uzasadnieniu WSA wskazał, iż w rozpoznawanej sprawie termin do wniesienia odwołania wynika z art. 109 ust. 5 ustawy o świadczeniach, zgodnie z którym, odwołanie od decyzji w sprawach, z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego wnosi się do Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia w terminie 7 dni od dnia jej otrzymania. Jeżeli strona uchybiła terminowi na wniesienie odwołania i organ nie przywrócił terminu do jego złożenia, wówczas decyzja wydana w I instancji jest ostateczna (art. 16 § 1 k.p.a.). Sprawa rozstrzygnięta ostateczną decyzją nie może być co do zasady ponownie przedmiotem postępowania administracyjnego. Odnosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z informacjami widniejącymi na zwrotnym potwierdzeniu odbioru, decyzja z dnia [...] czerwca 2016 r. została doręczona na adres zamieszkania Skarżącego w dniu 29 czerwca 2016 r., co zostało potwierdzone podpisem osoby odbierającej korespondencję. Decyzję tę odebrała żona Skarżącego (dorosły domownik), co potwierdziła własnoręcznym podpisem. Za bezzasadne uznał zarzuty skargi, dotyczące nieskuteczności doręczenia. Zwrotne potwierdzenie odbioru, zdaniem Sądu I instancji, nie budziło wątpliwości, a doręczenie zastępcze pozostaje w zgodzie z art. 42 § 1 oraz 43 k.p.a., które stanowią, iż pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy. W przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. Skarżący w żaden sposób nie wykazał, iż żona nie podjęła się doręczenia mu pisma skierowanego do niego. Wbrew wywodom skargi, dowód w tym zakresie ciąży na Stronie, a nie na organie. W ocenie Sądu I instancji, organ trafnie ocenił te informacje jako niewiarygodne. Uznając doręczenie decyzji z dnia [...] czerwca 2016 r. za skuteczne, organ słusznie stwierdził, iż termin na wniesienie odwołania, od powyższej decyzji, o którym Skarżący został prawidłowo pouczony, upłynął z dniem 6 lipca 2016 r. Odwołanie zaś zostało nadane przez Skarżącego na poczcie w dniu 7 lipca 2016 r. A zatem termin nie został przez Skarżącego dotrzymany i z tych względów organ zobowiązany był, do wydania postanowienia z dnia 18 kwietnia 2019 r. w trybie art.1 34 k.p.a. stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania. W ocenie Sądu I instancji za całkowicie chybioną należało uznać argumentację skargi, iż termin na wniesienie odwołania, w rozpoznawanej sprawie upływał w dniu 8 lipca 2016 r., z uwagi na to, że likwidator spółki z ograniczoną odpowiedzialnością otrzymała sporną decyzję w dniu 1 lipca 2016 r., jako pozostającą bez związku z uchybieniem terminu przez Skarżącego. II Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Skarżący zaskarżając to orzeczenie w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi Skarżący zarzucił: 1. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a,, naruszenie prawa procesowego, a mianowicie art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. z związku z art. 58 § 2 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego zebranego w sprawie i w konsekwencji błędne przyjęcie, iż Skarżący złożył odwołanie od decyzji Dyrektora Dolnośląskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia po terminie w sytuacji gdy likwidator spółki z ograniczoną odpowiedzialnością złożyła odwołanie w terminie tj. w dniu 6 lipca 2016 r., co bezpośrednio wynika z potwierdzenia nadania listu poleconego nr [...] załączonego do niniejszej skargi; 2. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., naruszenie prawa procesowego, a mianowicie art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. z związku z art. 58 § 2 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego zebranego w sprawie i w konsekwencji stwierdzenie uchybienia terminu do wniesienia odwołania, w sytuacji, gdy Skarżący złożył odwołanie od decyzji Dyrektora Dolnośląskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w terminie wskazanym w art. 109 ust. 5 ustawy o świadczeniach; Z ostrożności procesowej, w przypadku niepodziałania powyższych zarzutów przez Sąd I instancji, zaskarżonemu wyrokowi zarzucam naruszenie przepisów postępowania, których uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 3. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., naruszenie prawa procesowego, a mianowicie art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. z związku z art. 58 § 2 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego zebranego w sprawie i w konsekwencji stwierdzenie uchybienia terminu do wniesienia odwołania, w sytuacji gdy Skarżącemu nie doręczono osobiście, a tym samym skutecznie decyzji Dyrektora Dolnośląskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w terminie wskazanym w art. 109 ust. 5 ustawy o świadczeniach. III Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. VI Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach. W postępowaniu kasacyjnym obowiązuje wynikająca z art. 183 § 1 p.p.s.a. zasada związania Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami i granicami zaskarżenia, wskazanymi w skardze kasacyjnej. Przytoczone w tym środku prawnym przyczyny wadliwości kwestionowanego orzeczenia determinują zakres jego kontroli przez Sąd drugiej instancji. Do podjęcia działań z urzędu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie w sytuacjach określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a., które w sprawie nie występują. Przed przystąpieniem do oceny zasadności zarzutów skargi kasacyjnej należy stwierdzić, że istota problemu prawnego sprowadza się do oceny prawidłowości stanowiska Sądu I instancji, który oceniając zgodność z prawem postanowienia organu odwoławczego uznał, iż Skarżący uchybił terminowi na wniesienie odwołania od decyzji Dyrektora Dolnośląskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] czerwca 2016 r., określonemu w art. 109 ust. 5 ustawy o świadczeniach. W ocenie Naczelnego Sąd Administracyjnego za niezasadne uznać należało zarzuty sformułowane w pkt. 1-2 petitum skargi kasacyjnej. W ocenie Skarżącego, w niniejszej sprawie Sąd I instancji nie rozpatrzył wyczerpująco materiału dowodowego zebranego w sprawie i w konsekwencji błędne przyjął, iż Skarżący wniósł odwołanie po terminie, w sytuacji, gdy likwidator spółki z ograniczoną odpowiedzialnością złożyła odwołanie w terminie tj. w dniu 6 lipca 2016 r. Sąd I instancji słusznie uznał za chybioną argumentację skargi, iż termin na wniesienie odwołania w rozpatrywanej sprawie upłynął w dniu 8 lipca 2016 r. z uwagi na to, że likwidator spółki otrzymał sporną decyzję w dniu 1 lipca 2016 r. Na wstępie należy wskazać, że to wspólnik jest płatnikiem składek z tytułu pozostawania wspólnikiem jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, nie zaś spółka. W związku z tym, odnosząc powyższe do rozpatrywanej sprawy, stwierdzić należy, że stronami postępowania administracyjnego w przedmiocie ustalenia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzonej działalności pozarolniczej jest organ administracji oraz osoba fizyczna posiadająca jako jedyna udziały w spółce. Nie jest natomiast stroną postępowania administracyjnego we wspomnianej sprawie spółka. A zatem nie ulega wątpliwości, że organ prawidłowo doręczył decyzję tj. na adres osoby fizycznej będącej jedynym wspólnikiem w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością - Skarżącego, bowiem to Skarżący był podmiotem obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzonej działalności pozarolniczej i to właśnie Skarżącemu przysługiwała możliwość złożenia odwołania od decyzji organu I instancji w terminie określonym w art. 109 ust. 5 ustawy o świadczeniach, nie zaś likwidatorowi spółki. Ponadto, wskazać należy, że wbrew zarzutom zawartym w skardze kasacyjnej, Sąd I instancji rozpatrzył wyczerpująco materiał zebrany w sprawie, a swoją ocenę oparł m.in. na materiale dowodowym znajdującym się w aktach administracyjnych w postaci stempla pocztowego określającego datę nadania w placówce pocztowej operatora wyznaczonego, listu poleconego nr [...], nadanego przez Skarżącego. List polecony o wskazanym wyżej numerze zawierał odwołanie od decyzji wniesione przez Skarżącego. