II GZ 22/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Cezary Pryca po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia I. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 27 listopada 2013 r., sygn. akt VI SA/Wa 2642/12 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie pełnomocnika w sprawie ze skargi I. S. na decyzję Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia [...] października 2012 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty za używanie niezarejestrowanych odbiorników telewizyjnych i radiofonicznych postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 27 listopada 2013 r., sygn. akt VI SA/Wa 2642/12, odmówił I. S. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie pełnomocnika. Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia: I. S. wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, w sprawie ze skargi na decyzję Ministra Administracji i Cyfryzacji z [...] października 2012 r. w przedmiocie ustalenia opłaty za używanie niezarejestrowanych odbiorników telewizyjnych i radiofonicznych. Sąd I instancji, odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie podając w uzasadnieniu, że z dokumentów złożonych do wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżąca z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej osiągnęła w 2012 r. dochód w kwocie 77 861,03 zł, przy przychodzie 621 673,47 zł oraz kosztach uzyskania przychodu w kwocie 543 812,44 zł. W maju 2013 r. dochód ten wyniósł 1 929,13 zł przy przychodzie 40 987,40 zł i kosztach jego uzyskania 39 058,27 zł. Na firmowym rachunku bankowym w dacie [...] czerwca 2013r. dostępne były środki w kwocie 3 597,01 zł. Jednocześnie skarżąca oświadczyła, że pokrywa koszty utrzymania domu i córek oraz koszty związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. W ocenie Sądu I instancji osiągany przez skarżącą przychód z prowadzonej działalności gospodarczej jest znaczny, a fakt, że skarżąca daje pierwszeństwo innym kosztom prowadzonej działalności, aniżeli kosztom postępowań sądowych związanych z przedmiotem prowadzonej działalności nie może uzasadniać przeniesienia na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego. Na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 259 § 1 oraz art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej p.p.s.a.) Sąd odmówił przyznania prawa pomocy. Zażaleniem z dnia [...] grudnia 2013 r. I. S. zaskarżyła powyższe postanowienie wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie pełnomocnika w celu obrony jej praw oraz dóbr osobistych. W uzasadnieniu zażalenia skarżąca przedstawiła ponownie swoją sytuację życiową oraz swoje stanowisko w sprawie działalności gospodarczej dotyczącej prowadzonego obiektu hotelowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy podnieść, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie trafnie wskazał, iż prawo pomocy jest szczególną instytucją, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Zasadą jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu przez każdą ze stron (art. 199 p.p.s.a.). Prawo pomocy, zgodnie z treścią art. 246 § 1 p.p.s.a., może być przyznane stronie wyłącznie na jej wniosek, zaś przesłanką uwzględnienia wniosku jest wykazanie przez wnioskodawcę, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (w sytuacji, gdy ubiega się o pomoc w zakresie całkowitym- art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (gdy ubiega się o prawo pomocy w zakresie częściowym - art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, iż strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać swoją trudną sytuację materialną (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04, LEX nr 302281). Oceniając zaś zasadność wniosku sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej - interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między tymi interesami (na konieczność zachowania proporcji między interesem państwa a prawem strony do rozpoznania jej sprawy przez sąd zwracał uwagę Europejski Trybunał Praw Człowieka np. w wyroku z dnia 19 grudnia 1997r. w sprawie Brualla Gómez de la Torre przeciwko Hiszpanii). Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym musi wykazać, iż mimo poczynienia wszelkich możliwych oszczędności i ograniczenia wydatków do niezbędnych, nie może zgromadzić środków na poniesienie kosztów postępowania lub ich części. Skarżąca przedstawiła szczegółowe dowody swoich dochodów załączając do wniosku o przyznanie prawa pomocy dokumenty w postaci: wyciągów bankowych, księgi przychodów i rozchodów za miesiąc maj 2013 r., zaświadczenia o zarobkach pracownika – męża skarżącej, który jest zatrudniony w hotelu oraz deklaracje PIT – 36 i innych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że nie zachodzą przesłanki przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie w powodu uzyskiwanych dochodów, przychodów oraz kosztów uzyskania przychodów w kwotach jak wskazano powyżej. Z przedstawionego wyciągu bankowego jak już podał Sąd I instancji wynika, iż skarżąca dysponuje środkami finansowymi, które mogłaby przeznaczyć na pełnomocnika profesjonalnego z własnego wyboru. Ponadto sąd zaznaczył, że skarżąca uzyskuje znaczny przychód wraz z kosztami uzyskania przychodu co oznacza, że skarżąca winna sama zatroszczyć się o pełnomocnika tym bardziej, iż prowadząc samodzielną działalność gospodarczą wydatki profesjonalnego pełnomocnika będą stanowić również koszt działalności gospodarczej. Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że na stronie która ubiega się o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych lub ustanowienie pełnomocnika profesjonalnego z urzędu spoczywa ciężar dowodu. Ze zwrotu w wymienionym przepisie "gdy wykaże" wynika, że to strona ma przekonać Sąd, że znajduje się w trudnej sytuacji, która umożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji szczegółowo zbadał a następnie prawidłowo przyjął, że sytuacja majątkowa I. S. umożliwia skarżącej samodzielne opłacenie profesjonalnego pełnomocnika z posiadanych i uzyskiwanych dochodów działalności gospodarczej. Trzeba pamiętać, że instytucja prawa pomocy jest swoistą formą dotowania przez Skarb Państwa podmiotów, które ze względu na trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść w pełni wymaganych prawem kosztów postępowania i brak środków finansowych stanowi przeszkodę uniemożliwiającą im dochodzenie swych praw przed sądem. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji, trafnie ocenił powyższe okoliczności jako uzasadniające oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. NSA zauważa, że wnosząc zażalenie skarżąca nie wskazała żadnych nowych okoliczności, nieujawnionych przed WSA, które mogłyby spowodować przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z uwagi na powyższe okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w postanowieniu.