II GSK 255/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Ludmiła Jajkiewicz Sędzia NSA Stanisław Gronowski (spr.) Sędzia NSA Janusz Zajda Protokolant Dorota Gaj-Mizerska po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2014 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. Spółki z o.o. Spółki komandytowej w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 17 lipca 2012 r. sygn. akt VI SA/Wa 701/12 w sprawie ze skargi S. M. "M." w G. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 5 października 2011 r. nr Sp. . w przedmiocie unieważnienia prawa ochronnego na znak towarowy 1. uchyla zaskarżony wyrok, 2. oddala skargę, 3. zasądza od S. M. "M." w G. na rzecz A. Spółki z o.o. Spółki komandytowej w K. 1 040 (tysiąc czterdzieści) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego W. z dnia 17 lipca 2012 r., sygn. akt VI SA/Wa 701/12, wydanym w sprawie ze skargi Spółdzielni Mleczarskiej "M." z siedzibą w G. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 5 października 2011 r. nr Sp. 393/10 w przedmiocie unieważnienia prawa ochronnego na znak towarowy, uchylono zaskarżoną decyzję. Wyrok zapadł na tle następującego stanu faktycznego sprawy: A spółce z ograniczoną odpowiedzialnością sp.k. z siedzibą w Krakowie (dalej jako "A") przysługuje prawo ochronne na słowny znak towarowy "M." (R-l), z pierwszeństwem od dnia 13 kwietnia 1996 r., dla oznaczania towarów w klasie 29 klasyfikacji nicejskiej (jadalne oleje i tłuszcze, mleko, wyroby z mleka, sery żółte, białe i topione). Decyzją z dnia 7 października 2008 r. Urząd Patentowy RP udzielił S. M. w G., zwanej dalej "spółdzielnią" prawo ochronne na znak towarowy "MILKSEŁKO ŁACIATE" (R-.), z pierwszeństwem od dnia 22 maja 2007 r., przeznaczonego również do oznaczania towarów w klasie 29 klasyfikacji nicejskiej. Na wniosek A. decyzją z dnia 5 października 2011 r. Urząd Patentowy unieważnił prawo ochronne na należący do spółdzielni znak towarowy "milksełko łaciate" (R-.). Materialnoprawną podstawę nieważnienia prawa ochronnego na wspomniany znak stanowił przepis art. 132 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 roku Prawo własności przemysłowej (tekst jednolity Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 ze zm.), zwanej "p.w.p." W myśl tego przepisu, nie udziela się prawa ochronnego na znak towarowy identyczny lub podobny do znaku towarowego, na który udzielono prawa ochronnego lub zgłoszonego w celu uzyskania prawa ochronnego (o ile na znak taki zostanie udzielone prawo ochronne) z wcześniejszym pierwszeństwem na rzecz innej osoby dla towarów identycznych lub podobnych, jeżeli zachodzi ryzyko wprowadzenia odbiorców w błąd, które obejmuje w szczególności ryzyko skojarzenia znaku ze znakiem wcześniejszym. Jak ustalił Urząd Patentowy porównywane znaki towarowe przeznaczone są do oznaczania mleka, wyrobów nabiałowych lub wyrobów powstałych przy zastosowaniu mleka lub tłuszczów. Wszystkie te towary mieszczą się w klasie 29 Klasyfikacji Nicejskiej. Zgodnie z ustaloną praktyką oraz orzecznictwem oznaczenia powinny być oceniane jako całość, a dokonanie oceny porównawczej powinno się odbywać na różnych płaszczyznach postrzegania, mając na uwadze jednocześnie ogólne wrażenie jakie znaki wywierają na odbiorcy. Przeciwstawiony znak towarowy MIXEŁKO jest znakiem słownym, natomiast znak sporny MILKSEŁKO ŁACIATE jest znakiem słowno-graficznym, którego elementy graficzne sprowadzają się do kroju, wielkości i koloru czcionki oraz rozmieszczenia wyrazów w znaku. Sposób przedstawienia spornego znaku towarowego dowodzi, że zastosowana w nim grafika odgrywa rolę drugorzędną i służy jedynie odpowiedniemu wyeksponowaniu elementów słownych. Zastosowanie odmiennych czcionek odgrywa znikomą rolę w ocenie porównywanych znaków towarowych także z uwagi na fakt, że przeciętny odbiorca nie musi zetknąć się w tym samym czasie i miejscu z towarami oznaczanymi porównywanymi znakami towarowymi. Odbiorca zapamiętuje natomiast jedynie ogólny zarys oznaczenia, którego poszukuje. Ponadto, jak wskazano powyżej, przeciwstawiony znak towarowy jest znakiem słownym. W przypadku kiedy ocenie podobieństwa poddawane są znaki - wcześniejszy słowny i późniejszy sporny znak słowno-graficzny, wówczas w istocie ocena podobieństwa jest ograniczona do płaszczyzny słownej. Taka metodologia jest zgodna z