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł w tej kwestii przyczyn, które uzasadniałyby odmienny pogląd niż ten zawarty w uzasadnieniu Sądu I instancji. W związku z tym za niezasadne uznał zarzuty Skarżącego sformułowane w pkt. 1-2 petitum skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny za niezasadne uznał także zarzuty sformułowane w pkt. 3 petitum skargi kasacyjnej. W ocenie Skarżącego, w niniejszej sprawie Sąd I instancji nie rozpatrzył wyczerpująco materiału dowodowego zebranego w sprawie i w konsekwencji stwierdził uchybienia terminu do wniesienia odwołania, w sytuacji, gdy Skarżącemu nie doręczono osobiście, a tym samym skutecznie decyzji. W myśl art. 42 § 1 k.p.a. pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy, zaś art. 43 k.p.a. stanowi, że w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi (tzw. doręczenie zastępcze). Doręczenie w trybie art. 43 k.p.a. powinno nastąpić w miejscu aktualnego zamieszkania adresata. Warunkiem zastosowania tego przepisu jest okoliczność, że adresat zamieszkuje pod wskazanym adresem, doręczenie mu pisma osobiście jest niemożliwe z powodu jego czasowej nieobecności, zaś dorosły domownik (sąsiad lub dozorca domu) przyjmuje pismo osobiście za pokwitowaniem i zobowiązuje się do oddania pisma adresatowi. To oznacza, że doręczenie decyzji w art. 43 k.p.a. do rąk dorosłego domownika (sąsiada lub dozorcy domu) pod danym adresem z zachowaniem powyższych warunków przewidzianych we wspomnianym przepisie jest skuteczne. Odnosząc powyższe do rozpatrywanej sprawy wskazać należy, że z akt sprawy tj. zwrotnego potwierdzenia odbioru wynika, że decyzja Dyrektora Dolnośląskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia została doręczona w dniu 29 czerwca 2016 r. na adres Skarżącego – ul. [...], [...] W., co zostało potwierdzone własnoręcznym podpisem dorosłego domownika tj. żony Skarżącego – K. W. na zwrotnym potwierdzeniu odbioru. W sprawie brak jest zatem podstaw do kwestionowania okoliczności związanych ze skutecznością tzw. doręczenia zastępczego w dniu 29 czerwca 2016 r. (nieobecność adresata w mieszkaniu w czasie doręczania przesyłki, przyjęcie pisma za pokwitowaniem przez dorosłego domownika, który zobowiązał się oddania pisma adresatowi). Wbrew zarzutom zawartym w skardze kasacyjnej, powyższą ocenę oparto m.in. na materiale dowodowym w postaci zwrotnego potwierdzenia odbioru, które jak słusznie wskazał Sąd I instancji nie budzi wątpliwości, a zatem Sąd I instancji trafnie ocenił je jako wiarygodny dowód w sprawie. W świetle przedstawionych okolicznościach twierdzenie Skarżącego o nieoddaniu przesyłki adresatowi tj. Skarżącemu, nie może prowadzić do obalenia domniemania prawidłowości doręczenia pisma adresatowi tj. Skarżącemu. Nie wskazał on nawet z jakich przyczyn dorosły domownik tj. żona, który odebrał pismo, nie wywiązał się z obowiązku oddania go adresatowi tj. Skarżącemu. Decyzja została odebrana pod adresem zamieszkania Skarżącego, a zatem znajdowała się w miejscu jego zamieszkania. Niewyjaśnienie tej kwestii obciąża Skarżącego i wskazuje na brak po jego stronie należytej staranności i dbałości o własne sprawy. Doręczenie w tzw. trybie zastępczym wywołuje dokładnie takie skutki, jak doręczenie pisma do rąk adresata. Oznacza to, że powoduje ono również otwarcie terminu do wystąpienia z ewentualnymi środkami zaskarżenia, a skutki uchybienia temu terminowi w pełni obciążają stronę. Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku jednoznacznie stwierdził, że w opisanych okolicznościach faktycznych sprawy nie sposób uznać, że w przypadku, gdy dorosła osoba pokwitowała odbiór przesyłki skierowanej do męża, z którym wspólnie zamieszkuje, nie podjęła się jej oddania. Wydaje się też zupełnie naturalną praktyką, iż domownicy odbierają przesyłki pocztowe kierowane do domowników i wzajemnie sobie je przekazują, tym bardziej w przypadku małżeństwa. Niemniej zaznaczył także Sąd I instancji, że Skarżący w żaden sposób nie wykazał, iż, żona nie podjęła się doręczenia mu pisma skierowanego do niego, a dowód w tym zakresie ciąży na Skarżącym, a nie na organie. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ustalenia Sądu I instancji, nie znalazł bowiem przyczyn, które uzasadniałyby odmienny pogląd w tej kwestii. Nie ulega zatem wątpliwości w świetle przedstawionych okoliczności, że doręczenie decyzji Dyrektora Dolnośląskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] czerwca 2016 r. należało uznać za skuteczne. Oznacza to, że termin na wniesienie odwołania, od powyższej decyzji, o którym Skarżący został prawidłowo pouczony, upłynął z dniem 6 lipca 2016 r., natomiast odwołanie zostało nadane przez Skarżącego na poczcie w dniu 7 lipca 2016 r. Termin nie został przez Skarżącego dotrzymany, a zatem organ administracji zobowiązany był do wydania postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. art. 205 § 2 p.p.s.a.