II GSK 5441/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Rysz (spr.) Sędzia NSA Andrzej Skoczylas Sędzia del. WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek Protokolant Paweł Gorajewski po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2019 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Ł. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 1 września 2016 r. sygn. akt II SA/Ol 441/15 w sprawie ze skargi Ł. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Olsztynie (obecnie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie) z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gier na automacie poza kasynem gry 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Ł. K. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie 2700 zł (dwa tysiące siedemset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z 1 września 2016 r. (sygn. akt II SA/Ol 441/15) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie (dalej: WSA), działając na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej: ppsa), oddalił skargę Ł. K. (dalej: skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Olsztynie (dalej: Dyrektor IC) z [...] marca 2015 r. (nr [...]) w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gier na automacie poza kasynem gry. WSA orzekał w następującym stanie sprawy. W dniu [...] lutego 2014 r. funkcjonariusze celni przeprowadzili kontrolę przestrzegania przepisów ustawy z 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. Nr 201, poz. 1540 ze zm.; dalej: ugh) w lokalu Club [...] w [...]. Podczas kontroli stwierdzono, że we wspomnianym lokalu znajduje się m.in. urządzenie o nazwie [...]. Na podstawie eksperymentu procesowego ustalono, że wspomniane urządzenie ma cechy przesądzające o tym, iż jest to automat do gry w rozumieniu ugh. Skarżący przesłuchany w charakterze świadka w postępowaniu karnym skarbowym zeznał, że przedmiotowy automat kupił za pośrednictwem portalu [...] i nie posiada umowy sprzedaży. Decyzją z [...] grudnia 2014 r. Naczelnik Urzędu Celnego w Olsztynie, działając na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2, art. 90 i art. 91 ugh, wymierzył skarżącemu karę pieniężną w wysokości 12 000 zł za urządzanie gier na wspomnianym automacie poza kasynem gry. Skarżący złożył odwołanie od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego. Decyzją z [...] marca 2015 r. Dyrektor IC utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego. Podkreślił w szczególności, że skarżący był właścicielem i wyłącznym dysponentem automatu. Stwierdził też, że skarżący nie uzyskał pozwolenia zarówno na urządzanie, jak i prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych, ani na prowadzenie kasyna. Zdaniem Dyrektora IC, gry przeprowadzane na tym automacie miały cel komercyjny, były udostępniane publicznie, w miejscu prowadzenia działalności gospodarczej, zarówno w celu pozyskania większej liczby klientów baru, jak i osiągania bezpośredniego zysku z samych automatów przez wprowadzenie odpłatności za grę. Dyrektor IC uznał, że Naczelnik Urzędu Celnego prawidłowo ocenił, iż to skarżący był urządzającym gry na automacie poza kasynem gry. Skarżący złożył do WSA skargę na decyzję Dyrektora IC. Zarzucił w szczególności naruszenie art. 122, art. 123 § 1, art. 188, art. 190 § 2, art. 199 w zw. z art. 235 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.; dalej: Op) przez zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w drodze przeprowadzenia odpowiednich dowodów, a w szczególności przez niezasadne oddalenie wniosków dowodowych wskazanych w odwołaniu. WSA oddalił skargę. Sąd wskazał w szczególności, że wyrokiem nakazowym z 7 października 2014 r. skarżący został uznany przez Sąd Rejonowy w [...] Wydział II Karny za winnego popełnienia zarzucanego mu wykroczenia skarbowego określonego w art. 107 § 4 ustawy z 10 września 1999 r. Kodeks karny skarbowy (t.j. Dz. U .z 2013 r., poz. 186 ze zm. ; dalej: kks), polegającego na tym, że [...] lutego 2014 r. prowadził i urządzał w przedmiotowym lokalu gry losowe na czterech automatach do gier o nazwie [...], bez wymaganego zezwolenia i w miejscu do tego nieprzeznaczonym, wbrew przepisom ugh. Powołując się na art. 11 ppsa, WSA stwierdził, że ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd administracyjny, przy czym moc wiążącą ma również wyrok nakazowy wprowadzony w miejsce nakazu sądowego. Zdaniem WSA, związanie sądu administracyjnego ustaleniami wyroku karnego wynikające z art. 11 ppsa należy rozumieć w ten sposób, że przepis ten zakazuje sądowi podważania ustaleń organu podatkowego zgodnych z ustaleniami prawomocnego wyroku