orzecznictwem Sądu Pierwszej Instancji zaprezentowanym w wyroku z dnia 11 stycznia 2005 r., wydanym w sprawie pkt 37: "Dla oceny podobieństwa między złożonym graficznym znakiem towarowym a wcześniejszym słownym znakiem towarowym nie mają znaczenia formy graficzne lub stylistyczne, które mógłby ewentualnie przyjąć ostatni z wymienionych znaków. W każdym razie nie można zastępować oceny podobieństwa ze wcześniejszym słownym znakiem towarowym, który jako jedyny ma znaczenie w niniejszej sprawie, oceną podobieństwa z elementem graficznym, który nie jest objęty ochroną przyznaną przez wcześniejszą rejestrację." Zatem, mając na uwadze postać zarejestrowanych znaków towarowych, istotne dla ich oceny są elementy słowne: MIXEŁKO (w znaku spornym) oraz dominujące w znaku przeciwstawionym wyrazy MILKSEŁKO oraz ŁACIATE. W ocenie organu istnieje wyraźne, daleko idące podobieństwo przeciwstawionego znaku towarowego MIXEŁKO do pierwszego z wyrazów tworzących znak sporny, a mianowicie wyrazu MILKSEŁKO. O podobieństwie tym świadczy sama struktura tych wyrazów, powtarzalność poszczególnych liter użytych w tej samej kolejności, a wreszcie ich aluzyjny charakter. Wyrazy te zawierają ten sam początek (mi-) oraz koniec (-ełko), a jedyna różnica zawarta jest w ich środkowej części, gdzie w znaku przeciwstawionym użyto litery "x", a w znaku spornym liter "Iks". Fonetycznie wyrazy te będą brzmieć niemal identycznie, gdyż będą wymawiane jako: "miksełko" i "milksełko". Wyrazy te mają aluzyjny charakter, gdyż odwołują się w swej treści do mieszaniny z udziałem masła. W kwestii oceny elementu "ŁACIATE", stanowi on samodzielny znak towarowy, gdyż jest elementem wielu znaków towarowych spółdzielni. Znak ten nie jest więc identyfikowany z konkretnym towarem, lecz całą serią różnych towarów spółdzielni wymienionych w klasie 29 Klasyfikacji Nicejskiej. Dlatego element "ŁACIATE" może przestać być istotny w całościowym wrażeniu wywieranym na odbiorcy i nie odbiera podobieństwa przeciwstawionych znaków. Wspólne cechy tych znaków mogą prowadzić do ich pomylenia. W następstwie skargi spółdzielni Wojewódzki Sądu Administracyjny W., jak to wskazano na wstępie, uchylił zaskarżoną decyzję. W ocenie Sądu pierwszej instancji Urząd Patentowy RP dopuścił się, mającego zasadniczy wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów procedury administracyjnej, a w szczególności art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., a także art. 107 § 3 k.p.a., polegającego na niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy. Tym samym, rozstrzygając w niniejszej sprawie, dopuścił się naruszenia przepisu art. 8 k.p.a. i wyrażonej w nim zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa. W ocenie Sądu pierwszej instancji, podzielającego stanowisko organu, towary, do oznaczania których przeznaczone zostały porównywane znaki towarowe są identyczne, adresowane do tych samych nabywców i zaspokajają te same potrzeby potencjalnych konsumentów. Toteż, obowiązkiem organu było zatem przeprowadzenie w dalszej kolejności badania podobieństwa konkurujących znaków towarowych. Sąd pierwszej instancji przyznał rację Urzędowi Patentowemu co do podobieństwa przeciwstawionych znaków, pod względem wizualnym, fonetycznym i znaczeniowym, jednakże nie musi to przesądzać o możliwości wprowadzenia odbiorców w błąd co do źródła pochodzenia towarów. Przy dokonywaniu oceny podobieństwa znaków należy uwzględniać punkt widzenia przeciętnego odbiorcy, który jest dobrze poinformowany, rozsądny, spostrzegawczy i ostrożny. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, dokonując oceny podobieństwa obu porównywanych znaków, Urząd Patentowy nie wyjaśnił w sposób dostateczny, dlaczego w zestawieniu znaku spornego i przeciwstawionego oznaczenia uznał element słowny "MILKSEŁKO" za dominujący, jednocześnie marginalizując zarówno występujący w spornym znaku dodatkowy element słowny "ŁACIATE", jak i grafikę tego oznaczenia. A. wywiodła skargę kasacyjną od powyższego wyroku, wnosząc o jego uchylenie i rozpoznanie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W.oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm prawem przewidzianych. Została ona oparta na obu podstawach zaskarżenia wskazanych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Skarga kasacyjna zarzuca naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez jego zastosowanie i w konsekwencji uwzględnienie skargi pomimo braku podstaw do przyjęcia naruszenia w toku postępowania administracyjnego przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 8 k.p.a.; 2. naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez przedstawienie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wyjaśnień odnoszących się do podstawy prawnej rozstrzygnięcia, które są wzajemnie sprzeczne, w tym w szczególności w zakresie ustalenia podobieństwa znaków towarowych MIXEŁKO oraz MILKSEŁKO ŁACIATE oraz w zakresie oceny zaistnienia w przedmiotowej sprawie przesłanki ryzyka wprowadzenia w błąd, o której mowa w art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p; 3. naruszenie art. 141 § 4 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez przedstawienie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazań co do dalszego postępowania w taki sposób, iż w toku ponownego postępowania Urząd Patentowy zobowiązany będzie dokonać jeszcze raz pogłębionej analizy całego materiału dowodowego, w tym przede wszystkim szczegółowo odnieść się do wskazanych wątpliwości spółdzielni, analizując wskazany przez nią materiał dowodowy zgodnie z dokonaną przez Sąd szczegółową wykładnią przepisów art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p., pomimo, iż w sprawie Urząd Patentowy prawidłowo przeprowadził postępowanie dowodowe, a zatem wskazane zalecenia uznać należy za bezprzedmiotowe; Skarga kasacyjna zarzuca także naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. poprzez nieuzasadnione i nie znajdujące oparcia w ww. przepisie prawa przyjęcie, iż w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki dające podstawę do unieważnienia prawa ochronnego na znak towarowy MILKSEŁKO ŁACIATE, a w konsekwencji, że Urząd Patentowy nie miał podstawy do unieważnienia prawa ochronnego na ww. znak towarowy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie niniejszych rozważań podkreślić należy, że zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach przewidzianych w § 2 tego artykułu. W niniejszej sprawie nie występują jednak żadne z wad wymienionych we wspomnianym przepisie, które powodowałyby nieważność postępowania prowadzonego przez Sąd I instancji. W sytuacji, kiedy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega zarzut naruszenia przepisów postępowania. Do kontroli subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przepis prawa materialnego można przejść dopiero wówczas, gdy okaże się, że stan faktyczny przyjęty w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony. Stąd, wobec postawienia w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia prawa materialnego oraz przepisów postępowania, jako pierwszy należało poddać ocenie zarzut naruszenia przepisów postępowania. W sprawie, zarówno na etapie postępowania administracyjnego, jak i w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji, nie doszło do naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania, przynajmniej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Stan faktyczny sprawy dla potrzeb jego subsumcji pod mający w sprawie zastosowanie przepis prawa materialnego, jakim jest art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p., jest niesporny i został też prawidłowo przedstawiony w zaskarżonej decyzji oraz wyroku Sądu pierwszej instancji. W sprawie, z czym zgodzić się należy ze skargą kasacyjną, kontrolując zaskarżoną decyzję Sąd pierwszej dopuścił się naruszenia przepisu art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. w następstwie błędnego uznania, iż w sprawie nie zostały wykazane wszystkie istotne przesłanki objęte hipotezą wspomnianego przepisu, uzasadniające unieważnienie prawa ochronnego na sporny znak towarowy "MILKSEŁKO ŁACIATE" (R-.). W szczególności, wbrew stanowisku zajętemu przez Sąd pierwszej instancji, dokonane w sprawie ustalenia, zarówno przez organ, jak i Sąd pierwszej instancji, udowadniają zaistnienie przesłanki niebezpieczeństwa wprowadzania w błąd odbiorcy co do pochodzenia oznaczanych towarów, w następstwie rejestracji spornego znaku towarowego. Towary oznaczane omawianymi znakami, o czym była już mowa, są identyczne, co zresztą za organem przyznaje Sąd pierwszej instancji. Za podobne też należy uznać przeciwstawione znaki towarowe. I tak, w