II GSK 606/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Czarnik (spr.) Sędzia NSA Maria Jagielska Sędzia NSA Cezary Pryca Protokolant starszy asystent sędziego Karolina Mamcarz po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2016 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 10 czerwca 2014 r., sygn. akt II SA/Ol 341/14 w sprawie ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w O. z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...] w przedmiocie nałożenia kary porządkowej 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od [...] na rzecz Dyrektora Izby Celnej w O. 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 10 czerwca 2014 r., sygn. akt II SA/Ol 341/14, oddalił skargę S. S. sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej (dalej: Spółka) na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w O. z dnia [...] 2014 r. nr [...] w przedmiocie kary porządkowej z tytułu nieprzedłożenia automatu do gier do badania. Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia. I Naczelnik Urzędu Celnego w O., wskutek powzięcia podejrzenia, że automat do gier o niskich wygranych H. S., nr fabryczny: [...] nie spełnia warunków określonych ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. Nr 201, poz. 1540, zwanej dalej: u.g.h.), wszczął z urzędu postępowanie w sprawie cofnięcia poświadczenia rejestracji tego automatu. Naczelnik Urzędu Celnego w O. postanowieniem z dnia [...] 2013 r. zlecił jednostce badającej upoważnionej do badań technicznych automatów i urządzeń do gier - Izbie Celnej w B. Wydział Laboratorium Celne - przeprowadzenie badania sprawdzającego automatu. Zobowiązał znajdującego się w jego posiadaniu S. sp. z o.o. z siedzibą w W. - dalej: skarżąca - do dostarczenia automatu wraz z kompletem kluczy do wyznaczonej jednostki badającej w terminie [...] 2014 r., pouczając przy tym o wynikających z art. 262 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz. 749 ze zm., dalej: o.p.) konsekwencjach niezastosowania się do wezwania organu. Pismem z dnia [...] 2014 r. S. Spółki w upadłości likwidacyjnej - dalej: syndyk - poinformował organ, że według posiadanych dokumentów automat przetransportowany został do magazynu Spółki w J.. Znajdujące się tam automaty są w znacznej części pozbawione oznaczeń. Wobec tego nie jest możliwa identyfikacja i przekazanie urządzenia, którego wydania żąda organ. Naczelnik Urzędu Celnego w O. postanowieniem z dnia [...] 2014 r. nałożył na syndyka karę porządkową w wysokości [...] zł, uznając, że bezpodstawnie uchyla się od wykonania obowiązku. W dniu [...] 2014 r. organ I instancji ponowił wezwanie do przekazania automatu wyznaczonej jednostce badającej, w terminie [...] dni roboczych od dnia doręczenia. Pismem z dnia [...] 2014 r. syndyk wniósł o usprawiedliwienie odmowy przekazania żądanego automatu jednostce badającej i uchylenie kary porządkowej. Niewykonanie zobowiązania wynikało z przyczyn od niego niezależnych i podyktowane było obiektywnymi okolicznościami, jakimi było pozbawienie oznaczeń automatów. Naczelnik Urzędu Celnego w Olsztynie postanowieniem z dnia [...] 2014 r. odmówił uchylenia kary porządkowej w wysokości [...] zł. Orzekając na skutek zażalenia skarżącej, Dyrektor Izby Celnej w O. postanowieniem z dnia [...] 2014 r. utrzymał w mocy postanowienia organu I instancji. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że do syndyka dwukrotnie były skierowanie wezwania – z dnia [...] 2013 r. i [...] 2014 r. do przekazania automatu jednostce badającej. Wezwania zawierały pouczenie o skutkach niezastosowania się do nich. Skarżący nie wykonał tych wezwań. W związku z tym zaistniała podstawa do nałożenia kary porządkowej. Organ II intonacji podniósł, że syndyk pismem z dnia [...] 