skazującego oraz nakazuje akceptację ustaleń organu podatkowego zgodnych z ustaleniami wyroku skazującego. W ocenie WSA, w niniejszej sprawie organy podjęły niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a także zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy, a ocenie zebranego materiału dowodowego nie można zarzucić dowolności. WSA uznał, że materiał zgromadzony w aktach sprawy stanowi wystarczającą podstawę do nałożenia na skarżącego kary za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry. Zdaniem WSA, organy prawidłowo uznały, że skarżący był urządzającym gry na automacie w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh. Wynika to nie tylko z wyroku nakazowego, ale również z zeznań świadków i zeznań skarżącego, który oświadczył, że kupił automaty na portalu [...] i że należą one do niego. WSA wyjaśnił, że urządzanie gier hazardowych to ogół czynności i działań stanowiących zaplecze logistyczne dla umożliwienia realizowania w praktyce działalności w zakresie gier hazardowych, w szczególności: zorganizowanie i pozyskanie odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowanie go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy, utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności, umożliwiającym ich sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, obsługa urządzeń, zatrudnienie i odpowiednie przeszkolenie personelu, zapewniające graczom możliwość uczestniczenia w grze. W ocenie WSA, takie czynności skarżący wykonywał osobiście lub za pośrednictwem obsługi lokalu. Skarżący złożył skargę kasacyjną od wyroku WSA, zaskarżając to orzeczenie w całości. Wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie, a następnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy WSA do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, według norm przepisanych. Skarżący zarzucił zaskarżonemu wyrokowi: I. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ppsa w zw. z art. 3 § 1 ppsa przez oddalenie skargi na decyzję Dyrektora IC, pomimo tego, że przy jej wydawaniu Dyrektor IC naruszył: 1) art. 122, art. 123 § 1, art. 187 § 1, art. 188, art. 190 § 2, art. 199 w zw. z art. 235 Op przez zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w drodze przeprowadzenia odpowiednich dowodów, a w szczególności dowodów zawnioskowanych przez skarżącego; 2) art. 191 Op przez dowolną i jednostronną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, przejawiającą się przede wszystkim nieuprawnionym przyjęciem za udowodnione tego, że to skarżący urządzał gry na automatach; II. naruszenie prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie, a mianowicie art. 6 ust. 4 w zw. z art. 89 ust. 1 pkt 1 ugh przez niewłaściwą kontrolę zaskarżonej decyzji i zaaprobowanie rozstrzygnięcia Dyrektora IC, nakładającego na skarżącego karę pieniężną, pomimo tego, że kara, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 1 ugh może być wymierzona jedynie podmiotowi wymienionemu w art. 6 ust. 4 ugh. W uzasadnieniu skarżący stwierdził w szczególności, że wyrok skazujący za wykroczenie skarbowe nie ma mocy wiążącej wynikającej z art. 11 ppsa. Wobec tego organy mogły poczynić ustalenia faktyczne odmienne od tych, które stanowiły podstawę faktyczną rozstrzygnięcia w sprawie o wykroczenie, a skarżący mógł wykazywać okoliczności, które pozostają w opozycji do treści wyroku w sprawie o wykroczenie, w tym to, że nie urządzał gry na automatach poza kasynem gry. Skarżący stwierdził, że miał prawo wykazywać, iż jego udział - nawet w sytuacji, gdy był właścicielem automatów - w urządzaniu na nich gier był podobny do udziału przesłuchanych w sprawie świadków. Zdaniem skarżącego, takiego prawa został pozbawiony, gdyż nie uwzględniono złożonych przez niego wniosków dowodowych. Skarżący dodał, że osoba fizyczna nie może ponosić sankcji administracyjnej za delikt określony w art. 89 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 ugh, ponieważ ustawa określająca warunki urządzania i zasady prowadzenia działalności w zakresie gier hazardowych nie wskazuje takiej osoby jako podmiotu uprawnionego do uzyskania koncesji na prowadzenie kasyna gry. W takiej sytuacji osoba taka ponosi wyłącznie odpowiedzialność karną skarbową, przewidzianą w art. 107 § 1 kks. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor IC, reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym pełnomocnik skarżącego podtrzymał argumenty i wnioski zawarte w skardze kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 ppsa, a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy, a które w niniejszej sprawie nie występują. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zarzuty skargi kasacyjnej zmierzają zasadniczo do zakwestionowania stanowiska WSA, że organy administracji: 1) dokładnie wyjaśniły stan faktyczny sprawy w drodze przeprowadzenia odpowiednich dowodów, a następnie prawidłowo oceniły materiał dowodowy, uznając że skarżący urządzał gry na automatach, 2) mogły wymierzyć skarżącemu karę, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 1 ugh mimo że kara ta może być wymierzona jedynie podmiotowi wymienionemu w art. 6 ust. 4 ugh. Skarga kasacyjna złożona w tej sprawie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, niezasadne są zarzuty naruszenia przez WSA przepisów postępowania, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 3 § 1 ppsa w zw. z art. 122, art. 123 § 1, art. 187 § 1, art. 188, art. 190 § 2, art. 199 w zw. z art. 235 Op oraz art. 191 Op. Wbrew twierdzeniom skarżącego, w postępowaniu administracyjnym nie doszło do naruszenia określonej w art. 123 § 1 Op zasady czynnego udziału stron w postępowaniu podatkowym, ani art. 190 § 2 Op, który stanowi, że strona ma prawo brać udział w przeprowadzaniu dowodu, może zadawać pytania świadkom i biegłym oraz składać wyjaśnienia. Organy mają obowiązek stosowania się do tych reguł w konkretnych postępowaniach. W postępowaniu administracyjnym, które zakończyło się wydaniem decyzji kontrolowanych w tej sprawie organy nie przeprowadzały dowodów z zeznań świadków, a zatem nie mogły zapewnić skarżącemu prawa wzięcia udziału w przeprowadzeniu tych dowodów i możliwości zadawania pytań świadkom. Organy wykorzystały natomiast fragment materiału dowodowego zebranego w postępowaniu karnym skarbowym, w tym protokoły zeznań świadków (osoby grającej na automacie w momencie rozpoczęcia kontroli, a także właścicielki i pracowników lokalu, w którym ujawniono automat należący do skarżącego) i protokoły przesłuchania skarżącego w charakterze świadka i w charakterze podejrzanego. Podkreślenia wymaga, że skarżący miał możliwość wypowiedzenia się w sprawie całego zgromadzonego materiału dowodowego, skoro zarówno Naczelnik Urzędu Celnego, jak i Dyrektor IC zawiadomili go - stosownie do art. 123 § 1 Op - o takim uprawnieniu. Ocenie nie mogły natomiast podlegać argumenty zawarte w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, wskazujące na nieskuteczność doręczenia przesyłek kierowanych do skarżącego w postępowaniu przed Naczelnikiem Urzędu Celnego, skoro skarżący w tym zakresie nie sformułował zarzutów kasacyjnych. Prawidłowa jest również ocena WSA, że nie doszło do naruszenia art. 188 i art. 199 Op, które na mocy art. 235 Op mają odpowiednie zastosowanie również w postępowaniu odwoławczym. Zgodnie z art. 188 Op żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu są okoliczności mające znaczenie dla sprawy, chyba że okoliczności te stwierdzone są wystarczająco innym dowodem. Natomiast art. 199 Op stanowi, że organ podatkowy może przesłuchać stronę po wyrażeniu przez nią zgody, przy czym do przesłuchania strony stosuje się przepisy dotyczące świadka, z wyłączeniem przepisów o środkach przymusu. Wbrew twierdzeniom skarżącego, w okolicznościach tej sprawy Dyrektor IC nie miał obowiązku uwzględnienia wniosków dowodowych skarżącego zawartych w odwołaniu. Odmawiając przeprowadzenia dowodów, Dyrektor IC w postanowieniu z [...] lutego 2015 r. prawidłowo wskazał, że skarżący wnioskował o przesłuchanie jego oraz kilku innych osób, mimo że w aktach sprawy znajdują się protokoły przesłuchania skarżącego oraz większości tych osób, sporządzone w postępowaniu karnym skarbowym i włączone do akt postępowania administracyjnego. W takiej sytuacji zbędne byłoby ponowne przesłuchiwanie tych osób na te same okoliczności. WSA prawidłowo też ocenił, że organy administracji nie naruszyły art. 122 i art. 191 Op. Zgodnie z art. 122 Op, w toku postępowania organy podatkowe podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym. Natomiast art. 191 Op stanowi, że organ podatkowy ocenia na podstawie całego zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, WSA organy podjęły w tej sprawie działania w celu dokładnego wyjaśnienia tych okoliczności stanu faktycznego, które były istotne w świetle wykładni art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh przyjętej przez te organy, zaakceptowanej przez WSA i niezakwestionowanej w skardze kasacyjnej. Na podstawie znajdujących się w aktach dowodów, zgromadzonych w postępowaniu karnym skarbowym, organy ustaliły jaki charakter miały gry zainstalowane na urządzeniu ujawnionym w skontrolowanym lokalu (niebędącym kasynem gry), kto był właścicielem tego urządzenia i na czym polegały