płaszczyźnie wizualnej, o czym była już mowa, znaki te mają identyczne litery "mi" oraz "ełko". Istniejąca między nimi różnica, odpowiednio "x" oraz "ks", nie poważa w istotnym stopniu wizualnego podobieństwa tych znaków. Natomiast jeszcze silniejszy jest stopień podobieństwa fonetycznego tych znaków. Oba słowa są trzysylabowe, składają się ze zbliżonej liczby liter i podobnie są wypowiadane. W szczególności litery "ks" w słowie "milksełko" wypowiadane są w zbliżony sposób jak litera "x" w słowie "mixełko". Dla istoty ryzyka wprowadzenia odbiorców w błąd, w rozumieniu przepisu art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p., uzasadniającego unieważnienie znaku towarowego z późniejszym pierwszeństwem, nie jest wymagane, aby wspomniany skutek zaistniał w każdym lub prawie każdym przypadku kontaktu odbiorcy z towarami oznaczanymi przeciwstawionymi znakami. Wystarczająca jest już taka możliwość, oparta na obiektywnych przesłankach, co w dobrym stopniu zostało wykazane w zaskarżonej decyzji. Wbrew stanowisku Sądu pierwszej instancji, przywiązującego nadmierne znaczenie do użycia w spornym znaku również wyrazu "ŁACIATE", okoliczność ta nie podważa, wprowadzającego w błąd odbiorcę, odróżniającego charakteru słowa "MILKSEŁKO", w wysokim stopniu podobnego do znaku "MIKSEŁKO" należącego do spółki A.. Nie można również wykluczyć możliwości oceny ze strony przeciętnego konsumenta, iż towary oznaczane spornymi znakami zostały wyprodukowane przez przedsiębiorców pozostających ze sobą w związkach ekonomicznych. Na kierunek rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie istotny wpływ ma również stanowisko wyrażone przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z dnia 6 października 2005 r. C-120/04 Medion AG przeciwko Thomson multimedia Sales Germany & Austria GmbH, wydanym w trybie prejudycjalnym, w stanie faktycznym zbliżonym do niniejszej sprawy, na gruncie przepisu art. 5 ust. 1 lit. b) Pierwszej Dyrektywy Rady z dnia 21 grudnia 1988 r. mającej na celu zbliżenie ustawodawstw Państw Członkowskich odnoszących się do znaków towarowych (Dz.U.UE.L.1989. 40.1), którego brzmienie jest w istocie identyczne z treścią art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. W myśl art. 5 ust. 1 lit. b wspomnianej dyrektywy, zarejestrowany znak towarowy przyznaje właścicielowi wyłączne prawa do tego znaku. Właściciel jest uprawniony do zakazania wszelkim stronom trzecim, które nie posiadają jego zgody, używania w obrocie handlowym oznaczenia, w przypadku którego z powodu jego identyczności lub podobieństwa do znaku towarowego oraz identyczności lub podobieństwa towarów lub usług, których dotyczy znak towarowy i to oznaczenie, istnieje prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd wśród opinii publicznej, które obejmuje prawdopodobieństwo skojarzenia oznaczenia ze znakiem towarowym. W świetle stanowiska zajętego przez Trybunał, art. 5 ust. 1 lit. b) pierwszej dyrektywy Rady 89/104/EWG z dnia 21 grudnia 1988 r. należy interpretować w ten sposób, że w przypadku identyczności towarów lub usług prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd może występować w odczuciu odbiorców, jeżeli sporne oznaczenie składa się przynajmniej z zestawienia nazwy przedsiębiorstwa osoby trzeciej (w okolicznościach niniejszej sprawy jej znaku towarowego) i zarejestrowanego znaku towarowego posiadającego zwykły charakter odróżniający, który mimo, iż samodzielnie nie tworzy całościowego wrażenia wywieranego przez złożone oznaczenie, zachowuje w nim niezależną pozycję nadającą charakter odróżniający. Ponadto, co nie sposób byłoby zaakceptować, stanowisko Sądu pierwszej instancji, uchylające z omawianego powodu zaskarżoną decyzję Urzędu Patentowego, prowadzić do legalizacji bezprawnej praktyki przywłaszczania sobie przez osobę trzecią zarejestrowanego znaku towarowego, a w szczególności konkurenta, poprzez dodanie do swojego znaku towarowego znaku towarowego konkurenta, a to w celu eliminowania go z rynku. Z powyższych względów, skoro w sprawie nie doszło do naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania, a jedynie prawa materialnego, tj. art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p., Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę (art. 188 p.p.s.a.). O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a.