II GSK 2761/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Anna Robotowska po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. S.A. z siedzibą w W. oraz N. C. z siedzibą w A., J. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 lipca 2014 r. sygn. akt VI SA/Wa 416/14 w sprawie ze skargi A. S.A. z siedzibą w W. oraz N. C. z siedzibą w A., J. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia patentu na wynalazek postanawia: 1. sprostować z urzędu w zaskarżonym postanowieniu oczywiste omyłki w oznaczeniu skarżącej polskiej spółki w ten sposób, że w sentencji (w wersie 9. i 17.), a także w uzasadnieniu (w wersie 3., 27. i 32. na stronie 2.; w wersie 3., 7. i 27. na stronie 3.) w miejsce skrótu "Sp. z o.o." wpisać "S.A."; 2. oddalić skargę kasacyjną. Postanowieniem z dnia 3 lipca 2014 r. (sygn. akt VI SA/Wa 416/14) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a."), odrzucił skargę A. S.A. z siedzibą w W. w sprawie ze skargi tejże spółki oraz N. C. z siedzibą w J. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] listopada 2013 r. (nr [...]) w przedmiocie odmowy udzielenia patentu na wynalazek. I. Sąd pierwszej instancji wyjaśnił w uzasadnieniu postanowienia, że wskazane wyżej podmioty (tj. polska spółka oraz podmiot japoński) - reprezentowane przez rzecznika patentowego E. M. - wniosły do WSA w Warszawie skargę na opisaną wyżej decyzję Urzędu Patentowego RP. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału VI WSA w Warszawie z dnia 31 stycznia 2014 r. pełnomocnik skarżących spółek został wezwany do usunięcia braków formalnych skargi - w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi - poprzez złożenie oryginału lub poświadczonej za zgodność z oryginałem kopii dokumentu wskazującego na sposób oraz osoby umocowane do reprezentacji skarżących spółek, a także pełnomocnictw do działania w ich imieniu przed sądami administracyjnymi. Wezwanie to zostało doręczone pełnomocnikowi skarżących w dniu 13 lutego 2014 r., a zatem termin do uzupełnienia powyższych braków upływał z dniem 20 lutego 2014 r. Pismem z dnia 20 lutego 2014 r. pełnomocnik skarżących spółek, powołując się na art. 84 p.p.s.a., wystąpił z wnioskiem o przedłużenie terminu do usunięcia braków formalnych skargi do dnia 20 kwietnia 2014 r., wskazując że za uwzględnieniem wniosku przemawia okoliczność zmiany formy organizacyjnej A. Sp. z o.o. i konieczność dokonania odnośnych zmian w aktach sprawy w Urzędzie Patentowym RP, a także fakt powołania nowego zarządu spółki po dłuższym czasie właściwej reprezentacji spółki i konieczność zaznajomienia nowego zarządu spółki z wszystkimi sprawami spółki, co wydłuża czas niezbędny do uzyskania wymaganych dokumentów. W przypadku nieuwzględnienia wspomnianego wniosku, pełnomocnik skarżących spółek wniósł o zawieszenie postępowania w trybie przewidzianym w art. 125 § 1 pkt 3 p.p.s.a. ze względu na zmiany dotyczące organizacji prawnej skarżącej A. Sp. z o.o., bądź na zgodny wniosek stron, w trybie art. 126 p.p.s.a. Do dnia 3 lipca 2014 r. w Sądzie nie został przedłożony dokument wskazujący na sposób oraz osoby umocowane do reprezentacji A. Spółki z o.o., a także pełnomocnictwo do działania w jej imieniu przed sądami administracyjnymi, udzielone rzecznikowi patentowemu E. M.. Sąd pierwszej instancji uznał, że brak dokumentu stwierdzającego umocowanie do reprezentacji strony, a także niedołączenie do skargi pełnomocnictwa to braki formalne skargi, które uniemożliwiają nadanie jej dalszego biegu. W niniejszej sprawie spółka A. reprezentowana przez rzecznika patentowego nie usunęła braków formalnych skargi poprzez złożenie dokumentów potwierdzających umocowanie do jej reprezentowania (czyli odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego) oraz pełnomocnictwa procesowego do działania w imieniu strony skarżącej przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub przed sądami administracyjnymi. Nieuzupełnienie braków formalnych skargi w wyznaczonym terminie skutkowało odrzuceniem skargi wspomnianej spółki. Sąd wyjaśnił