II GSK 749/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kuba Sędzia NSA Dariusz Dudra Sędzia del. WSA Andrzej Skoczylas (spr.) Protokolant Mateusz Rogala po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2015 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej V. N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 18 października 2013 r. sygn. akt VI SA/Wa 56/13 w sprawie ze skargi V. N. na decyzję G. I. T. D. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd po drodze krajowej bez uiszczenia opłaty elektronicznej 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od V. N. na rzecz G. I. T. D. kwotę 450 (czterysta pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z dnia [...] października 2013 r., sygn. akt VI SA/Wa 56/13 (dalej wyrok z 18 października 2013 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej WSA albo sąd I instancji) oddalił skargę W. N. (dalej zwany skarżącym) na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego (dalej GITD) z dnia [...] października 2012 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] października 2012 r.) w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za przejazd samochodem po drodze publicznej bez uiszczenia opłaty w formie elektronicznej. Powyższy wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Dnia [...] października 2011 r. o godz. 17.55 w miejscowości O., na drodze krajowej nr [...] inspektor Inspekcji Transportu Drogowego zatrzymał do kontroli zespół pojazdów składający się z pojazdu samochodowego [...] o nr rej. [...] i naczepy ciężarowej marki [...] o nr rej. [...]. Pojazdem kierował skarżący. Dopuszczalna masa całkowita kontrolowanego zespołu pojazdu przekraczała 3,5 t. Przed zatrzymaniem urządzenie DSRC znajdujące się w pojeździe służbowym ITD wykryło dla ww. pojazdu zdarzenie (incydent) z dnia 25 października 2011 r. zarejestrowane o godz. 11.28 na drodze krajowej nr 4 w postaci braku komunikacji z urządzeniem służącym do elektronicznego poboru opłat za przejazd po drogach wskazanych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (Dz.U. 2011 r., nr 80, poz. 433 ze zm., dalej rozporządzenie RM). W wyniku kontroli mobilnej ustalono, że na szybie czołowej znajduje się urządzenie viaBOX o nr seryjnym [...]. W toku kontroli na podstawie okazanych przez kierowcę wykresówek ustalono, że wyżej wymienionym pojazdem w dniu 25 października 2011 r. kierował skarżący. Odcinek drogi krajowej, po której ustalono poruszanie się kontrolowanego pojazdu (DK nr 4([...] km), został wyszczególniony w załączniku nr 2 do rozporządzenia RM pod poz. nr 1. Decyzją z dnia [...] października 2011 r., nr [...] (dalej decyzja z [...] października 2011 r.) GITD, działając na podstawie art. 13k ust. 4 i art. 13l ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (t.j. Dz.U. 2007 r., nr 19, poz. 115 ze zm., dalej u.d.p.) oraz art. 104 w zw. z art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej k.p.a.), nałożył na skarżącego karę pieniężną w wysokości 3000 zł za przejazd po drodze krajowej pojazdem samochodowym, za który pobiera się opłatę elektroniczną, bez jej uiszczenia. Skarżący w dniu [...] października 2011 r. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W piśmie procesowym z listopada 2011 r. pełnomocnik skarżącego podniósł, że opłata elektroniczna za przejazd w dniu 25 października 2011 r. została uiszczona prawidłowo tego samego dnia o godz. 10.44 w punkcie dystrybucji Viatoll – PKN Orlen w miejscowości R. przy ul [...]. Jako potwierdzenie powyższego skarżący załączył dowód dokonania opłaty, wnosząc o uchylenie nałożonej kary. Decyzją z [...] października 2012 r. GITD utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu GITD ustalił, że kontrolowany pojazd samochodowy poruszał się po drodze krajowej wymienionej w rozporządzeniu RM i za kontrolowany przejazd nie została uiszczona opłata, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p., z uwagi na brak komunikacji pomiędzy urządzeniem viaBOX a bramownicą nr [...]