2014 r. w trybie art. 262 § 6 o.p. złożył wniosek o uchylenie kary porządkowej. Naczelnik Urzędu Celnego w O. postanowieniem z dnia [...] 2014 r. odmówił uchylenia kary porządkowej. Argumentacja skarżącego dotycząca uzasadnionych powodów niewydania urządzenia celem jego sprawdzającego badania, została rozpoznana przez organ w trybie art. 262 § 6 o.p. Uzasadniając oddalenie skargi na powyższe postanowienie WSA w Olsztynie podniósł, że spór dotyczy kwestii zasadności nałożenia kary porządkowej na syndyka za nieprzekazanie automatu do gry o niskich wygranych jednostce badającej upoważnionej do badań technicznych automatów i urządzeń do gier. Sąd I instancji podkreślił, że organ I instancji, postanowieniem z dnia [...] 2013 r., zobowiązał syndyka do przekazania oznaczonego automatu do gry jednostce badającej, stwierdziwszy, że żądany automat znajduje się w posiadaniu syndyka. W odpowiedzi na to, jak i powtórne wezwanie, doręczone do rąk ustanowionego przez syndyka pełnomocnika, skarżący potwierdził, że automat znajduje się w magazynie Spółki, jednak, jak argumentowano, identyfikacja urządzenia, a tym samym jego przekazanie, nie jest możliwe, wobec pozbawienia oznaczeń znajdujących się tam automatów. W ocenie WSA, skoro likwidowana Spółka posiadała zezwolenie na urządzanie gier na automatach o niskich wygranych, obowiązkiem syndyka było zapoznanie się z przepisami regulującymi tę dziedzinę i sprawdzenie jaki jest status prawny pozostających w magazynie spółki automatów do gry. To w gestii syndyka było uporządkowanie sytuacji prawnej tych automatów. Art. 23c pkt 2 u.g.h. stanowi, że podmiot eksploatujący zarejestrowany automat (tutaj odpowiednio syndyk masy upadłości) jest obowiązany informować pisemnie naczelnika urzędu celnego o zawieszeniu lub wycofaniu z eksploatacji automatu w terminie 7 dni od dokonania tej czynności. Podobnie § 11 ust. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 9 marca 2012 r. w sprawie szczegółowych warunków rejestracji i eksploatacji automatów i urządzeń do gier (Dz. U. z 2012 r. poz. 312) wymaga poinformowania właściwego miejscowo naczelnika urzędu celnego o zawieszeniu lub wycofaniu z eksploatacji automatu lub urządzenia do gier. Skutkuje to wygaśnięciem rejestracji (§ 12 tego rozporządzenia). Gdyby skarżący należycie wykonywał swoje obowiązki zarządcy masy upadłości, to zidentyfikowałby wchodzące w jej skład automaty do gier i wycofał je z eksploatacji, skoro nie funkcjonują, zalegając tylko w magazynie spółki. Okoliczność ta czyniłaby bezprzedmiotowym postępowanie w sprawie cofnięcia poświadczenia rejestracji automatu do gry. Wobec niezgłoszenia wycofania z eksploatacji żądanego automatu, skoro oficjalnie automat ten jest zarejestrowany i funkcjonuje w obrocie prawnym, organy celne miały obowiązek prowadzenia postępowania w sprawie cofnięcia poświadczenia rejestracji tego automatu do gier w związku z podejrzeniem, że nie spełnia on warunków ustawowych. W postępowaniu tym rozstrzygające znaczenie ma badanie sprawdzające automatu, przeprowadzone przez upoważnioną jednostkę badającą. Jest to obligatoryjny dowód w tym postępowaniu organ nie miał podstaw do odstąpienia od jego przeprowadzenia. Prawidłowo zatem najpierw zobowiązano syndyka do dostarczenia oznaczonego automatu do gier wyznaczonej jednostce badającej, zakreślając odpowiedni termin do wykonania tej czynności i pouczając o skutkach niewykonania tego wezwania. Następnie, wobec bezskuteczności wezwania, wymierzono syndykowi karę porządkową. Sąd podkreślił, że ustawodawca sformułował w przepisach art. 159 o.p. oraz art. 262 o.p. trzy przesłanki nałożenia kary porządkowej. Chodzi tu o: 1/ bezzasadne lub bez podania uzasadnionej przyczyny niedopełnienie obowiązku wynikającego z wezwania; 2/ prawidłowość wezwania osoby wzywanej do osobistego udziału w postępowaniu; 3/ pouczenie osoby wzywanej o skutkach prawnych niezastosowania się do wezwania. Przesłanki te zostały spełnione w odniesieniu do ukaranego karą porządkową syndyka. Z akt organu wynika bowiem, że wszystkie wezwania wskazywały jako wzywanego syndyka. Do niego kierowane było także sformułowane na końcu wezwań pouczenia o konsekwencjach niezastosowania się do wezwania. Niedostarczenie jednostce badającej automatu do gier można kwalifikować jako bezzasadną odmowę okazania przedmiotu oględzin lub udziału w innej czynności dowodowej. Okoliczność, że drugie wezwanie z dnia [...] 