II GSK 916/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mirosław Trzecki po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej wniosku A. Sp. z o.o. w P. o dopuszczenie do udziału w charakterze uczestnika w sprawie ze skarg kasacyjnych: 1) B. S.A. w W., 2) "C." Sp. z o.o. w Ł., 3) D. S.A. w P., 4) E. S.A. w W., 5) F. S.A. w W., 6) G. S.A. w P., 7) Polskiej Izby Komunikacji Elektronicznej w Warszawie, 8) H. Sp. z o.o. w W., 9) I. S.A. w G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 kwietnia 2018 r. sygn. akt VI SA/Wa 1282/17 w sprawie ze skarg: 1) B. S.A. w W., 2) F. Sp. z o.o. w W., 3) D. S.A. w P., 4) E. S.A. w W., 5) J. S.A. w W., 6) Polskiej Izby Komunikacji Elektronicznej w Warszawie, 7) K. Sp. z o.o. w W., 8) H. Sp. z o.o. w W., 9) "L." Sp. z o.o. w R. na decyzję Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia przedsiębiorców telekomunikacyjnych zobowiązanych do udziału w pokryciu dopłaty, ustalenia jednolitego wskaźnika procentowego tego udziału oraz umorzenia postępowania w sprawie ustalenia części podmiotów zobowiązanych do pokrycia dopłat postanawia: dopuścić A. Sp. z o.o. w P. do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika. Wyrokiem z 9 kwietnia 2018 r. sygn. akt VI SA/Wa 1282/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargi: B. S.A. w W., F. Sp. z o.o. w W., D. S.A. w P., E. S.A. w W., J. S.A. w W., Polskiej Izby Komunikacji Elektronicznej w Warszawie, K. Sp. z o.o. w W., H. Sp. z o.o. w W., L. Sp. z o.o. w R. na decyzję Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej z [...] kwietnia 2017 r. w przedmiocie ustalenia przedsiębiorców telekomunikacyjnych zobowiązanych do udziału w pokryciu dopłaty, ustalenia jednolitego wskaźnika procentowego tego udziału oraz umorzenia postępowania w sprawie ustalenia części podmiotów zobowiązanych do pokrycia dopłat. Od powyższego wyroku skargi kasacyjne wniosły: B. S.A. w W., C. Sp. z o.o. w Ł., D. S.A. w P., E. S.A. w W., F. S.A. w W., G. S.A. w P., Polskiej Izby Komunikacji Elektronicznej w Warszawie, H. Sp. z o.o. w W., I. S.A. w G. Pismem z [...] października 2020 r. A. Sp. z o.o. w P. (dalej "wnioskodawca") na podstawie art. 33 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej "p.p.s.a.") wniosła o dopuszczenie do udziału w charakterze uczestnika w postępowaniu toczącym się przed Naczelnym Sądem Administracyjnym ze skarg kasacyjnych wymienionych wyżej podmiotów pod sygn. akt II GSK 916/19, wskazując, że postępowanie to dotyczy jej interesu prawnego lub obowiązku. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że skarżąca kasacyjnie I. S.A. w G. (dalej także: "spółka dzielona") stosownie do postanowień art. 529 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1526 ze zm.; dalej "k.s.h.") dokonała podziału przez wydzielenie, poprzez przeniesienie części majątku spółki dzielonej stanowiącego zorganizowaną część przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 551 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2020 r. poz. 1740 ze zm.; dalej "k.c."), na spółkę przejmującą – A. Sp. z o.o. w P. Podział spółki dzielonej nastąpił uchwałą nr 1 Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Spółki Dzielonej z [...] czerwca 2019 r., objętą protokołem w formie aktu notarialnego, Rep. A numer [...] oraz uchwałą Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników wnioskodawcy z [...] czerwca 2019 r. objętą protokołem w formie aktu notarialnego, Rep. A numer [...]