również, że termin do uzupełnienia braków formalnych skargi jest terminem ustawowym, co oznacza, że nie może być skracany ani przedłużany. II. Skargę kasacyjną od postanowienia Sądu pierwszej instancji złożyły: A. S.A. oraz N. C. z siedzibą w J.. Wniosły o: 1) rozpoznanie sprawy w granicach niniejszej skargi oraz rozważenie z urzędu kwestii nieważności postępowania z uwagi na okoliczności, o których mowa w art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a., 2) uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, 3) przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, 4) przeprowadzenie rozprawy przed Naczelnym Sądem Administracyjnym z udziałem pełnomocnika skarżących, 5) zasądzenie kosztów procesu łącznie z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Strony wnoszące skargę kasacyjną zarzuciły zaskarżonemu postanowieniu: 1. naruszenie przepisów postępowania, mających wpływ na wynik sprawy: a) art. 3 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 46 p.p.s.a. w związku z art. 57 § 1 p.p.s.a. i w związku z art. 193 p.p.s.a., polegające na podniesieniu zarzutu nieuzupełnienia braków formalnych skargi oraz zastosowanie rygorów określonych w art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., w sytuacji gdy wpis od skargi został uiszczony, a zagraniczny skarżący złożył wszystkie wymagane dokumenty, zaś w imieniu krajowego skarżącego skargę złożył pełnomocnik ustanowiony w sprawie od początku postępowania przed Urzędem Patentowym RP jako organem administracji, tj. od 11 grudnia 2002 r., przy czym złożone do akt sprawy pełnomocnictwa przewidywały możliwość występowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, który był jedynym organem kontrolnym nad działalnością Urzędu Patentowego RP przed reorganizacją systemu sądownictwa administracyjnego, tj. bez uwzględnienia treści art. 46 § 3 p.p.s.a. nakładającego wymóg złożenia pełnomocnictwa jedynie w przypadku pełnomocnika występującego po raz pierwszy w sprawie, b) art. 3 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 84 p.p.s.a. i w związku z art. 193 p.p.s.a. poprzez nieprzychylenie się do wniosku o przedłużenie terminu wyznaczonego w zarządzeniu przewodniczącego z dnia 31 stycznia 2014 r. i zastosowanie rygorów określonych w art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. wskutek uznania za wiążący terminu określonego w art. 49 § 1 p.p.s.a., podczas gdy termin ten odnosi się wyłącznie do takich uzupełnień i poprawek, bez których pismo strony postępowania nie może otrzymać prawidłowego biegu, c) art. 3 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 124 § 1 pkt 2 p.p.s.a. lub art. 125 § 1 pkt 3 p.p.s.a. i w związku z art. 193 p.p.s.a. poprzez nieuzasadnione niezastosowanie przepisów o zwieszeniu postępowania z urzędu, a zastosowanie natomiast rygorów określonych w art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., w sytuacji gdy skarżący krajowy nie miał możliwości dostarczenia wymaganych dokumentów, d) art. 3 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 126 p.p.s.a. i w związku z art. 193 p.p.s.a. poprzez nieuzasadnione niezastosowanie przepisów o zawieszeniu postępowania na zgodny wniosek stron, a zastosowanie natomiast rygorów określonych w art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., w sytuacji gdy brak było przeciwwskazań dla uwzględnienia tego wniosku; 2. naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 209 kodeksu cywilnego poprzez jego nieuwzględnienie i odrzucenie skargi w sytuacji, gdy skarżący - japońska firma N. C. złożył skargę w dniu 2 stycznia 2014 r. zastosował się w wyznaczonym terminie do zarządzenia z dnia 31 stycznia 2014 r., tj. dokonał czynności zmierzających do zachowania wspólnego prawa jakim jest byt zgłoszenia wynalazku nr [...]. III. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że postanowienie Sądu pierwszej instancji zawierało oczywiste omyłki w zakresie oznaczenia skarżącej polskiej spółki. Sąd - opierając się na treści skargi oraz pism procesowych - określił, że jednym ze skarżących była A. Spółka z o.o. Ze złożonego wraz ze skargą kasacyjną odpisu pełnego z Rejestru Przedsiębiorców KRS dotyczącego tego podmiotu wynika, że na podstawie uchwały nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników A. Spółki z o.o. podjętej w dniu 23 maja 2011 r. doszło do przekształcenia tejże spółki w spółkę akcyjną – A. S.A., która została zarejestrowana w KRS w dniu 7 czerwca 2011 r. Oznacza to, że w dacie wnoszenia skargi do WSA (2 stycznia 2014 r.) firma skarżącej spółki brzmiała "A. S.A." a nie "A. Spółka z o.o.". Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 156 § 3 w związku z art. 193 p.p.s.a., sprostował z urzędu w zaskarżonym postanowieniu oczywiste omyłki w oznaczeniu skarżącej polskiej spółki - w sposób wskazany w punkcie 1. sentencji. Przechodząc do rozpoznania skargi kasacyjnej, na wstępie rozważań wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą ten środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy. Zgodnie natomiast z art. 182 § 1 p.p.s.a. skargę kasacyjną od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego kończącego postępowanie w sprawie Naczelny Sąd Administracyjny może rozpoznać na posiedzeniu niejawnym. W niniejszej sprawie NSA skorzystał z tej możliwości procedowania, nie widząc powodów do wyznaczenia rozprawy i wzywania na nią pełnomocnika stron wnoszących skargę kasacyjną. Strony wnoszące skargę kasacyjną podniosły, że w sprawie doszło do nieważności postępowania, bowiem wystąpiła przesłanka określona w art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że nieważność postępowania zachodzi, jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej, organu powołanego do jej reprezentowania lub przedstawiciela ustawowego, albo gdy pełnomocnik strony nie był należycie umocowany. Uzasadniając to twierdzenie, pełnomocnik stron podniósł, że w czasie trwania postępowania w sprawie zgłoszenia nr [...] odwołany został jednoosobowy zarząd spółki A., a po właściwym powołaniu tego zarządu skarżący stwierdził, że udzielenie pełnomocnictwa jest możliwe po zasięgnięciu opinii rady nadzorczej, której skład nie został uzupełniony i która nie mogła podejmować uchwał w niepełnym składzie. W ocenie NSA, wskazany zarzut nieważności postępowania jest całkowicie niezasadny. Z odpisu pełnego z Rejestru Przedsiębiorców KRS dotyczącego A. S.A. wynika, że w toku biegu terminu na uzupełnienie braków formalnych skargi spółka ta posiadała jednoosobowy zarząd w osobie J. B. P., uprawnionego do reprezentowania spółki samodzielnie. Wobec tego nie było prawnych podstaw do twierdzenia, że strona nie miała organu powołanego do jej reprezentowania. Na uwzględnienie nie zasługuje również zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisu art. 193 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że jeżeli nie ma szczególnych przepisów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, do postępowania tego stosuje się odpowiednio przepisy postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, z tym że Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wyroki i postanowienia w terminie trzydziestu dni. Skoro przepis ten odnosi się do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, to Sąd pierwszej instancji nie mógł tego przepisu stosować ani naruszyć, odrzucając skargę na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Nietrafny jest zarzut wskazany w punkcie 1 lit. a) petitum skargi kasacyjnej. Z treści art. 57 § 1 p.p.s.a. wynika, że skarga powinna czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym, zaś zgodnie z art. 46 § 3 p.p.s.a. do pisma należy dołączyć pełnomocnictwo, jeżeli pismo wnosi pełnomocnik, który przedtem nie złożył pełnomocnictwa. Podkreślenia wymaga fakt, iż wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej, w momencie składania skargi w aktach sprawy nie było żadnego pełnomocnictwa, które uprawniałoby rzecznika patentowego E. M. do wniesienia skargi w imieniu A. S.A. Za taki dokument nie można uznać znajdującego się w aktach administracyjnych (prowadzonych przez Urząd Patentowy RP) pełnomocnictwa z dnia 17 kwietnia 2003 r., chociażby z tego powodu, że wskazany w nim zakres dotyczy zastępstwa A. Sp. z o.o. przed Urzędem Patentowym RP, Izbą Odwoławczą i Naczelnym Sądem Administracyjnym. Z dokumentu tego nie wynika natomiast, że rzecznik patentowy E. M. została umocowana do zastępstwa przed wojewódzkimi sądami administracyjnymi, które w dacie udzielenia tegoż pełnomocnictwa już istniały, obok Naczelnego Sądu Administracyjnego jako sądu odwoławczego. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia są natomiast wskazane w tym zarzucie okoliczności w postaci uiszczenia w terminie wpisu od skargi i uzupełnienia braków formalnych skargi złożonej przez podmiot japoński. Całkowicie bezzasadny jest zarzut wskazany w punkcie 1 lit. b) petitum skargi kasacyjnej. Zgodnie z art. 84 p.p.s.a. przewodniczący może z ważnej przyczyny przedłużyć termin sądowy z urzędu lub na wniosek strony zgłoszony przed upływem terminu, a także skrócić termin sądowy na wniosek strony. Z przepisu tego wyraźnie wynika, że może on znaleźć zastosowanie w przypadku terminów sądowych. Natomiast autor skargi kasacyjnej bezpodstawnie odnosi wynikające z tego przepisu uprawnienie przewodniczącego również do siedmiodniowego terminu na uzupełnienie braków formalnych, będącego przecież terminem ustawowym, skoro został określony w art. 49 § 1 p.p.s.a. Niezasadne są również zarzuty wskazane w punkcie 1 lit. c) i d) petitum skargi kasacyjnej, wskazujące na konieczność zawieszenia postępowania przez Sąd pierwszej instancji przed odrzuceniem skargi, z uwagi na brak możliwości działania po stronie skarżącej polskiej spółki. Jak już wskazano wyżej, w toku terminu na uzupełnienie braków formalnych skargi w składzie zarządu A. S.A. nie zachodziły braki uniemożliwiające jej działanie, a zatem brak było podstaw do obligatoryjnego zawieszenia postępowania z urzędu przez Sąd pierwszej instancji na podstawie art. 124 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Z okoliczności sprawy nie wynika, by wystąpiła wówczas również przesłanka fakultatywnego zawieszenia postępowania z urzędu określona w art. 125 § 1 pkt 3 p.p.s.a. (który to przepis stanowi, że sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli na skutek braku lub wskazania złego adresu skarżącego lub niewykonania przez skarżącego innych zarządzeń nie można nadać sprawie dalszego biegu). Bezpodstawne jest również twierdzenie, że Sąd pierwszej instancji powinien był zawiesić postępowanie sądowe na podstawie art. 126 p.p.s.a., skoro z akt sprawy nie wynika, by strony zgodnie wniosły o zawieszenie tegoż postępowania. Również kompletnie bezzasadny jest zarzut naruszenia prawa materialnego. Zgodnie ze wskazanym jako naruszony art. 209 kodeksu cywilnego każdy ze współwłaścicieli może wykonywać wszelkie czynności i dochodzić wszelkich roszczeń, które zmierzają do zachowania wspólnego prawa. Z uzasadnienia skargi kasacyjnej nie wynika, w jaki sposób Sąd pierwszej instancji miałby ten przepis zastosować (oraz naruszyć) i jak zastosowanie tego przepisu mogłoby wpłynąć na rozstrzygnięcie, czyli odrzucenie skargi A. S.A. z powodu nieuzupełnienia w wyznaczonym terminie braków formalnych tej skargi. W konsekwencji należy uznać, że Sąd pierwszej instancji nie naruszył art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że sąd odrzuca skargę, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi. Skoro w sprawie ustalono, że A. S.A. nie uzupełniła braków złożonej w jej imieniu skargi poprzez nadesłanie oryginału lub odpisu pełnomocnictwa do działania w jej imieniu przez rzecznika patentowego E. M. oraz oryginału lub poświadczonej za zgodność oryginałem kopii odpisu z KRS dotyczącego tejże spółki i określającego sposób oraz osoby upoważnione do jej reprezentacji, to Sąd pierwszej instancji zgodnie z prawem odrzucił skargę wskazanej spółki. Odrzucenie skargi było "zastosowaniem środków określonych w ustawie", o jakim mowa w art. 3 § 1 p.p.s.a. Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.