II GZ 237/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Stanisław Gronowski po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 11 marca 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 1628/10 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.S. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] maja 2010 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej postanawia: oddalić zażalenie Zaskarżonym postanowieniem z dnia 11 marca 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 1628/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił M. S. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] maja 2010 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Sąd I instancji relacjonując stan sprawy podał, że skarżąca złożyła na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów wpisu sądowego w wysokości 200 zł. Z informacji podanych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że miesięczne wynagrodzenie skarżącej za pracę wynosi 1.500 zł. Mąż skarżącej pobiera świadczenie rentowe w kwocie 700 zł. Na utrzymaniu skarżącej i jej małżonka pozostaje 26-letni syn, który studiuje. Choroba męża powoduje duże wydatki na leki. Skarżąca wskazała, że posiada spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego o powierzchni 70 m kw. Pismem z dnia 14 października 2010 r. pełnomocnik skarżącej został wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie w terminie 14 dni dokumentów obrazujących sytuację majątkową skarżącej. Powyższe wezwanie pomimo jego prawidłowego doręczenia nie zostało wykonane. Postanowieniem z dnia 29 listopada 2010 r., sygn. akt VI SA/Wa 1628/10 referendarz sądowy odmówił M. S. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od powyższego postanowienia sprzeciw wniosła skarżąca. Zarządzeniem z dnia 18 stycznia 2011 r. wezwano pełnomocnika skarżącej do nadesłania w terminie 14 dni zaświadczenia z uczelni o pobieraniu nauki przez syna pod rygorem uznania, że syn skarżącej nie pobiera nauki. Powyższe wezwanie nie zostało wykonane. W ocenie Sądu I instancji, skarżąca nie udokumentowała w wystarczający sposób swojej sytuacji majątkowej. Wobec nieprzedstawienia żądanych przez Sąd dokumentów, nie można ustalić, jakimi środkami skarżąca dysponuje miesięcznie i na jakim poziomie kształtują się koszty utrzymania jej oraz osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Zdaniem Sądu nie można bowiem uznać za wystarczające do oceny sytuacji majątkowej skarżącej, złożonych przy sprzeciwie czterech pojedynczych potwierdzeń dokonania operacji na kontach Inteligo, które to konta do skarżącej nie należą. Potwierdzenia te wskazują jedynie na wysokość świadczenia emerytalnego męża skarżącej i wysokość ponoszonych wydatków na mieszkanie. Jak wynika z oświadczenia skarżącej zawartego w piśmie z dnia 15 maja 2009 r. udzielającego pełnomocnictwa J. S., mąż skarżącej jest właścicielem Kancelarii Finansowo - Prawnej L. Wskazana jako dochody skarżącej kwota 371,46 x 2, jak wynika z potwierdzeń operacji dokonanych na koncie, stanowi dochód Kancelarii Finansowo Prawnej L. z tytułu umowy zlecenia, nie wskazuje natomiast na dochód skarżącej. Sąd nie ma więc informacji, jakie faktycznie dochody osiąga skarżąca. W aktach sprawy brak jest również informacji o dochodach męża uzyskiwanych z tytułu prowadzenia kancelarii. Poza tym według Sądu nie znalazł również potwierdzenia wskazywany przez skarżącą fakt pozostawania na utrzymaniu skarżącej i jej męża studiującego syna strony. Pomimo deklaracji zawartych w piśmie z dnia 14 grudnia 2010 r., skarżąca nie przedstawiła ani z własnej inicjatywy, ani na żądanie Sądu zaświadczenia z uczelni o pobieraniu nauki przez jej syna. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła skarżąca. W uzasadnieniu wskazała, że przedkłada wysokość świadczenia rentowego z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, dochody skarżącej, wysokość ponoszonych wydatków mieszkaniowych oraz zaświadczenie syna z uczelni o pobieraniu nauki. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W świetle art. 245 § 1 z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm. – zwanej dalej P.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Stąd ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy, co wynika z przytoczonego wyżej art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zatem zawierać oświadczenie strony obejmujące między innymi dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a także o stanie rodzinnym (art. 252 § 1 P.p.s.a.). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. Posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości (domu jednorodzinnego, mieszkania), wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 października 2004 r., FZ 454/04, niepubl.). Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. W świetle przedstawionego wyżej stanu faktycznego i prawnego Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do wniosku, że należy podzielić pogląd Sądu I instancji zawarty w zaskarżonym postanowieniu. Wobec braku przedłożenia przez skarżącą stosownych dokumentów nie sposób przyjąć fakt "wykazania" (o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.) przez skarżącą braku możliwości poniesienia kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny podzielił dokonaną przez Sąd I instancji ocenę dotyczącą dołączonych przez skarżącą do wniosku dokumentów. Z pewnością złożenie przy sprzeciwie czterech pojedynczych potwierdzeń dokonania operacji na kontach Inteligo, które to konta do skarżącej nie należą, nie mogą wskazywać na aktualną sytuację materialną skarżącej. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji w aktach sprawy brak jest informacji o dochodach męża skarżącej uzyskiwanych z tytułu prowadzenia kancelarii finansowo – prawnej. Skarżąca nie przedłożyła także zaświadczenia z uczelni o pobieraniu nauki przez jej syna. Ponadto skarżąca w uzasadnieniu zażalenia wskazała, że przedkłada wysokość świadczenia rentowego z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, dochody skarżącej, wysokość ponoszonych wydatków mieszkaniowych oraz zaświadczenie syna z uczelni o pobieraniu nauki. Jednakże pomimo tego nie przedłożyła ww. dokumentów ani nie wskazała na zaistnienie okoliczności uzasadniających wniosek. Nie przedstawiła więc nowych okoliczności, które mogłyby zmienić ocenę stanu faktycznego sprawy. W tej sytuacji, rozstrzygnięcie Sądu I instancji było prawidłowe. Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 P.p.s.a. oddalił zażalenie, jako pozbawione usprawiedliwionych podstaw.