II GZ 226/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Rysz po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. Spółki z o.o. w organizacji z siedzibą w L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. z dnia 18 marca 2015 r., sygn. akt I SA/Ke 17/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi A. Spółki z o.o. w organizacji z siedzibą w L. na postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. z dnia [...] września 2014 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w K. Wojewódzki Sąd Administracyjny w K., postanowieniem objętym zażaleniem, odmówił A. Spółce z o.o. w organizacji z siedzibą w L. (dalej: spółka) uwzględnienia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, ustanowienie radcy prawnego i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi spółki na postanowienie Dyrektora Ś. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. z dnia [...] września 2014 r. w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia. A. spółka z o.o. w organizacji reprezentowana przez R. P. w skardze na opisane wyżej postanowienie Dyrektora Ś. Oddziału Regionalnego ARiMR w K. z dnia [...] września 2014 r. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Pismem z dnia [...] grudnia 2014 r. Sąd wezwał spółkę do złożenia wniosku na stosownym formularzu oraz dokumentu określającego umocowanie do reprezentowania strony – odpisu pełnego z Krajowego Rejestru Sądowego, a jeśli spółka nie została jeszcze zarejestrowana – aktu założycielskiego spółki. W odpowiedzi skarżąca przesłała wniosek o przyznanie prawa pomocy podpisany przez R. P. oraz akt założycielski spółki, tj. akt notarialny z dnia [...] maja 2014 r. Repertorium A nr [...], wyjaśniając przy tym, że spółka nie została jeszcze zarejestrowana. Postanowieniem z dnia 26 stycznia 2015 roku o sygn. akt I SA/Ke 17/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. odrzucił skargę spółki z uwagi na niezłożenie w toku postępowania dokumentu określającego umocowanie dla R. P. do działania na rzecz skarżącej, a referendarz sądowy postanowieniem z dnia [...] lutego 2015 r. odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. oddalając wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym wskazał, że w przypadku złożenia takiego wniosku przez osobę prawną – spółkę – wniosek powinien zostać podpisany przez osobę uprawnioną do reprezentacji spółki. Zgodnie zaś z przedłożonym Sądowi aktem notarialnym, wniosek strony został podpisany przez osobę, która nie była uprawniona do działania w jej imieniu. Z aktu założycielskiego spółki wynika bowiem, że do pierwszego jej zarządu powołano R. P. jako prezesa zarządu (§ 14), który jednocześnie jest jedynym i wyłącznym udziałowcem. Sąd I instancji przypomniał, że stosownie do art. 4 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 1030 ze zm.; dalej: k.s.h.) spółka kapitałowa, w której wszystkie udziały należą do jednego wspólnika, jest spółką jednoosobową. Natomiast zgodnie z treścią art. 162 k.s.h., w spółce jednoosobowej w organizacji jedyny wspólnik nie ma prawa reprezentowania spółki, przy czym nie dotyczy to zgłoszenia spółki do sądu rejestrowego. Reasumując, Sąd stwierdził, że z cytowanego przepisu art. 162 k.s.h. wynika całkowity zakaz reprezentacji jedynego wspólnika spółki jednoosobowej w organizacji, a zatem, R. P. będąc jedynym wspólnikiem spółki, dotychczas niezarejestrowanej i jedynym członkiem jej zarządu, nie był uprawniony do reprezentowania skarżącej, w tym do złożenia w jej imieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Na tej podstawie WSA oddalił wniosek skarżącej. A. spółka z o.o. w organizacji, zażaleniem zaskarżyła postanowienie Sądu I instancji w całości i wniosła o jego uchylenie, zarzucając mu błędne przyjęcie, że skarżąca jest reprezentowana jedynie przez jedynego wspólnika – R. P., mimo, ze w jej imieniu działa pełnomocnik – M. P. oraz twierdząc, że WSA bezzasadnie oddalił wniosek spółki z powodu braku właściwej reprezentacji. Naczelny Sąd administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem zażalenia jest postanowienie Sądu I instancji, w którym WSA uznał, że w toku postępowania sądowoadministracyjnego R. P. nie wykazał swojego umocowania do reprezentowania skarżącej spółki, zatem wniosek strony o przyznanie prawa pomocy jako podpisany przez osobę, która nie jest uprawniona do reprezentacji podlegał oddaleniu. W podstawie prawnej orzeczenia Sąd I instancji powołał art. 243 § 1 i art. 252 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.). Z tak sformułowanym poglądem wobec przywołanej przez WSA podstawy prawnej nie można się zgodzić. Należy w tym miejscu przypomnieć, że podstawę materialnoprawną przyznania prawa pomocy stanowi art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., zgodnie z którym, osobie prawnej prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie zaś do treści art. 243 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Wniosek ten wolny jest od opłat sądowych. Z kolei art. 252 p.p.s.a. stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym (§ 1). Zgodnie z § 2 wniosek składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru. Oddalając wniosek skarżącej spółki, WSA w podstawie prawnej orzeczenia przywołał wprawdzie cytowane przepisy, jednak z uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia wynika, że Sąd w żaden sposób nie odniósł się do sytuacji materialnej wnioskodawczyni, nie przeanalizował przesłanek materialnoprawnych przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie koncentrując się jedynie na wykazaniu wadliwości reprezentacji skarżącej, co było przyczyną odrzucenia skargi spółki i, zdaniem Sądu, uzasadniało również oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tym miejscu trzeba podkreślić, że w rozpoznawanej sprawie oddalenie wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy nastąpiło z tej samej przyczyny, co wcześniej odrzucenie skargi. Jak wskazuje się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, powoływanie się na tą samą okoliczność w postanowieniu o odmowie przyznania prawa pomocy, co w uprzednim postanowieniu o odrzuceniu skargi, oznacza faktyczne badanie przez Sąd I instancji zasadności orzeczenia o odrzuceniu skargi. Takie zaś działanie Sądu I instancji jest niedopuszczalne ze względu na przysługujące stronie prawo wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia odrzucającego skargę i wyłączną kompetencję Naczelnego Sądu Administracyjnego do oceny jej zasadności. W postanowieniu z dnia 8 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 201/06, (publ. ONSAiWSA 2006, Nr 4, poz. 102) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że na bezzasadność skargi Sąd może powoływać się rozstrzygając wniosek o przyznanie prawa pomocy w toku postępowania przed Sądem I instancji. Natomiast po wydaniu postanowienia o odrzuceniu skargi z powodu jej niedopuszczalności Sąd I instancji nie może na podstawie art. 247 p.p.s.a. odmówić prawa pomocy z powołaniem się na oczywistą bezzasadność skargi będącą skutkiem jej niedopuszczalności. Pogląd ten znalazł akceptację doktryny, która poszerza zakres działania tej zasady, podnosząc, że brak możliwości odmowy przyznania prawa pomocy – po odrzuceniu skargi ze względu na jej niedopuszczalność – z tych samych powodów co odrzucenie skargi, obejmuje również przypadki odrzucenia skargi z innych przyczyn, wskazanych w art. 58 § 1 p.p.s.a. (tak M. Jagielska, J. Jagielski, P. Gołaszewski [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz pod red. R. Hausera, M. Wierzbowskiego, Warszawa 2015, art. 247 Nb 17, s. 982). W takiej sytuacji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. zobowiązany jest merytorycznie rozpoznać wniosek skarżącej spółki o przyznanie prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał za zasadne uwzględnienie zażalenia i w oparciu o art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.