II GSK 629/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Drachal (spr.) Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia del. WSA Piotr Przybysz po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej K.N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 7 grudnia 2017 r. sygn. akt III SA/Po 777/17 w sprawie ze skargi K.N. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 7 grudnia 2017 r., sygn. akt III SA/Po 777/17 oddalił skargę K.N. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu 20 kwietnia 2015 r. funkcjonariusze celni przeprowadzili w lokalu przy ul. [...] w miejscowości [...] kontrolę, w trakcie której stwierdzili, że w lokalu tym użytkowane są urządzenia do gier Apollo Games nr [...], Apex Multi Magic 6 [...], Hot Slot [...], Apex Multi Magic nr [...], Apex Hot Magic Fruits XXL nr [...]. W wyniku eksperymentu kontrolujący ustalili, że mają do czynienia z urządzeniami elektronicznymi, umożliwiającymi uzyskanie wygranej pieniężnej, a gra na nich zawiera element losowości. Decyzją z dnia [...] października 2016 r. nr [...] Naczelnik Urzędu Celnego w L. wymierzył K.N. karę pieniężną w wysokości 60 000 zł. z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych - t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 612 ze zm. (powoływana jako: ustawa o grach hazardowych) utrzymał w mocy powyższą decyzję. W ocenie organu odwoławczego, ustalenia dokonane przez organ I instancji dowiodły, że wskazane urządzenie spełnia kryteria określone dla gier na automatach w rozumieniu ustawy o grach hazardowych. Organ przyjął, że warunkiem przypisania odpowiedzialności na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych jest wykazanie, że dany podmiot aktywnie uczestniczył w procesie urządzania nielegalnych gier hazardowych, a więc podejmował określone czynności nie tylko związane z procesem udostępniania automatów, lecz także z ich obsługą oraz stwarzaniem technicznych, ekonomicznych i organizacyjnych warunków umożliwiających sprawne i niezakłócone funkcjonowanie samego urządzania oraz jego używanie do celów związanych z komercyjnym procesem organizowania gier hazardowych. W ocenie organu, w rozpatrywanej sprawie skarżący jest urządzającym gry na objętych kontrolą automatach i podlega w związku z tym karze pieniężnej, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych. Zawarł bowiem trzy umowy: umowę w zakresie obsługi urządządzeń do gier rozrywkowych (zawartą z [A] sp. z o.o.) z dnia 2 stycznia 2015 r., umowy dzierżawy powierzchni z dnia 7 listopada 2013 r. z [B] sp z o.o. oraz z [C] sp. z o.o. z dnia 1 marca 2014 r. Umożliwił zainstalowanie na powierzchni wynajętego przez siebie lokalu urządzeń do gier, za co pobierał czynsz w wysokosci 30 % od sumy przychodow. Czynsz pobierany był od właścicieli automatow od chwili uruchomiema urządzeń, był więc ściśle związany z eksploatowaniem automatow. Wojewódzki Sąd Administracyjny zaaprobował stanowisko organu, iż w świetle dokonanych ustaleń gry na wskazanym urządzeniu odpowiadały definicji gier na automatach w rozumieniu art. 2 ust 3 ustawy o grach hazardowych. Za prawidłowe uznał również stwierdzenie, że w okolicznościach rozpatrywanej sprawy urządzającym gry na automacie poza kasynem gry był skarżący. Na mocy zawartych umów świadomie wyposażył on lokal w automaty do gier, zapewnił warunki do ich uruchomienia i udostępnił lokal wyposażony w automaty do gier swoim klientom. Skargę kasacyjną wywiódł K.N., zaskarżając powyższy wyrok w całości. Na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie t. j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; powoływana jako: p.p.s.a.) zarzucił Sądowi I instancji naruszenie prawa materialnego tj.: 1) art. 89 ust 1 pkt 2 i ust 2 pkt 2 ustawy o grach hazardowych przez błędną wykładnię pojęcia "urządzającego gry" w świetle okoliczności faktycznych sprawy, jako obejmującego również podmiot, którego czynności sprowadzały się do wynajęcia powierzchni lokalu podmiotowi eksploatującemu automaty, bez dokonywania, zgodnie z materiałem zebranym w sprawie, żadnych innych czynności dotyczących organizacji gier, a tym samym niezasadne objęcie skarżącego zakresem podmiotowym normy z art. 89 ust 1 pkt 2 i ust 2 pkt 2 ustawy o grach hazardowych w związku z art. 14 ust 1 tej ustawy i niezasadne nałożenie na niego kary pieniężnej za "urządzanie" gier na automatach; 2) art. 65 § 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (dalej: k.c.) w związku z art. 