działania skarżącego związane z tym automatem. Następnie organy prawidłowo oceniły, że urządzenie to jest automatem do gry w rozumieniu ugh, a skarżący jest urządzającym gry na tym automacie, skoro z zeznań świadków wynika, że: 1) jest właścicielem tegoż automatu, 2) uzupełniał gotówkę w automacie przeznaczoną na wygrane, 3) instruował pracowników lokalu w jaki sposób: a) kasować punkty zdobyte przez graczy, b) wypłacać wygrane i dokumentować ich wysokość. Skoro nie doszło do naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania administracyjnego, to wbrew twierdzeniom skarżącego WSA nie miał podstaw do uwzględnienia skargi na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa. Niezasadny jest również postawiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia prawa materialnego, a mianowicie art. 6 ust. 4 w zw. z art. 89 ust. 1 pkt 1 ugh. Zauważyć należy, że art. 89 ust. 1 pkt 1 ugh ani nie był stosowany w tej sprawie przez organy administracji, ani skarżący nie twierdzi, że przepis ten powinien znaleźć zastosowanie. Wobec tego nie mogło dojść do jego naruszenia i to w sposób mający wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu omawianego zarzutu skarżący powołał się jednak również na art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh, będący podstawą nałożenia kary pieniężnej w tej sprawie, a zatem w tym zakresie zarzut ten mógł zostać rozpoznany. Zdaniem skarżącego, do poniesienia kary pieniężnej na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh może być zobowiązany jedynie podmiot wymieniony w art. 6 ust. 4 ugh urządzający gry na automatach poza kasynem gry, natomiast za delikt ten nie może ponosić sankcji osoba fizyczna, skoro nie jest ona uprawniona do uzyskania koncesji na prowadzenie kasyna gry. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, stanowisko skarżącego nie jest prawidłowe. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku WSA zasadnie powołał się w tym zakresie na uchwałę NSA z 16 maja 2016 r. (sygn. akt II GPS 1/16), która w punkcie 2 stanowi, że urządzający gry na automatach poza kasynem gry, bez względu na to, czy legitymuje się koncesją lub zezwoleniem - od 14 lipca 2011 r., także zgłoszeniem lub wymaganą rejestracją automatu lub urządzenia do gry - podlega karze pieniężnej, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh. Przepis ten – jak podkreślono w przywołanej uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego – jest adresowany do każdego, kto w sposób w nim opisany urządza gry na automatach. Podmiotem, wobec którego może być egzekwowana odpowiedzialność za omawiany delikt, jest każdy (osoba fizyczna, osoba prawna, jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej), kto urządza grę na automatach w niedozwolonym do tego miejscu, a więc poza kasynem gry. I to bez względu na to, czy legitymuje się koncesją na prowadzenie kasyna gry, której przecież - jak to wynika z art. 6 ust. 4 ugh – nie może uzyskać ani osoba fizyczna, ani jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, ani też osoba prawna niemająca formy spółki akcyjnej lub spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, które to spółki prawa handlowego, jako jedyne, o koncesję taką mogą się ubiegać. Na gruncie art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh penalizowane jest bowiem zachowanie naruszające zasady dotyczące miejsca urządzania gier hazardowych na automatach, nie zaś zachowanie naruszające zasady dotyczące warunków, od spełnienia których w ogóle uzależnione jest rozpoczęcie, a następnie prowadzenie działalności polegającej na organizowaniu i urządzaniu gier hazardowych, w tym gier na automatach. Podkreślenia wymaga, że uchwałą tą skład orzekający jest związany mocą art. 269 § 1 ppsa. Powołany przepis nie pozwala żadnemu składowi sądu administracyjnego rozstrzygnąć sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjmować wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie NSA z 8 lipca 2014 r., sygn. akt II GSK 1518/14). Skład orzekający w tej sprawie podziela stanowisko zaprezentowane w uchwale i nie znajduje podstaw do wystąpienia do poszerzonego składu NSA o podjęcie uchwały o odmiennej treści. Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ppsa oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 ppsa w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.), zasądzając od skarżącego na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie (poprzednio Dyrektor IC) 2700 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika, który sporządził odpowiedź na skargę kasacyjną i nie prowadził sprawy w postępowaniu przed WSA. PG