II GSK 2769/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dorota Dąbek Sędzia NSA Krystyna Anna Stec (spr.) Sędzia del. WSA Stefan Kowalczyk Protokolant Anna Ważbińska-Dudzińska po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2020 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 30 maja 2017 r. sygn. akt I SA/Bk 284/17 w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od M. W. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. 2700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z 30 maja 2017 r., sygn. akt I SA/Bk 284/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę M. W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z [...] lutego 2017 r. w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry. Zaskarżoną do WSA decyzją Dyrektor Izby Celnej utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w B. z [...] listopada 2016 r. wymierzającą skarżącemu karę pieniężną w wysokości 12000 zł z tytułu urządzania gier na automacie Apex nr [...], przy ul. Z. [...] w B. Kara wymierzona została na podstawie m.in. art. 2 ust. 3, 4 i 5, art. 14 ust. 1, art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2, art. 90 oraz art. 91 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r. poz. 612 ze zm.; dalej: u.g.h.). WSA uzasadniając oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) wskazał, że stan faktyczny sprawy uprawniał do stosowania w sprawie przepisów u.g.h. i poddania ocenie skontrolowanej działalności poprzez pryzmat przepisów tej ustawy oraz do zastosowania wobec skarżącego sankcji finansowej przewidzianej art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. WSA uznał, że kontrola funkcjonariuszy celnych przeprowadzona w lokalu skarżącego ujawniła eksploatację spornych urządzeń do gier, których charakter odpowiadał definicji gry na automatach zawartej w u.g.h. WSA stwierdził, że w świetle zebranych dowodów, organ zasadnie uznał też, że skarżący był podmiotem urządzającym gry na automacie. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący, zaskarżając to orzeczenie w całości, wnosząc o jego uchylenie i rozpoznanie sprawy co do istoty, alternatywnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA oraz zasądzenie należnych kosztów postępowania. Powyższemu orzeczeniu – na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. – zarzucono naruszenie prawa materialnego: 1) art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. poprzez błędną wykładnię pojęcia "urządzającego gry" w świetle okoliczności faktycznych sprawy, jako obejmującego również podmiot, którego czynności sprowadzały się do wynajęcia powierzchni lokalu podmiotowi eksploatującemu automaty, bez dokonywania, zgodnie z materiałem zebranym w sprawie, żadnych innych czynności dotyczących organizacji gier, a tym samym niezasadne objęcie skarżącego zakresem podmiotowym normy z art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 14 ust. 1 u.g.h. i niezasadne nałożenie na skarżącego kary pieniężnej za "urządzanie" gier na automatach; 2) art. 65 § 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 459 ze zm.; dalej: k.c.) w zw. z art. 693 k.c. poprzez dokonanie przez WSA (także w drodze aprobaty ustaleń organu) błędnej wykładni umowy zawartej pomiędzy A. Sp. z o.o. oraz skarżącym wskutek przyjęcia, że z umowy tej wynikają dla skarżącego prawa i obowiązki wykraczające poza typowe i zwykłe obowiązki wydzierżawiającego, podczas gdy treść umowy nie świadczy o podejmowaniu przez skarżącego jakiejkolwiek działalności możliwej do określenia mianem "urządzania gier", ani też nie powodują odmiennej kwalifikacji umowy niż jako umowy dzierżawy powierzchni. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu, która w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi. Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Oznacza to, że Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do poszukiwania czy też modyfikowania, niejako w zastępstwie skarżącego kasacyjnie, podstaw kasacyjnych. Zatem każdy zarzut przedstawiony w skardze kasacyjnej powinien być uzasadniony w taki sposób, aby z treści uzasadnienia podstaw kasacyjnych w sposób niebudzący wątpliwości wynikało, z jakich przyczyn skarżący zarzuca sądowi I instancji naruszenie przepisów prawa procesowego lub materialnego. Uzasadnienie skargi kasacyjnej powinno zatem przedstawiać argumenty mające na celu wykazanie słuszności podstaw kasacyjnych, a więc zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych, w tym jasno i precyzyjne odnosić się do realiów konkretnej sprawy mających istotne znaczenie prawne dla rozstrzygnięcia sprawy (por. wyroki NSA: z 26 marca 2014r., I GSK 1047/12, Lex nr 1487688, wyrok NSA z 12 marca 2013 r., II GSK 2468/11, Lex nr 1340155). Podnieść też trzeba, że zarzuty kasacyjne powinny być skierowane przeciwko przyjętej w kwestionowanym skargą kasacyjną wyroku podstawie prawnej lub faktycznej. Tę stanowią w pierwszej kolejności przepisy regulujące działalność orzeczniczą sądów administracyjnych, a więc te z nich, które zostały przywołane w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku lub które zostały pominięte choć powinny być przywołane. W dalszej kolejności skarga kasacyjna winna przedstawiać przepisy prawa administracyjnego. Mając powyższe na uwadze wskazać należy, że w rozpoznawanej sprawie, zostały sformułowane tylko zarzuty materialne na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. Oznacza to, że stan faktyczny sprawy przyjęty do jej rozpoznania przez WSA nie został skutecznie zakwestionowany i tym samym stanowi podstawę do oceny prawidłowości zastosowanych w sprawie norm materialnych. Pierwszy z zarzutów kasacyjnych, dotyczący naruszenia art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. (pkt 1 petitum skargi kasacyjnej), nie zasługuje na uwzględnienie. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że skarżący kasacyjnie zarzuca naruszenie art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. poprzez – jak wprost stwierdza – "błędną wykładnię pojęcia w świetle okoliczności faktycznych sprawy". Wobec tak sformułowanego zarzutu rozważyć trzeba, w jakiej postaci skarga kasacyjna zarzuca naruszenie tego przepisu. Skarga kasacyjna może bowiem oprzeć się na zarzucie błędnej wykładni prawa, błędnym jego zastosowaniu albo na obu tych postaciach naruszenia jednocześnie. Naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię polega na mylnym rozumieniu treści określonej normy prawnej. Uzasadnienie zarzutu błędnej wykładni wymaga zaś przeprowadzenia wywodu prawnego na temat naruszonego przepisu ze stanowiskiem, jak należy ten przepis wykładać i dlaczego dokonana w zaskarżonym wyroku jego interpretacja jest błędna. Wymogów tych omawiany zarzut nie spełnia. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sąd I instancji wskazał na konieczność szerokiego rozumienia pojęcia "urządzającego" gry, jako podejmującego określone czynności nie tylko związane z procesem udostępniania automatów, a także z ich obsługą oraz stwarzaniem technicznych, ekonomicznych i organizacyjnych warunków umożliwiających sprawne i niezakłócone funkcjonowanie samego urządzania oraz jego używanie do celów związanych z komercyjnym procesem organizowania gier hazardowych. Powyższe skargą kasacyjną kwestionowane nie jest. Nie jest natomiast prawdą, że według WSA "urządzającym gry" jest podmiot, którego czynności sprowadzały się tylko do wynajęcia powierzchni lokalu podmiotowi eksploatującemu automat. Zdaniem składu orzekającego NSA sposób sformułowania zarzutu i analiza uzasadnienia skargi kasacyjnej w pełni uzasadnia przyjęcie, że naruszenia tych przepisów skarżący kasacyjnie w istocie upatruje w błędnym ich zastosowaniu w okolicznościach faktycznych tej sprawy. Wskazuje