693 k.c. poprzez dokonanie przez Sąd (także w drodze aprobaty ustaleń organu) błędnej wykładni umowy zawartej pomiędzy [D] sp. z o.o. oraz skarżącym wskutek przyjęcia, że z umowy tej wynikają dla skarżącego prawa i obowiązki wykraczające poza typowe i zwykłe obowiązki wydzierżawiającego, podczas gdy treść umowy nie świadczy o podejmowaniu przez skarżącego jakiejkolwiek działalności możliwej do określenia mianem "urządzania gier", ani też nie powodują odmiennej kwalifikacji umowy niż jako umowy dzierżawy powierzchni. Wskazując na powyższe naruszenia strona wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Poznaniu, a także o zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. W skardze kasacyjnej strona zawarła oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a. Organ nie skorzystał z możliwości wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną w trybie art. 179 p.p.s.a. Natomiast w piśmie procesowym z dnia 19 kwietnia 2018 r. podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji, wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej, rozpoznanie sprawy na rozprawie i zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i w związku z tym nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy, a które w niniejszej sprawie nie występują. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Z treści zarzutu postawionego w punkcie 1. petitum skargi kasacyjnej wynika, że w istocie jej autor zmierza do zakwestionowania zarówno dokonanej w postępowaniu sądowoadministracyjnym wykładni przepisów art. 89 ust. 1 pkt 2 ust. 2 pkt 2 ustawy o grach hazardowych, jak i w konsekwencji zasadności ich zastosowania. W tej sytuacji w pierwszej kolejności należy ocenić prawidłowość odkodowania wskazanych norm prawnych przez Sąd I instancji, a następnie - w przypadku uznania prawidłowości tego procesu - stwierdzić, czy normy te zostały prawidłowo zastosowane do niewadliwie - z punktu widzenia zarzutów skargi kasacyjnej - poczynionych ustaleń faktycznych sprawy. I tak, prawnie istotną kwestią w świetle możliwości stosowania kary z art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych, jest ocena prawidłowości odkodowania i zastosowania normy wynikającej z literalnego brzmienia treści tego przepisu, w zakresie zwrotu "urządzający gry". Należy wyjaśnić, że stan prawny rozpatrywanej sprawy kształtują przepisy ustawy o grach hazardowych w brzmieniu poprzedzającym wejście w życie ustawy z dnia 15 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o grach hazardowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 88), która wprowadziła do art. 89 ust. 1 ustawy o grach hazardowych osobną podstawę do wymierzenia kary posiadaczowi lokalu, w którym znajdują się niezarejestrowane automaty do gier (art. 89 ust. 1 pkt 3 i 4). Na gruncie omawianej regulacji - w brzmieniu poprzedzającym wejście w życie wspomnianej nowelizacji - Naczelny Sąd Administracyjny w swym orzecznictwie przyjmował, że sankcja z art. 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 89 ust. 2 pkt 2 ustawy o grach hazardowych może zostać nałożona na więcej niż jeden podmiot, w sytuacji gdy każdemu z nich można przypisać cechę "urządzającego gry" na tym samym automacie w tym samym miejscu i czasie. Wynika to z szerokiego zakresu definicji podmiotu "urządzającego gry na automatach" jaką należy przyjąć na potrzeby tego rodzaju postępowań. Wykładnia tego pojęcia, umożliwiająca nakładanie kar administracyjnych na więcej niż jeden podmiot, jest niezbędna jeżeli system kontroli i skuteczność przewidzianych przez ustawodawcę sankcji ma mieć realny charakter, zwłaszcza zaś jeżeli spojrzy się na to zagadnienie z perspektywy eliminowania sytuacji obejścia bądź nadużycia prawa przez podmioty uczestniczące w działalności hazardowej. Sama ustawa o grach hazardowych nie zawierała legalnej definicji "urządzającego gry", jednak posługiwała się tym określeniem w wielu przepisach, z których można wywnioskować zakres treściowy tego pojęcia. Na ich podstawie zasadnie przyjmuje się, że "urządzanie gier hazardowych" to ogół czynności i działań stanowiących zaplecze logistyczne dla umożliwienia realizowania w praktyce działalności w zakresie gier hazardowych, w szczególności: zorganizowanie i pozyskanie odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowanie go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy, utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności, umożliwiającym ich sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, obsługa urządzeń, zatrudnienie i odpowiednie przeszkolenie personelu, zapewniające graczom możliwość uczestniczenia w grze. W tym stanie rzeczy za trafne uznać należy stanowisko organu zaaprobowane przez Sąd I instancji, że "urządzającym grę", jest podmiot, który aktywnie uczestniczył w procesie urządzania nielegalnych gier hazardowych, a więc podejmował określone czynności nie tylko związane z procesem udostępniania automatów, lecz także z ich obsługą oraz stwarzaniem technicznych, ekonomicznych i organizacyjnych warunków umożliwiających sprawne i niezakłócone funkcjonowanie samego urządzania oraz jego używanie do celów związanych z komercyjnym procesem organizowania gier hazardowych. Takie rozumienie "urządzającego grę" w istocie skargą kasacyjną w tej sprawie kwestionowane nie jest. Jak zaś wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku - wbrew zarzutom skargi kasacyjnej - Sąd I instancji nie twierdził, że urządzającym gry jest również podmiot, którego czynności sprowadzały się wyłącznie do wynajęcia powierzchni lokalu podmiotowi eksploatującemu automaty i który nie dokonywał żadnych innych czynności dotyczących organizacji gier. Mając na uwadze przedstawione wyżej, a skutecznie niezakwstionowane rozumienie "urządzania gier" - w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego - dokonana przez organy i zaakceptowana przez Sąd I instancji, subsumcja zachowania strony skarżącej pod regulację wynikającą z art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych, jest prawidłowa, gdyż ogół ustaleń dotyczących roli skarżącego w organizowaniu przedsięwzięcia hazardowego pozwalał na przyjęcie, że był on urządzającym gry w rozumieniu ustawy o grach hazardowych. W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny uznał za niezasadny zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego sformułowany w punkcie 1. petitum skargi kasacyjnej. Sąd kasacyjny miał na uwadze, że w punkcie 2. petitum skargi kasacyjnej kwestionowano wprawdzie okoliczność, że to skarżący był urządzającym gry na automatach. Autor skargi kasacyjnej zarzucił m.in., że WSA dokonał błędnej wykładni umowy zawartej przez skarżącego umowy dzierżawy. Podniesionych argumentów, dotyczących - co szczególnie warte podkreślenia - ustaleń faktycznych sprawy, autor skargi kasacyjnej nie powiązał jednak z naruszeniem konkretnych przepisów postępowania, co w konsekwencji oznacza, że w istocie w podstawach kasacyjnych nie wskazano, jakim czynnościom normatywnym - zdaniem skarżącego - Sąd I instancji oraz pośrednio organy uchybiły. Ocena - na podstawie całego materiału dowodowego - czy dana okoliczność została udowodniona jest w tego rodzaju sprawach dokonywana na zasadach określonych w Ordynacji podatkowej (art. 191 tej ustawy w związku art. 8 ustawy o grach hazardowych). Działając zgodnie z tymi przepisami organy, a także kontrolujący ich działalność Sąd I instancji, nie dokonywały klasyfikacji zawartych przez skarżącego umów i analizy ich zgodności z przepisami prawa cywilnego, a prawidłowo zwróciły uwagę na te elementy umów, które są istotne z punktu widzenia norm prawa administracyjnego i całokształt okoliczności wskazujących na prowadzenie przez niego działalności w zakresie urządzania gier na automatach. Stąd też zarzut naruszenia wskazanych przepisów kodeksu cywilnego okazał się niezasadny. W odniesieniu do wniosków Dyrektora Izby Administracji Skarbowej zawartych w piśmie procesowym z dnia 19 kwietnia 2018 r. należy zaznaczyć, że odpis skargi kasacyjnej został doręczony temu organowi w dniu 6 lutego 2018 r. Organ nie skorzystał z wynikającego z art. 179 p.p.s.a. uprawnienia do wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną w terminie 14 dni. Ponadto nie zażądał przeprowadzenia rozprawy w terminie czternastu dni, o którym mowa w art. 182 §2 p.p.s.a. W rozpatrywanej sprawie nie stwierdzono też podstaw do skierowania sprawy na rozprawę w trybie art. 90 §2 p.p.s.a. w związku z art. 193 p.p.s.a. W konsekwencji nie było po stronie organu kosztów postępowania, które podlegałyby zwrotowi na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 205 §2 p.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a - c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 265). Stąd też Sąd odstąpił od orzekania o zwrocie kosztów postępowania. Wobec powyższego, na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji. ----------------------- 3 2