. Podczas przejazdu pojazdem o nr rej BK7896AT w dniu 25 października 2011 r. system nie mógł pobrać opłaty elektronicznej. Urządzenie pokładowe viaBOX nie nawiązało komunikacji z bramownicą nr [...], a stan salda konta był dodatni i wynosił [...] zł. Nadto organ zauważył, że z treści protokołu kontroli wynika, że skarżący oświadczył, że być może urządzenie w chwili stwierdzonego naruszenia nie znajdowało się na szybie czołowej pojazdu. Wobec powyższego GITD uznał, że incydent w postaci braku komunikacji został spowodowany nieprawidłowym zamieszczeniem urządzenia. Nadto organ, dokonując analizy zdjęć zarejestrowanych przez bramownicę, uznał, że na szybie czołowej kontrolowanego pojazdu w ww. okresie faktycznie brak było urządzenia viaBOX. Organ podkreślił, że obowiązek posiadania urządzenia do poboru opłat elektronicznych ma charakter bezwzględny, gdyż obecnie nie jest możliwe uiszczenie opłaty elektronicznej w inny sposób. Urządzenie powinno znajdować się w pojeździe podczas wykonywania przejazdu na drodze, za której przejazd należy się opłata. Zgodnie z instrukcją to kierowca pojazdu jest odpowiedzialny za prawidłową instalację urządzenia viaBOX. W przypadku nieprawidłowego zamontowania jednostki pokładowej niemożliwe będzie nawiązanie łączności miedzy bramownicą a urządzeniem pokładowym viaBOX, tym samym nie zostanie pobrana wymagana opłata elektroniczna. Zdaniem organu przedpłata na koncie, na którą powołuje się pełnomocnik strony, nie stanowi potwierdzenia uiszczenia opłaty elektronicznej. W niniejszej sprawie wysokość opłaty elektronicznej nie została nawet wyliczona, gdyż system nie mógł jej pobrać – brak komunikacji urządzenia viaBOX z bramownicą o nr [...]. Dostępne środki finansowe mogłyby być wykorzystane, gdyby została nawiązana łączność między bramownicą a urządzeniem. W uzasadnieniu przedstawionego na wstępie wyroku WSA podzielił ustalenia faktyczne poczynione przez organy obu instancji, dokonując w obszerny sposób wykładni znajdujących zastosowanie w sprawie przepisów prawa, podkreślając przede wszystkim bezwzględny obowiązek posiadania urządzenia do poboru opłat elektronicznych w trakcie poruszania się po drogach wymienionych w rozporządzeniu RM. Zdaniem Sądu I instancji wyjaśnienia strony zawarte w protokole kontroli oraz dokumentacja fotograficzna w sposób jednoznaczny wskazują, że naruszenie wyniknęło z okoliczności zależnych od strony będącej użytkownikiem systemu. Skoro urządzenie nie znajdowało się na szybie pojazdu, to przyczyna stwierdzonego naruszenia wystąpiła po stronie użytkownika, który nie dołożył należytej staranności w dokonaniu opłaty za przejazd. Tym samym skarżący naruszył w sposób niebudzący wątpliwości art. 13i ust. 4a i 4b u.d.p. W ocenie Sądu I instancji skarżący myli fakt dokonania przedpłaty na konto, która ma służyć wnoszeniu opłat elektronicznych za przejazd właściwymi drogami krajowymi, z wniesieniem takiej opłaty za konkretny przejazd. W skardze kasacyjnej z 22 stycznia 2014 r. skarżący reprezentowany przez adwokata zaskarżył wyrok z 18 października 2013 r. w całości, zarzucając na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. 2012, poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.) naruszenie art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 i 80 k.p.a., przejawiające się w tym, że Sąd w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działania administracji publicznej nie zastosował środka określonego w ustawie, mimo że zebrany przez organ materiał dowodowy nie pozwalał na wolne od wątpliwości przyjęcie, że przyczyna nie nawiązania przy wjeździe na drogę płatną dnia 25 października 2011 r. łączności pomiędzy urządzeniem viaBOX a bramownicą miała jakikolwiek związek z zachowaniem skarżącego. W oparciu o przedstawiony zarzut skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA, a nadto o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych. Zdaniem skarżącego w niniejszej sprawie nie zostało wyjaśnione w sposób należyty, czy brak połączenia urządzenia viaBOX z bramownicą leżał po stronie skarżącego, jak zdaje się to sugerować operator elektronicznego poboru opłat, czy też z przyczyn od skarżącego niezależnych, tj. awarii systemu bądź też uchybień po stronie pracowników operatora systemu poboru opłat. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika jednoznacznie, że w momencie kontroli na szybie czołowej kontrolowanego pojazdu znajdowało się urządzenie viaBOX, a stan salda użytkownika dnia [...] października 2011 r. o godz. 11.28 wynosił [...] zł. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie. Dokonując kontroli instancyjnej wyroku Sądu I instancji z 18 października 2013 r., Naczelny Sąd Administracyjny miał na uwadze, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. w postępowaniu kasacyjnym rozpoznanie sprawy sądowoadministracyjnej następuje granicach skargi kasacyjnej przy uwzględnieniu z urzędu przesłanek nieważności postępowania. W niniejszej sprawie nie wystąpiły wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego, dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznanie sprawy ograniczył do zbadania zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zapadł na skutek skargi wniesionej przez V. N. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z [...] października 2012 r. utrzymującą w mocy decyzję z [...] października 2011 r. o nałożeniu kary pieniężnej za przejazd po drodze krajowej pojazdem samochodowym, za który pobiera się opłatę elektroniczną, bez jej uiszczenia. W skardze kasacyjnej sformułowany został zarzut naruszenia przepisów postępowania, który okazał się chybiony. W sprawie pozostawało bezsporne, że skarżący kasacyjnie w dniu [...] października 2011 r. poruszał się po drodze krajowej nr [...] na odcinku Radymno-Przemyśl zespołem pojazdów, którego całkowita masa przekraczała 3,5 t, nie uiszczając opłaty elektronicznej, o której stanowi art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. Do istoty sporu należało ustalenie przyczyn oraz konsekwencji tego stanu rzeczy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego GITD w prawidłowy sposób ustalił przyczynę braku uiszczenia opłaty, zwracając uwagę na brak komunikacji pomiędzy znajdującym się w pojeździe urządzeniem viaBOX a bramownicą. Powodem braku komunikacji pomiędzy urządzeniami elektronicznymi było zaniechanie prawidłowego zamieszczenia przez skarżącego kasacyjnie urządzenia, które w momencie przejazdu pod bramownicą powinno znajdować się na szybie czołowej pojazdu. Zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. na korzystających z dróg publicznych spoczywa obowiązek ponoszenia opłat za przejazdy po drogach krajowych pojazdów samochodowych w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (t.j. Dz.U. 2012 r., poz. 1137 ze zm., dalej p.r.d.), za które uważa się także ich zespół składający się z pojazdu samochodowego i przyczepy lub naczepy o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony, w tym autobusów niezależnie od ich dopuszczalnej masy całkowitej. Stosownie do art. 13i ust. 3 u.d.p. podmioty pobierające opłaty z wykorzystaniem systemów elektronicznego poboru opłat powinny oferować urządzenia na potrzeby pobierania tych opłat do instalacji w pojazdach samochodowych w rozumieniu art. 2 pkt 33 p.r.d. Z mocy art. 13i ust. 4a i 4b u.d.p. na kierującym pojazdem samochodowym spoczywa obowiązek wprowadzenia do tego urządzenia prawidłowych danych o kategorii pojazdu, o której mowa w art. 13ha ust. 3 u.d.p. Z kolei właściciel pojazdu samochodowego oraz jego posiadacz są obowiązani do używania urządzenia zgodnie z jego przeznaczeniem. Zasadniczą powinnością kierowcy podczas całego przejazdu po odcinku drogi krajowej podlegającemu obowiązkowi uiszczenia opłaty elektronicznej pozostaje dbałość o to, aby zainstalowane w pojeździe urządzenie było włączone. Jeżeli kierowca pojazdu stwierdzi niesprawność urządzenia, powinien niezwłocznie zjechać z drogi objętej obowiązkiem uiszczenia opłaty elektronicznej (R. Stachowska, Komentarz do art. 13i u.d.p., lex/el). W niniejszej sprawie skarżący kasacyjnie nie kwestionował prawidłowego funkcjonowania będącego w jego posiadaniu urządzenia elektronicznego do poboru opłat. Z kolei ze zgromadzonego przez GITD materiału dowodowego nie wynika, aby w dniu zdarzenia występowały problemy z prawidłowym działaniem samego systemu poboru opłat czy też bramownicy, pod którą przejechał skarżący kasacyjnie, nie uiszczając opłaty. Odmiennie aniżeli zostało to wskazane w skardze kasacyjnej, GITD opierając się na materiale zdjęciowym zarejestrowanym przez bramownicę oraz oświadczeniu kierowcy wpisanym do protokołu kontroli, ustalił, że na szybie czołowej kontrolowanego pojazdu brak było urządzenia elektronicznego viaBOX, które zgodnie z instrukcją jego obsługi powinno się tam znajdować w czasie przejazdu pod bramownicą. Z przedstawionych względów Sąd I instancji, opierając się na zgromadzonym w aktach sprawy materiale dowodowym i działając w sposób zgodny z prawem, podzielił ustalenia faktyczne dokonane przez GITD, przyjmując je za własne oraz czyniąc podstawą rozważań dotyczących znajdującej zastosowanie w sprawie podstawy prawnej. W świetle tego materiału nie ulegało bowiem wątpliwości, że przyczyna braku nawiązania łączności pomiędzy urządzeniem viaBox, które powinno znajdować na przedniej szybie samochodu, a bramownicą nastąpiła z winy skarżącego kasacyjnie. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny w pkt 1 wyroku, działając w oparciu o art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. W pkt 2 wyroku Sąd na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. zasądził od skarżącego kasacyjnie na rzecz Głównego Inspektora Transportu Drogowego kwotę 450 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.