II GZ 200/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Patrycja Joanna Suwaj po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia K. C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 września 2024 r., sygn. akt V SA/Wa 1756/24 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie K. C. na postanowienie Ministra Zdrowia z dnia 12 marca 2024 r. nr ZPŚ.642.273.2024.HST w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia w związku z niewykonaniem obowiązku szczepień ochronnych postanawia: oddalić zażalenie. 1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 11 września 2024 r. (sygn. akt V SA/Wa 1756/24), odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi K. C. (dalej przywoływana jako: "Skarżąca"), na postanowienie Ministra Zdrowia (dalej przywoływany jako: "Organ"), z dnia 12 marca 2024 r. nr ZPŚ.642.273.2024.HST w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia w związku z niewykonaniem obowiązku szczepień ochronnych. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wyjaśnił, że Skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła skargę wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Zaskarżone postanowienie Ministra zostało doręczone Skarżącej w dniu 25 marca 2024 r., trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi upłynął w dniu 24 kwietnia 2024 r. Bezsporne jest, że w tym terminie nie wniesiono skargi. Pełnomocnik Skarżącej wskazał, że uchybienie terminu do złożenia skargi ma charakter losowy i związany jest z awarią systemu znakowania kopert. Adres Ministra Zdrowia prawidłowo brzmi: "ul. Miodowa 15, 00-952 Warszawa", jednak został on automatycznie zmieniony w wyniku awarii autokorekty, bez wiedzy pracownika kancelarii, na adres "ul. Spokojna 15, 00-952 Warszawa". Zatem skarga, pomimo że nadana w dniu 19 kwietnia 2024 r. w wyniku awarii systemu znakowania kopert, co stanowiło przeszkodę nie do przezwyciężenia, nie dotarła do Organu. Wskazano też na znaczną odległość między Organem, a siedzibą kancelarii co jest przesłanką wyłączającą winę w niniejszej sprawie. Autor wniosku dodał, że kancelaria wysyła mnóstwo przesyłek poleconych, dla przykładu w kwietniu wysłano ich 326 sztuk, a nigdy wcześniej nie odnotowano przypadku zwrotu listu z powodu błędnego zaadresowania koperty. W ocenie pełnomocnika Skarżącej w przytoczonych powyżej okolicznościach nie można doszukać się znamion niedbalstwa w zachowaniu pracownika kancelarii. Skarga została zwrócona pełnomocnikowi w dniu 7 maja 2024 r. ze wskazaniem: "Adresat nieznany p/w adresem". Skargę wraz wnioskiem o przywrócenie terminu nadano w placówce pocztowej do Ministra Zdrowia, w dniu 13 maja 2024 r. Odnosząc się do kwestii terminowości złożenia wniosku, zdaniem WSA, wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi został złożony z zachowaniem ustawowego terminu. Dokonano również czynności w postaci wniesienia skargi. W opinii Sądu I instancji samo wniesienie wniosku o przywrócenie terminu w przewidzianym do tego terminie oraz dokonanie uchybionej czynności nie jest jednak wystarczającą przesłanką przywrócenia terminu do jej dokonania. Wniosek o przywrócenie terminu musi ponadto wskazywać na brak winy w uchybieniu terminu. Konieczne jest zatem uprawdopodobnienie przez wnioskodawcę, że nie ponosi on winy w niedochowaniu terminu. W ocenie Sądu I instancji, Skarżąca nie wykazała braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi na postanowienie Ministra Zdrowia z 12 marca 2024 r. Błąd pracownika kancelarii, który zaadresował kopertę na niewłaściwy adres Organu, nawet jeśli był związany z awarią systemu znakowania kopert, nie stanowi okoliczności, która mogłaby w rozpoznawanej sprawie skutkować przywróceniem terminu do wniesienia skargi. Podobnie jak argument dotyczący dużej ilości wysyłanej przez kancelarię korespondencji, czy znaczna odległość siedziby kancelarii jako nadawcy przesyłki (Poznań) od siedziby Organu, czyli adresata przesyłki (Warszawa). 