na to odwoływanie się do okoliczności faktycznych sprawy, zwłaszcza zaś umowy dzierżawy powierzchni lokalu pod zainstalowanie automatu do gier i kwestionowanie oceny tych okoliczności w kontekście normy wynikającej z tych przepisów. Jak już zauważono, WSA oceniając zasadność zastosowania w sprawie analizowanego przepisu, nie oparł się wyłącznie na fakcie zawarcia umowy dzierżawy powierzchni lokalu i z faktu tego nie wywodził przesłanki uznania skarżącego za urządzającego gry hazardowe, lecz przeanalizował również obowiązki i prawa stron tej umowy, dochodząc do zasadnego wniosku, że ich zakres, jak i odpowiedzialność skarżącego za zapewnienie prawidłowego działania automatów i ich ochronę przesądzają o tym, że był on urządzającym gry na tym automacie. Z tych względów analizowany zarzut kasacyjny Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał jako zarzut wadliwego zastosowania prawa materialnego. Rozpoznając tak zidentyfikowany zarzut kasacyjny podnieść trzeba, co już podkreślono na wstępie uzasadnienia, że skarga kasacyjna nie zakwestionowała skutecznie poczynionych w sprawie przez organy i zaaprobowanych przez WSA ustaleń faktycznych. Ma to tę konsekwencję, że poczynione w sprawie ustalenia faktyczne są wiążące w procesie subsumpcji normy materialnoprawnej i stanowią one podstawę oceny prawidłowości jej zastosowania. W świetle tych ustaleń za prawidłowy uznać należy pogląd, że skarżący kasacyjnie jest podmiotem urządzającym gry hazardowe i ma do niego zastosowanie art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. Kluczowe znaczenie w tym zakresie ma umowa dzierżawy powierzchni lokalu. Treść tej umowy nie pozwala zaś uznać, że skarżący tylko osiągał na podstawie tej umowy dochód z czynszu dzierżawnego lokalu. Przede wszystkim jednak czynsz dzierżawny – zgodnie z umową – miał być płatny miesięcznie począwszy od chwili uruchomienia automatów do miesiąca, w którym automaty przestały być eksploatowane. Natomiast w przypadku nieużytkowania automatów obowiązek zapłaty czynszu aktualizować miał się w miesiącu, w którym rozpoczęło się ich użytkowanie lub dotychczasowy automat nie został zastąpiony nowym. Powyższe zapisy umowy wskazują niewątpliwie, że dochód z czynszu dzierżawnego nie był ściśle powiązany z dzierżawą powierzchni lokalu, lecz w istocie zależał od tego, czy na tej powierzchni dzierżawca będzie mógł prowadzić działalność gospodarczą. Jeśli zatem, pomimo podpisania umowy dzierżawy i udostępnienia dzierżawcy dzierżawionej lokalu, nie mógłby on uruchomić w lokalu automatu i w związku z tym nie osiągałby przychodu, wówczas skarżący kasacyjnie nie otrzymałby z tytułu zawartej umowy żadnej kwoty czynszu. To zaś pośrednio wskazuje, że skarżący w przypadku tej umowy czerpał zysk z eksploatacji automatów nie zaś z samej dzierżawy lokalu i oceny tej nie zmienia fakt, że miesięczny czynsz dzierżawny wynosił 400 zł miesięcznie, skoro był on powiązany z okresem użytkowania automatów i płatny w dniu wyjęcia gotówki przez dzierżawcę. Skarżący kasacyjnie był więc zainteresowany tym, by na dzierżawionej powierzchni lokalu jednak automaty były użytkowane. Z umowy wynika również, że na skarżącym kasacyjnie ciążył szereg obowiązków związanych z eksploatacją automatów, w tym w szczególności obowiązek informowania dzierżawcy o włamaniu lub jakimkolwiek istotnemu uszkodzeniu urządzenia - niewątpliwie celem zapewnienia sprawnego i niezakłóconego funkcjonowania samego urządzania oraz jego używania do celów związanych z komercyjnym procesem organizowania gier hazardowych. Poza tym, co wynika z ustaleń faktycznych poczynionych przez organy na podstawie protokołów przesłuchań świadków oraz protokołu kontroli, a niekwestionowanych przez skarżącego, podczas kontroli spornego lokalu pracownica lokalu dokonała – na polecenie właściciela lokalu – zdalnej ingerencji w działanie znajdujących się w lokalu automatów, mającej na celu uniemożliwienie kontroli. Organy miały również na uwadze fakt, że sporna kontrola była trzecią kontrolą, w wyniku której w tym samym lokalu zatrzymane zostały automaty do gier. Trafna jest zatem ocena, że skarżący aktywnie uczestniczył w procesie urządzania nielegalnych gier hazardowych. Przedstawione okoliczności potwierdzają, że szczególnie zaangażowanie skarżącego w proces funkcjonowania działalności na urządzeniach, jak i zakres jego obowiązków wynikających z umowy, wykraczają poza typowe i zwykłe obowiązki wydzierżawiającego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazują one na aktywny udział skarżącego w realizacji wspólnie z dzierżawcą spornego przedsięwzięcia, czego wyrazem jest nie tylko umożliwienie dzierżawcy urządzania gier hazardowych poprzez udostępnienie części powierzchni lokalu celem wstawienia automatów do gier, ale i udział w istotnej części czynności składających się na szeroko rozumiane pojęcie "urządzający" gry. Czynności te mieszczą się w przyjmowanej w orzecznictwie definicji pojęcia "urządzający" gry na automatach o niskich wygranych, rozumianego jako podejmowanie aktywnych działań i czynności dotyczących zorganizowania przedsięwzięcia w zakresie gier na automatach, a obejmujących w praktyce szeroki zakres różnorodnych czynności, w szczególności zachowanie polegające na zorganizowaniu i pozyskaniu odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowanie go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej liczbie graczy, utrzymanie automatów w stanie stałej aktywności, umożliwieniu ich sprawnego funkcjonowania, wypłacaniu wygranych, obsłudze urządzeń czy zatrudnianiu odpowiednio przeszkolonego personelu. Przyjmuje się przy tym, że czynności związane z procesem udostępniania automatów, w tym z ich obsługą oraz stworzeniem technicznych, ekonomicznych i organizacyjnych warunków umożliwiających sprawne i niezakłócone funkcjonowanie samego urządzenia oraz jego używanie do celów związanych z komercyjnym procesem organizowania gier hazardowych, mogą być wykonywane w ramach podziału zadań i funkcji pomiędzy współpracujące podmioty. Zarzut kasacyjny błędnej wykładni art. 65 § 1 i § 2 w zw. z art. 693 k.c., tj. zarzut pkt 2 petitum skargi kasacyjnej, również nie jest zasadny. W tym zakresie Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że w zaskarżonym wyroku WSA nie dokonywał – wbrew sugestii uzasadnienia skargi kasacyjnej – wykładni umowy dzierżawy, a jedynie oceniał wynikające z niej okoliczności w kontekście definicji "urządzającego gry" w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. WSA nawet nie przywoływał przepisów art. 65 § 1 i § 2 w zw. z art. 693 k.c., w konsekwencji nie mógł więc dopuścić się ich naruszenia w sposób wskazywany w skardze kasacyjnej. W tym zakresie więc skarga kasacyjna nie została skierowana przeciwko przyjętej w zaskarżonym wyroku podstawie prawnej. Z całokształtu rozważań uzasadnienia wyroku wynika również, że WSA nie miał wątpliwości co do treści postanowień umowy. Zarzucając WSA błędną wykładnię tych przepisów skarżący kasacyjnie nie zauważa natomiast tego, że sądy administracyjne nie stosują przepisów prawa cywilnego, a ustalenie treści umowy (właśnie poprzez wykładnię jej zapisów), w tym wzajemnych obowiązków stron umowy oraz celu i zgodnego zamiaru stron, stanowi element ustaleń faktycznych i ich oceny. W tym zakresie skarga kasacyjna nie zarzuca jednakże naruszenia przepisów prawa procesowego. Nie jest natomiast dopuszczalne – jak to czyni skarżący kasacyjnie – aby poprzez zarzut błędnej wykładni prawa materialnego kwestionować ustalenia faktyczne. Zarzut naruszenia prawa materialnego nie służy bowiem weryfikowaniu tych ustaleń. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania kasacyjnego (pkt 2) orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804 ze zm.).