II GZ 207/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Anna Robotowska po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia K. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 marca 2015 r. sygn. akt V SA/Wa 2808/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. Z. na decyzję Dyrektora M. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 6 marca 2015 r., sygn. akt V SA/Wa 2808/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił K. Z. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora M. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] sierpnia 2014 r. w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, iż we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca wskazała, że utrzymuje się z działalności gospodarczej. Na utrzymaniu skarżącej pozostaje syn. Wskazała, że na miesięczne koszty utrzymania składa się opłata za gaz w kwocie 100 zł, za prąd w kwocie 250 zł, środki czystości i higieny 300 zł, opłaty telekomunikacyjne w kwocie 200 zł, paliwo w kwocie 200 zł, wyżywienie 1000 zł i corocznie - opał 3000 zł. Skarżąca utrzymuje się z działalności gospodarczej, z której uzyskuje miesięcznie 3800 zł brutto. Posiada dom o powierzchni 143 m2, mieszkanie o powierzchni 42 m2 i łąkę o powierzchni 3,5 ha. W dodatkowym oświadczeniu z dnia [...] lutego 2015 r. pełnomocnik skarżącej wskazał, iż skarżąca mieszka w domu, natomiast mieszkanie jest wynajmowane za kwotę 1600 zł miesięcznie (z tej kwoty opłacany jest czynsz oraz użytkowanie wieczyste). Sąd podkreślił również, że jak wynika to z wyciągu z rachunku bankowego skarżąca otrzymała wypłatę udziałów członkowskich z Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej w Ł. w wysokości 82 491, 05 zł, przy czym kwota ta stanowi dopiero pierwszą ratę. Skarżąca jest zatem członkiem spółdzielni mleczarskiej i otrzymała z tego tytułu znaczącą kwotę tytułem udziału członkowskiego. Skarżąca posiada również samochód VOVLO XC 90 o wartości katalogowej 42 400 zł. W ocenie Sądu pierwszej instancji nie można było, biorąc pod uwagę sytuację finansową skarżącej, uznać że nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 1979 zł. Sąd podkreślił, że nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zażalenie na postanowienie Sądu pierwszej instancji złożyła K. Z.. Zaskarżyła to orzeczenie w całości i wniósł o jego uchylenie. W uzasadnieniu wnosząca zażalenie wskazała, że pomimo prowadzenia działalności gospodarczej i przepływów finansowych na rachunkach bankowych, nie jest w stanie uiścić wpisu od skargi oraz ewentualnie innych kosztów postępowania, albowiem pieniądze te przeznaczane są na bieżące prowadzenie działalności firmy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.; dalej powoływanej jako "p.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243 - 263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Założeniem prawa pomocy jest to, że strona – ze względu na swój stan majątkowy – nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Biorąc pod uwagę powyższe uregulowania w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd pierwszej instancji przeanalizował sytuację materialną strony (w tym wysokość środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym, skalę prowadzonej działalności gospodarczej, wysokość i cele ponoszonych wydatków). Sąd pierwszej instancji trafnie ocenił, że wskazywana przez stronę strata z tytułu prowadzonej działalności nie świadczy automatycznie o braku środków finansowych. Sąd prawidłowo również uznał, że fakt posiadania przez skarżącą dwóch nieruchomości, tj. domu jednorodzinnego oraz mieszkania w W. przeznaczonego na wynajem nie pozwala na przyjęcie, iż strona nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania sądowego, które na obecnym etapie procesu sprowadzają się do obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Podkreślenia wymaga również fakt, że [...] grudnia 2014 r. na konto skarżącej przelana została wypłata udziałów członkowskich z Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej w Ł. w wysokości 82 491, 05 zł. Kwota ta wielokrotnie przekracza wpis sądowy od skargi wymagany w przedmiotowej sprawie. Powyższa kwota przelana została na konto skarżącej już po wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego, a więc skarżąca miała możliwość zabezpieczenia odpowiedniej sumy na pokrycie wydatków związanych z wniesieniem skargi do sądu. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.