2. Z postanowieniem tym nie zgodziła się Skarżąca i wystąpiła do Naczelnego Sądu Administracyjnego z zażaleniem, zaskarżając orzeczenie to w całości. Orzeczeniu temu zarzuciła naruszenie: - art. 86 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej przywoływana jako: "p.p.s.a."), poprzez odmowę przywrócenia terminu, mimo że Strona nie ponosiła winy w uchybieniu terminowi. Skarżąca na podstawie art. 197 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 185 p.p.s.a. wnosiła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw i nie zasługuje na uwzględnienie. 3. Stosownie do art. 85 p.p.s.a. czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Instytucją procesową, której celem jest ochrona strony przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu do dokonania określonej czynności procesowej jest instytucja przywrócenia terminu. W myśl art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Natomiast zgodnie z art. 87 p.p.s.a., warunkami przywrócenia uchybionego terminu są: złożenie wniosku o przywrócenie terminu w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia, uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu, równoczesne ze złożeniem wniosku o przywrócenie terminu dokonanie czynności uchybionej. Wszystkie te przesłanki muszą być spełnione łącznie. Niespełnienie chociażby jednej z nich powoduje, że uchybiony termin nie może zostać przywrócony. Zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie przyjmuje się rygorystyczne kryteria ocen postawy osoby, która dokonała czynności procesowej po terminie. Wiążą się one z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie nie jest więc dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Kryterium braku winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, polega na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia należytej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Zatem w przypadku, gdy strona uchybiając terminowi dopuściła się zaniedbania, dokonana przez nią czynność pozostanie bezskuteczna, ponieważ przywrócenie terminu nie jest w tej sytuacji dopuszczalne. O braku winy można mówić wyłącznie wtedy, gdy dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody, której strona nie mogła przezwyciężyć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Taka sytuacja nie miała miejsca w rozpatrywanej sprawie. Artykuł 86 § 1 p.p.s.a. nie określa, według jakich kryteriów należy oceniać zachowanie strony. Ocena braku winy została pozostawiona uznaniu sądu. Daje to sądowi możliwość uwzględnienia wszystkich okoliczności, jakie uzna za istotne. W orzecznictwie i w literaturze prawniczej przyjmuje się, że kryterium braku winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu polega na dopełnieniu przez stronę szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Oceniając wystąpienie tej przesłanki sąd powinien przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia z 14 stycznia 1972 r., sygn. akt II CRN 448/71, OSPiKA 1972, z. 7-8, poz. 144). 4. Uwzględniając powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela stanowisko Sądu I instancji, że przedstawione przez pełnomocnika Strony skarżącej okoliczności nie pozwoliły na przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Należy bowiem mieć na uwadze, że badając winę strony w uchybieniu terminu do dokonania czynności, poddaje się analizie również działanie osób trzecich, wykonujących czynności w imieniu strony. Tym samym Skarżąca ponosi odpowiedzialność za działania osoby, która za nią dokonywała czynności procesowej, a ewentualne błędy tej osoby traktowane są zaś jak błędy samej strony postępowania i wywołują dla niej negatywne skutki procesowe. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, należy więc uznać, że jako brak winy nie może zostać zakwalifikowana nieuwaga lub zaniedbanie leżące nie tylko bezpośrednio po stronie Skarżącej bądź reprezentującego ją profesjonalnego pełnomocnika, ale także zaniedbanie osoby, którą pełnomocnik posłużył się przy dokonywaniu czynności – w rozpoznawanej sprawie awaria systemu znakowania kopert. Pojęcie winy strony w uchybieniu terminowi, o którym mowa w art. 86 § 1 p.p.s.a. obejmuje swym zakresem nie tylko działania bądź zaniechania pełnomocnika, ale również działania osób trzecich upoważnionych przez pełnomocnika do dokonywania poszczególnych czynności, włącznie z czynnościami o charakterze czysto technicznym. To bowiem na pełnomocniku będącym profesjonalistą spoczywa obowiązek takiej organizacji pracy i sprawowania nadzoru nad wykonywanymi czynnościami, aby nie dochodziło do zaniedbywania ciążących na nim obowiązków związanych ze świadczoną obsługą lub pomocą prawną. Nie chodzi przy tym wyłącznie o teoretyczne zabezpieczenie "modelowego" zorganizowania, ale o praktyczną ochronę mandantów profesjonalnego pełnomocnika od zaniedbań jego pracowników. Podkreślić należy, że na profesjonalnym pełnomocniku ciąży szczególny obowiązek dbałości o terminowość i prawidłowość dokonywanych czynności procesowych. W sytuacjach, gdy od prawidłowego dokonania danej czynności zależy dalszy bieg powierzonej pełnomocnikowi sprawy, zasadnym jest wymaganie od tego pełnomocnika maksimum staranności. Rzetelność wykonania czynności procesowych przekładać się będzie bowiem na prawo strony do obrony swoich interesów i ochrony jej praw. Profesjonalny pełnomocnik ma świadomość, że merytoryczne rozpoznanie skargi zależy nie tylko od jej napisania, ale również od terminowego jej wniesienia. Dochowując należytej staranności pełnomocnik profesjonalny powinien był zatem trzymać pieczę nad prowadzoną sprawą przez skontrolowanie dokonanych przez pracownika czynności, w tym nad prawidłowością nadania przesyłki. 5. Zdaniem NSA, zarówno argumentacja wniosku o przywrócenie terminu, jak i – zasadniczo będąca jej powtórzeniem – argumentacja zażalenia na postanowienie WSA, nie uzasadniają przywrócenia terminu, zaś odpowiedzialność za powstałe uchybienie ponosi pełnomocnik profesjonalny, a w konsekwencji Skarżąca. Należy bowiem stwierdzić, że konieczność wniesienia (przez wysłanie, zaniesienie, dostarczenie, nadanie itp.) sporządzonej skargi w ustawowym terminie i trybie oraz pod właściwy adres nie może być w przypadku profesjonalnego pełnomocnika uznana za okoliczność nie do przezwyciężenia czy nie do przewidzenia. Błędne zaadresowanie koperty nie może być również uznane za zdarzenie losowe, a w konsekwencji nie zwalnia pełnomocnika z odpowiedzialności za powstałą nieprawidłowość. Jak wyżej wskazano, nie można zatem zgodzić się z twierdzeniem pełnomocnika profesjonalnego, że błąd w zaadresowaniu przesyłki ma charakter losowy i stanowi okoliczność wskazującą na brak winy w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej. Tego rodzaju argumentacja nie może odnieść skutku. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego tam, gdzie zawinił tzw. czynnik ludzki, nie można mówić o okoliczności obiektywnej (nie mamy tu do czynienia z siłą wyższą czy szczególnie ciężkim przypadkiem losowym). W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że nieuwagi lub zaniedbania profesjonalnego pełnomocnika nie można kwalifikować jako brak winy, będącego przesłanką przywrócenia uchybionego terminu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 maja 2004 r., sygn. akt FZ 93/04, H. Knysiak - Molczyk Uchybienie i przywrócenie terminu w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Sądowy 2006/7-8/122). Nie można bowiem skutecznie powoływać się na brak winy w uchybieniu terminu, jeśli nie zaistniały przeszkody uniemożliwiające dokonanie czynności w sposób prawidłowy. W ocenie sądu kasacyjnego, okoliczności podanych przez pełnomocnika nie można zaliczyć do tych, które warunkują przywrócenie terminu. Nie są to bowiem okoliczności obiektywne, lecz uzależnione od strony (w tym przypadku reprezentowanej przez pełnomocnika profesjonalnego), a więc subiektywne. 6. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji Orzeczenia sądów administracyjnych przytaczane w uzasadnieniu pochodzą z bazy dostępnej pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl