II GZ 154/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Janusz Zajda po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2006 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 września 2006 r.; sygn. akt VII SA/Wa 687/06 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 3 lipca 2006 r. w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 2 stycznia 2006 r.; nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do bezpłatnego zaopatrzenia w leki postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z 20 września 2006 r., sygn. akt VII SA/Wa 687/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił M. B. przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku tego Sądu z 3 lipca 2006 r., w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z 2 stycznia 2006 r., nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do bezpłatnego zaopatrzenia w leki. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia stwierdził, że brak winy jako przesłanka przywrócenia terminu wiąże się z obowiązkiem strony zachowania szczególnej staranności przy prowadzeniu własnych spraw. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku zachowania terminu do dokonania czynności procesowej można zatem mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że zrealizowanie tej czynności stało się niemożliwe z powodu niedającej się przezwyciężyć przeszkody. W ocenie Sądu I instancji skarżący nie przedstawił faktów, które uprawdopodobniłyby okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Ze znajdującego się w aktach sprawy zwrotnego potwierdzenia odbioru zawiadomienia o terminie rozprawy wynika, że skarżący odebrał je osobiście 23 maja 2006 r., a zatem wiedział o mającej odbyć się (3 lipca 2006 r.) rozprawie i mógł uzyskać informacje o zapadłym wyroku. Złożenie wniosku o przywrócenie terminu dopiero 24 sierpnia 2006 r. świadczy, że M. B. nie podjął działań, które mogłyby uchronić go przed uchybieniem terminu. Sąd I instancji uznał tego rodzaju postępowanie za wyraz braku należytej staranności przy prowadzeniu własnych spraw. W zażaleniu na powyższe postanowienie M. B. domagał się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie przepisów art. 87 § 2 i art. 6 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Podniósł, że w zawiadomieniu z 18 maja 2006 r. Sąd I instancji nie poinformował go, iż na rozprawie w dniu 3 lipca 2006 r. może być wydany wyrok oddalający skargę, w związku z czym naruszono art. 6 P.p.s.a., zgodnie z którym Sąd powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek, co do czynności procesowych, a także pouczać je o skutkach prawnych tych czynności oraz skutkach zaniedbań. Wyjaśnił, iż "był przekonany, że jego sprawa nie zakończy się tylko na tej jednej rozprawie, a ponadto, iż w razie podjęcia jakichkolwiek decyzji przez sąd zostanie o tym poinformowany". Skarżący powołał się także na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 grudnia 2005 r., sygn. akt II FZ 776/05, w którym Sąd stwierdził, że brak wspomnianego wyżej pouczenia może uzasadniać złożenie przez skarżącego wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 87 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej P.p.s.a.) wniosek o przywrócenie terminu powinien zawierać uzasadnienie, w którym strona uprawdopodobni brak winy w przekroczeniu terminu. M. B. jako jedyną okoliczność faktyczną, której konsekwencją miało być niezawinione przez niego uchybienie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, wskazał na niepoinformowanie go w zawiadomieniu z 18 maja 2006 r. (osobiście doręczonym adresatowi 23 maja 2006 r.) o terminie rozprawy wyznaczonej na dzień 3 lipca 2006 r., na której "może być wydany wyrok oddalający skargę", a od której to daty rozpocząłby bieg 7-dniowy termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia. "Wobec braku pouczenia o możliwości wydania orzeczenia w dniu 3 lipca 2006 r. i nie poinformowaniu o grożących z tego tytułu konsekwencjach, skarżący nie złożył wniosku o uzasadnienie wyroku", natomiast wniosek taki złożył 24 sierpnia 2006 r. po telefonicznym dowiedzeniu się trzy dni wcześniej o fakcie wydania wyroku. W orzecznictwie sądów administracyjnych niejednokrotnie wskazywano, że brak niezbędnego pouczenia lub mylne pouczenie mogą uzasadniać wystąpienie z wnioskiem o przywrócenie terminu do dopełnienia czynności, dla której termin był określony. Oczywistym jest jednak, że uwzględnienie wniosku może być już tylko następstwem wykazania przez stronę tego rodzaju zaniedbania sądu administracyjnego, a także - w tym kontekście - dołożenia szczególnej staranności (braku winy) przy dokonywaniu czynności procesowej. Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie nie podziela poglądu wyrażonego w postanowieniu NSA z 29 grudnia 2005 r. (II FZ 776/05, ONSAiWSA 2006/3/76), iż z przepisu art. 6 P.p.s.a. należy wywieść obowiązek wojewódzkiego sądu administracyjnego pouczenia strony, poinformowanej w zawiadomieniu o rozprawie o nieobowiazkowym stawiennictwie, iż na tej rozprawie może zapaść niepodlegający doręczeniu wyrok, którego zaskarżenie będzie możliwe po uprzednim złożeniu wniosku o jego uzasadnienie w terminie 7 dni od ogłoszenia orzeczenia. Obowiązujące przepisy nie dają podstaw do takiej wykładni. Strona może działać przed sądem osobiście lub przez pełnomocnika, a w sytuacji gdy jest to uzasadnione jej warunkami materialnymi uprawniona jest do ubiegania się o przyznanie prawa pomocy, w tym ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego. (art. 34, art. 243 § 1 P.p.s.a.) M. B. pisemnie oświadczył, że nie ubiega się o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. (k. 21 akt) Przepis art. 93 P.p.s.a. wskazuje obowiązkowe dane, które w zawiadomieniu o posiedzeniu sądowym muszą być zawarte. Można w nim zawrzeć także inne informacje, które będą miały znaczenie dla praw i obowiązków strony, np. poinformowanie strony skarżącej - zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 6 - o utracie uprawnienia żądania zwrotu kosztów, jeżeli najpóźniej przed zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia nie zgłosi wniosku o przyznanie jej należnych kosztów (art. 210 P.p.s.a.) Wśród tych danych nie ma obowiązku uprzedzenia strony występującej bez adwokata lub radcy prawnego o możliwości zamknięcia rozprawy i wydania wyroku. Z taką ewentualnością strona występująca ze skargą musi się zawsze liczyć, szczególnie w sprawach rozpoznawanych przez sądy administracyjne, które nie przejmują sprawy administracyjnej jako takiej do końcowego załatwienia, a mają za zadanie jedynie ocenić legalność zaskarżonego aktu. Ta rola sądu administracyjnego uzasadnia zapis art. 107 P.p.s.a., zgodnie z którym nieobecność zawiadomionych zgodnie z prawem o terminie rozprawy stron lub ich pełnomocników, którzy samodzielnie zadecydowali o swojej nieobecności, nie wstrzymuje rozpoznania sprawy. Ustawodawca przyjął tutaj pewną fikcję takiej właśnie woli stron. (v. Komentarz do art. 107 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, A. Kabat i inni, Zakamycze, 2005. Zgodnie z art. 139. § 1 i 2 P.p.s.a. nieobecność stron nie wstrzymuje ogłoszenia wyroku na posiedzeniu, na którym zamknięto rozprawę. W sprawie zawiłej sąd może odroczyć ogłoszenie wyroku na czas do czternastu dni. Termin ten może być przedłużony. Stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udzieli wskazówek, co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego. (art. 140 § 1 P.p.s.a.) Wyjątkiem od powyższego jest sytuacja z art. 140 § 2 P.p.s.a., w której stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego - na skutek pozbawienia wolności nieobecnej przy ogłoszeniu wyroku - sąd z urzędu w ciągu tygodnia od ogłoszenia wyroku doręcza odpis jego sentencji z pouczeniem o terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia. Przepisu art. 140 P.p.s.a. nie można interpretować rozszerzająco (v. A. Kabat i inni, Komentarz j.w.; J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, W-wa 2006, s. 302). Tak więc i w tej sytuacji brak jest podstaw prawnych do szczególnego traktowania strony występującej w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego. Przepis art. 6 P.p.s.a. formułuje ogólną zasadę udzielania pomocy stronom. Jednak wskazówki i pouczenia sądu winny dotyczyć jedynie dokonywanych przez stronę czynności procesowych na danym etapie postępowania i w powstałej sytuacji procesowej. Sąd nie ma obowiązku udzielania pouczeń, co do wszelkich możliwych zachowań; jego obowiązek odnosi się do wskazówek i pouczeń celowych z punktu widzenia prawidłowego przebiegu procesu i gwarancji procesowych stron. Sama ustawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zawiera wiele przepisów szczególnych nakazujących udzielanie stronom takich wskazówek i pouczeń, np. art. 70 § 2, art. 140 § 1-3, art. 163 § 2 i art. 210 § 1, które w regulowanym nimi zakresie konkretyzują zasadę udzielania pomocy stronom. Wśród przepisów tych brak jest takiego, który nakazywałby pouczanie strony zawiadamianej o terminie rozprawy o ewentualności wydania wyroku i sposobie jego zaskarżenia w sytuacji uznania orzeczenia za niekorzystne. Obowiązku takiego nie da się również wywieść przy zastosowaniu wykładni celowościowej. Przyjęcie założenia, iż strona występująca bez adwokata lub radcy prawnego powinna zostać pouczona o terminie do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku, który jeszcze nie zapadł, kłóciłoby się wprost z regulacją z art. 140 P.p.s.a., jak również skutkowałoby niedającą się zaakceptować w obecnym stanie prawnym konsekwencją w postaci identycznych pouczeń w wypadku kolejnych zawiadomień dla strony w danej sprawie, a także pouczeń np. o możliwości – nawet wielokrotnego - odroczenia orzeczenia. Takie pouczenia o ewentualnościach procesowych miałyby identyczną wartość, co ich brak. Przywrócenie uchybionego terminu ma charakter wyjątkowy i może nastąpić jedynie w przypadku, gdy strona w sposób przekonujący zaprezentowaną argumentacją uprawdopodobni brak swojej winy, a przy tym wykaże, że niezależna od niej przyczyna istniała przez cały czas, aż do wniesienia prośby o przywrócenie terminu. Sąd pierwszej instancji odmówił uwzględnienia wniosku wskazując na niewykazanie przez M. B. braku winy w uchybieniu terminu. Skarżący prawidłowo zawiadomiony o terminie rozprawy w dniu 3 lipca 2006 r., podjął czynności zmierzające do telefonicznego dowiedzenia się o biegu sprawy dopiero 21 sierpnia 2006 r. Jednocześnie nie powoływał się na żadne przeszkody usprawiedliwiające tak znaczne uchybienie terminu. Podzielając argumenty Sądu I instancji Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., jako niezasadne.