. Wnioskodawca wskazał, że w myśl Planu Podziału spółki dzielonej i art. 531 § 1 k.s.h., przeniesieniu na rzecz spółki przejmującej podlegały m.in. zobowiązania spółki dzielonej do pokrycia dopłaty do kosztu świadczenia przez Ł. S.A. (aktualnie M. S.A.) usługi powszechnej w latach 2006 - 2011, ciążące na Spółce Dzielonej na mocy art. 97 ustawy z dnia 16 lipca 2004 r. – Prawo Telekomunikacyjne (Dz. U. z 2019 r., poz. 2460 ze zm., dalej "p.t."), będące przedmiotem obecnych lub przyszłych postępowań przed Prezesem Urzędu Komunikacji Elektronicznej, wymienione szczegółowo w Załączniku nr V do wyciągu z Planu Podziału sporządzonego w G. w dniu [...] maja 2019 r. (dalej także"plan podziału"). W Załączniku V wymieniono dopłaty do kosztów świadczenia usługi powszechnej, a także wskazano, że na wnioskodawcę przechodzą zarówno zobowiązania z tego tytułu, co do których w drodze decyzji Prezesa UKE ustalono kwotę udziału w pokryciu dopłaty, jak i wszelkie inne zobowiązania i obowiązki spółki dzielonej z tego tytułu, co do których na dzień uzgodnienia planu podziału nie wydano jeszcze decyzji ustalającej kwoty udziału w pokryciu dopłaty. Zdaniem wnioskodawcy, powyższe przemawia za uwzględnieniem wniosku o jego dopuszczenie do udziału w charakterze uczestnika w postępowaniu zainicjowanym skargą kasacyjną spółki dzielonej. Pismem procesowym z [...] listopada 2020 r. skarżąca kasacyjnie I. S.A. w G. poparła wniosek A. Sp. z o.o. w P. z [...] października 2020 r. o dopuszczenie do udziału w sprawie w charakterze uczestnika. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek zasługuje na uwzględnienie. W postępowaniu przed sądem administracyjnym oprócz stron, tj. skarżącego i organu, którego działanie lub bezczynność zaskarżono, mogą brać udział uczestnicy na prawach strony, o których mowa w art. 33 § 1 i 1a p.p.s.a., oraz pozostali uczestnicy, których dotyczy § 2 tego przepisu. Zgodnie z art. 33 § 2 p.p.s.a. udział w charakterze uczestnika (w postępowaniu sądowym) może zgłosić również osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego, a także organizacja społeczna, o której mowa w art. 25 § 4, w sprawach innych osób, jeżeli sprawa dotyczy zakresu jej statutowej działalności. Postanowienie sąd wydaje na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie o odmowie dopuszczenia do udziału w sprawie przysługuje zażalenie. W myśl art. 12 p.p.s.a. obie wyżej opisane kategorie uczestników postępowania traktuje się tak jak strony (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX/el. 2019, teza 1 do art. 33). Z treści art. 33 § 2 p.p.s.a. jasno zatem wynika, że osoby, które nie brały udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy ich interesu prawnego, mogą zgłosić udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym i wnioskować o dopuszczenie do tego postępowania w charakterze uczestnika. Natomiast o uwzględnieniu tego wniosku decyduje ocena sądu, że wnioskodawca wykazał przesłankę interesu prawnego. W orzecznictwie sądowym i piśmiennictwie utrwalony jest pogląd, że o tym, czy wnioskodawca ubiegający się o udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym ma interes prawny w danej sprawie, decyduje norma prawa materialnego, na której oparto zaskarżony akt administracyjny, a nie interes faktyczny. Interes prawny to interes znajdujący podstawę w konkretnym przepisie prawa materialnego oraz potwierdzenie w okolicznościach faktycznych danej sprawy, osobisty, własny, indywidualny. Stwierdzenie interesu prawnego polega na ustaleniu związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa materialnego a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa polegającą na tym, że akt stosowania tej normy może mieć wpływ na sytuację prawną podmiotu w zakresie jego pozycji materialnoprawnej (zob. np. postanowienie NSA z 30 marca 2021 r., sygn. akt II GSK 735/19 i powołane w nim orzeczenia; orzeczenia dostępne na stronie internetowej w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wnioskodawca wykazał, że posiada interes prawny w niezakończonym postępowaniu sądowoadministracyjnym toczącym się obecnie przed NSA na skutek powołanych powyżej skarg kasacyjnych, w tym I. S.A. w G., wniesionych od wyroku WSA w Warszawie z 9 kwietnia 2018 r., sygn. akt VI SA/Wa 1282/17 oddalającego skargi wskazanych wyżej skarżących na decyzję Prezesa UKE z [...] kwietnia 2017 r. Jak bowiem słusznie wskazano we wniosku, stosownie do art. 529 § 1 pkt 4 k.s.h., który przewiduje, że podział (spółki kapitałowej) może być dokonany przez przeniesienie części majątku spółki dzielonej na istniejącą spółkę lub na spółkę nowo zawiązaną (podział przez wydzielenie), nastąpiło przeniesienie części majątku I. S.A. w G. – stanowiącego zorganizowaną część przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 551 k.c. na wnioskodawcę. Do podziału doszło po wydaniu przez Prezesa UKE decyzji stanowiącej przedmiot niniejszego postępowania, jednak podział ten spowodował, że wynik postępowania dotyczącego kontroli legalności tej decyzji dotyczy także interesu prawnego wnioskodawcy. Przedmiotem zaskarżonej decyzji Prezesa UKE było bowiem m.in. ustalenie przedsiębiorców telekomunikacyjnych zobowiązanych do udziału w pokryciu dopłaty do kosztów świadczenia w 2008 r. usług wchodzących w skład usługi powszechnej świadczonej przez Ł. S.A. (obecnie M. S.A.), ustalenie jednolitego wskaźnika procentowego tego udziału i umorzenie w części postępowania administracyjnego. Natomiast zgodnie z planem podziału spółki dzielonej i stosownie do treści art. 531 § 1 k.s.h., który przewiduje, że spółki przejmujące lub spółki nowo zawiązane powstałe w związku z podziałem wstępują z dniem podziału bądź z dniem wydzielenia w prawa i obowiązki spółki dzielonej, określone w planie podziału, przeniesieniu na rzecz wnioskodawcy podlegały m.in. następujące składniki majątku: zobowiązania spółki dzielonej do pokrycia dopłaty do kosztu świadczenia przez Ł. S.A. (aktualnie M. S.A.) usługi powszechnej w latach 2006 - 2011, ciążące na spółce dzielonej na mocy art. 97 p.t., który stanowi, że przedsiębiorcy telekomunikacyjni, których przychód z działalności telekomunikacyjnej w roku kalendarzowym, za który przysługuje dopłata, przekroczył 4 miliony złotych, są obowiązani do udziału w pokryciu dopłaty. Jak wskazał wnioskodawca, zobowiązania te będące przedmiotem obecnych lub przyszłych postępowań przed Prezesem Urzędu Komunikacji Elektronicznej, wymienione szczegółowo w Załączniku nr V do wyciągu z planu podziału sporządzonego w G. [...] maja 2019 r., stanowią przedmiot postępowania zakończonego wydaniem zaskarżonej decyzji Prezesa UKE. W Załączniku nr V do planu podziału wymieniono bowiem dopłaty do kosztów świadczenia usługi powszechnej, a także wskazano, że na wnioskodawcę przechodzą zarówno zobowiązania z tego tytułu, co do których w drodze decyzji Prezesa UKE ustalono kwotę udziału w pokryciu dopłaty, jak i wszelkie inne zobowiązania i obowiązki spółki dzielonej z tego tytułu, co do których na dzień uzgodnienia planu podziału nie wydano jeszcze decyzji ustalającej kwoty udziału w pokryciu dopłaty. Sukcesja przewidziana w art. 531 k.s.h. obejmuje także stosunki publicznoprawne. Z art. 531 § 1 k.s.h. wynika