2014 r. doręczono tylko ustanowionemu przez syndyka pełnomocnikowi, a nie jak za pierwszym razem również syndykowi, nie spowodowało bezskuteczności tego drugiego wezwania. Zgodnie bowiem z art. 145 § 2 o.p., jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi. Tym samym organ prawidłowo doręczył wezwanie tylko pełnomocnikowi. W sytuacji gdy w postępowaniu uczestniczy pełnomocnik, obowiązek doręczania jemu pism ma charakter obligatoryjny. Obowiązek doręczania pism stronie istnieje wówczas, gdy w postępowaniu nie uczestniczy jej przedstawiciel bądź pełnomocnik. II Skargę kasacyjną złożył Syndyk masy upadłości Spółki, zaskarżając wyrok w całości. Wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Olsztynie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie: I. Prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 23b ust. 1 u.g.h., przez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że adresatem żądania poddaniu automatu badaniu sprawdzającemu jest również podmiot, który może go potencjalnie eksploatować, pomimo że przepis ten odnosi się wyłączenie do podmiotów, które faktycznie eksploatują automaty i w konsekwencji nieprawidłowe stwierdzenie, że skarżący był zobowiązany do przekazania automatu, który znajdował się w magazynie i który nie był w ogóle używany w czasie, kiedy toczyło się postępowanie w przedmiocie cofnięcia jego rejestracji; - art. 262 § 1 pkt 2 o.p., przez: a) błędną wykładnię polegającą na uznaniu, iż nieprzekazanie automatu jednostce badającej na żądanie organu mieści się w katalogu czynności wymienionych w tym przepisie, podczas gdy przekazanie automatu jednostce badającej nie jest tożsame ani ze złożeniem wyjaśnień czy zeznań, ani wydaniem opinii, okazaniem przedmiotu oględzin, jak również z udziałem w innej czynności; b) niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że skarżący bezzasadnie odmówił przekazania automatu jednostce badającej, podczas gdy nie był do tego zobowiązany, nadto wyjaśnił przyczyny nieuczynienia zadość żądaniu. a w konsekwencji nieprawidłowe przyjęcie, że zostały spełnione przesłanki do nałożenia kary porządkowej. II. Przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 187 § 1 o.p. przez błąd w ustaleniach faktycznych polegający na nieprawidłowym przyjęciu, że skarżący został już wcześniej ukarany karą porządkową za niewydanie tego samego automatu, podczas gdy kara w kwocie [...] zł została na niego nałożona później aniżeli kara objęta niniejszym postępowaniem, co skutkowało uznaniem wymiaru kary na kwotę [...] 1.000 zł za odpowiadającą prawu; - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 187 § 1 o.p. oraz art. 262 § 1 pkt 2 o.p. poprzez nieuchylenie postanowienia o nałożeniu kary porządkowej, pomimo braku należytego wyjaśnienia przez organ przyczyn ustalenia wysokości nałożonej kary porządkowej na kwotę [...] zł, co skutkowało utrzymaniem jej na tym poziomie; - art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak wyjaśnienia przyczyn uznania wymiaru kary za prawidłowy w sposób pozwalający na weryfikację stanowiska Sądu. Argumentację na poparcie zarzutów skarżąca kasacyjnie Spółka przedstawiła w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Dyrektor Izby Celnej w O. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA lub Sąd II instancji) rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę przyczyny nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły okoliczności skutkujące nieważnością postępowania określone w art. 183 § 2 p.p.s.a., zatem spełnione zostały warunki do rozpoznania skargi kasacyjnej. Zgodnie z treścią art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego, które może polegać na błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu albo na naruszeniu prawa procesowego, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga kasacyjna syndyka Spółki oparta została na obu podstawach kasacyjnych z art. 174 p.p.s.a. W takiej sytuacji Sąd II instancji w pierwszej kolejności odnosi się do podniesionych w niej zarzutów naruszenia prawa procesowego. Konieczność rozpoznania zarzutów kasacyjnych w takiej kolejności wynika z tego, że ocena sposobu stosowania prawa materialnego jest możliwa tylko wtedy, gdy w postępowaniu kasacyjnym zostanie ustalone, że w zakresie stanu faktycznego sprawy nie doszło do poczynienia ustaleń z naruszeniem prawa albo że ustalenia faktyczne sprawy nie zostały skutecznie zakwestionowane w postępowaniu kasacyjnym. Skarga kasacyjna syndyka Spółki nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego nie mogła prowadzić do uchylenia skarżonego wyroku. W ocenie NSA nietrafne są jej zarzuty wskazujące na naruszenie przez Sąd I instancji przepisów procesowych. W ramach zarzutów odnoszących się do tych naruszeń Spółka twierdzi, że skarżony wyrok narusza art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w związku z art. 187 § 1 o.p., bowiem przyjmuje, że syndyk został już wcześniej ukarany karą porządkową w wysokości [...] 2.800 złotych, w sytuacji gdy faktyczna kara została orzeczona w wysokości [...] złotych. Konsekwencją tej wady wyroku było mylne przyjęcie przez Sąd I instancji, że w postępowaniu o nałożenie kary doszło do należytego wyjaśnienia przyczyn uzasadniających nałożenie kary w wysokości [...] złotych, a to prowadziło do naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., gdyż uzasadnienie skarżonego wyroku nie wyjaśniając przyczyn nałożenia kary nie spełnia prawem określonych wymogów. Odnosząc się do tak postawionych zarzutów procesowych, Sąd II instancji stwierdza, że są one nietrafne. Art. 141 § 4 p.p.s.a. określa formalne wymogi poprawności uzasadnienia wyroku, oznacza to, że przepis ten odnosi się do niezbędnych elementów uzasadnienia, które muszą znaleźć się w każdym uzasadnieniu wyroku. Dopiero braki w tym zakresie mogłyby dawać podstawę do twierdzenia, że uzasadnienie narusza treść art. 141 § 4 p.p.s.a. Wskazanego przepisu nie można odnosić do merytorycznej strony uzasadnienia, a więc twierdzeń i ocen wypowiadanych w nim przez Sąd I instancji. W sytuacji, gdy strona skarżąca kasacyjnie kwestionuje prawną trafność takich ocen, to powinna w zarzucie kasacyjnym podnosić naruszenie właściwych przepisów stosowanych przez Sąd I instancji i wykazywać jaki charakter miało to naruszenie oraz jaki był jego wpływ na wynik sprawy. Merytorycznej niezasadności uzasadnienia nie można zwalczać poprzez zarzut, który odnosi się do jego strony formalnej, a tak należy rozumieć treść art. 141 § 4 p.p.s.a. Z tego więc powodu Sąd II instancji nie podziela stanowiska syndyka, że wyrok Sądu I instancji narusza przepisy art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. i art. 187 § 1 oraz art. 262 § 1 pkt 2 o.p., bowiem jego uzasadnienie nie wyjaśnia przyczyn wysokości nałożonej kary. Analiza treści uzasadnienia prowadzi do wniosku, że Sąd I instancji nie tylko poddał ocenie formalne warunki wymierzenia kary z art. 262 o.p., ale dokładnie wyjaśnił, że zachowanie syndyka, więc niedostarczenie automatu do badania, należy kwalifikować na podstawie art. 262 § 1 pkt 2 o.p. jako bezzasadną