sukcesja uniwersalna w zakresie praw i obowiązków cywilnoprawnych, natomiast art. 531 § 2 k.s.h. reguluje kwestię sukcesji administracyjnej przewidując, że na spółkę przejmującą lub spółkę nowo zawiązaną powstałą w związku z podziałem, przechodzą z dniem podziału bądź z dniem wydzielenia, w szczególności zezwolenia, koncesje oraz ulgi, pozostające w związku z przydzielonymi jej w planie podziału składnikami majątku spółki dzielonej, a które zostały przyznane spółce dzielonej, chyba że ustawa lub decyzja o udzieleniu zezwolenia, koncesji lub ulgi stanowi inaczej. Przepis ten, poprzez odwołanie się do przejścia na inny podmiot zezwoleń, koncesji oraz ulg, ustanawia zatem zasadę sukcesji administracyjnoprawnej jako sukcesji ograniczonej ze względu na fakt jej uzależnienia od decyzji nadających koncesje, zezwolenia czy ulgi, mogących tę sukcesję wyłączyć, lub od przepisu konkretnej ustawy niedopuszczającego wspomnianego skutku (por. wyrok WSA w Warszawie z 21 kwietnia 2010 r., sygn. akt VI SA/Wa 2043/09, LEX nr 620184). Katalog decyzji administracyjnych wskazanych w art. 531 § 2 k.s.h. ma charakter przykładowy, stąd zakres tego przepisu będzie obejmować wszystkie decyzje o charakterze administracyjnym. Skoro zaś art. 531 § 2 k.s.h. nie ustanawia sukcesji administracyjnej w sposób ogólny, ale odwołuje się do przejścia "w szczególności" zezwoleń, koncesji oraz ulg – pozostających w związku z przydzielonymi w planie podziału składnikami majątku spółki dzielonej, które zostały przyznane spółce dzielonej – to znaczy, że sukcesja ta ma ścisły związek z wydanymi aktami administracyjnymi, przyznającymi dzielonej spółce w szczególności (czyli przykładowo) zezwolenia, koncesje, ulgi. Redakcja art. 531 § 2 k.s.h. stanowi pewne uproszczenie, ponieważ przedmiotem sukcesji uniwersalnej częściowej w zakresie prawa administracyjnego są nie tyle koncesje, zezwolenia i ulgi, ile wypływające z tych aktów prawa i obowiązki (por. A. Szumański [w:] S. Sołtysiński, A. Szajkowski, A. Szumański, J. Szwaja, Kodeks spółek handlowych, t. 4, Łączenie, podział i przekształcanie spółek, przepisy karne: komentarz do artykułów 491–633, Warszawa 2012, s. 734). Przyjąć zatem należy, że na spółkę przejmującą bądź spółkę nowo założoną w drodze połączenia przez wydzielenie, przechodzą prawa i obowiązki publicznoprawne, które zostały udzielone (nadane) spółce wydzielającej jeszcze przed dniem wydzielenia. Jedynie ustawa bądź decyzja o udzieleniu koncesji, zezwolenia bądź ulgi mogą zawierać zakaz przejścia takich praw bądź obowiązków (zob. J. A. Strzępka, M. Żaba, Sukcesja administracyjnoprawna i procesowa przy podziale przez wydzielenie, "Przegląd Prawa Handlowego" 2018/3/9-18). Wobec powyższego, należy uznać, że wynik niniejszego postępowania zainicjowanego skargami kasacyjnymi wniesionymi przez ośmiu skarżących, w tym I. S.A. w G., dotyczy interesu prawnego wnioskodawcy, mimo że nie brał on udziału w postępowaniu administracyjnym ani w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Stanowisko takie zostało już wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 30 marca 2021 r., sygn. akt II GSK 735/19, a Sąd w składzie niniejszym w pełni je podziela i przyjmuje za własne. Z tego powodu, mając na uwadze, że zachodzą przesłanki uzasadniające dopuszczenie wnioskodawcy do udziału w postępowaniu, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 33 § 2 w zw. z art. 64 § 3 w zw. z art. 193 p.p.s.a., orzekł o dopuszczeniu A. Sp. z o.o. w P. do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika postępowania.