odmowę okazania przedmiotu oględzin lub udział w innej czynności dowodowej. Sąd II instancji stwierdza, że ten pogląd jest trafny, chociaż Sąd I instancji kompleksowo ujął zachowanie syndyka jako odmowę okazania przedmiotu oględzin lub udział w czynności dowodowej. Bez wątpienia nieudostępnienie automatu do badań wyznaczonej jednostce badawczej jest odmową udziału w innej czynności dowodowej, szczególnej w tym znaczeniu, że odrębnie określonej przez u.g.h. jako regulację szczególną. Zatem bez znaczenia dla wyniku sprawy jest to, czy taka odmowa spełnia równocześnie warunki dla okazania przedmiotu oględzin. Z tych właśnie powodów Sąd II instancji przyjął, że wyrok objęty skargą kasacyjną nie narusza prawa procesowego w zakresie wskazanym w zarzutach kasacyjnych i z tego powodu uznał te zarzuty za niezasadne, zwłaszcza że wysokość orzeczonej kary nie wymagała szczególnej argumentacji, bowiem była ona niższa od średniej przewidzianej przepisami prawa. Zdaniem Sądu II instancji nietrafne są również zarzuty kasacyjne podnoszące naruszenie przepisów prawa materialnego. Przede wszystkim wskazać należy, że są one formalnie niepełne, bo nie odnoszą się do przepisów naruszonych przez Sąd I instancji, a tylko przepisów stosowanych przez organy. Sąd II instancji zauważa i podkreśla, że WSA w Olsztynie nie mógł naruszyć przepisów, których nie stosował. Konsekwencją takiej wady skargi kasacyjnej jest to, że Sąd II instancji może dokonać kontroli skarżonego wyroku, ale tylko w takim zakresie, jaki można ustalić na podstawie uzasadnienia skargi kasacyjnej, bo przecież NSA nie może kontrolować skarżonego wyroku poza granicami, które wyznacza strona. Wychodząc z takiego punktu Sąd II instancji stwierdza, że Sąd I instancji nie dopuścił się naruszenia art. 23b ust. 1 u.g.h., zatem nie można przyjąć, że adresatem wyrażonej w tym przepisie normy jest tylko ten podmiot, który faktycznie eksploatuje automat, więc przedsiębiorca urządzający gry na automatach, a nie syndyk, jako podmiot, który co najwyżej może być traktowany jako ten kto potencjalnie eksploatuje automaty. Zdaniem Sądu II instancji syndyk na podstawie art. 144 § 1 p.u.n. staje się podmiotem właściwym co do wszystkich spraw, które dotyczą masy upadłości, gdyż to on faktycznie zarządza taką masą, a więc także automatami podmiotu upadłego, a postępowania dotyczące składników masy mogą być wszczęte i prowadzone tylko z jego udziałem. Zatem treść art. 23b ust. 1 u.g.h. należy w rozpoznawanej sprawie wykładać w odniesieniu do faktu, że przedsiębiorca prowadzący gry został postawiony w stan upadłości likwidacyjnej i dokonywać jej na gruncie właściwych przepisów p.u.n. Odniesienie się do tych regulacji nie pozostawia wątpliwości, że w rozpoznawanej sprawie podmiotem wskazanym w art. 23b ust. 1 u.g.h. podmiotem eksploatującym automat jest syndyk, zatem on ponosi konsekwencje z udostępnianiem automatów do badań. W ocenie NSA nietrafny jest również zarzut kasacyjny podnoszący wadliwą wykładnię art. 262 § 1 pkt 2 o.p. Jak to Sąd II instancji już wcześniej wskazał, nieprzekazanie automatu do badań mieści się w katalogu czynności wymienionych w tym przepisie, bo jest niewątpliwie bezzasadnym niewzięciem udziału w innej czynności procesowej. Dla trafności przyjętego rozstrzygnięcia nie ma znaczenia czy takie działanie wyczerpuje cechy innych, wymienionych w tym przepisie przypadków uzasadniających nałożenie kary. Zdaniem Sądu II instancji skarżony wyrok prawidłowo przyjął, że treść art. 262 § 1 pkt 2 o.p. musi być wykładana w taki sposób, który obejmuje także działania przewidziane w przepisach szczególnych, które odsyłają do stosowania o.p., a takimi niewątpliwie jest art. 23b ust. 1 u.g.h. Z tych wszystkich powodów oraz ze względu na treść art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1p.p.s.a.