II GZ 253/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Jagielska po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 13 kwietnia 2015 r. sygn. akt II SA/Gl 782/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej w sprawie kursu dotyczącego uprawnień na przewóz towarów niebezpiecznych postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2015 r. o sygn. akt II SA/Gl 782/14, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. odmówił J. B. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej w sprawie kursu dotyczącego uprawnień na przewóz towarów niebezpiecznych. Jak wskazał Sąd, J. B. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczeń zawartych we wniosku wynika, że skarżący zamieszkuje wraz z żoną w lokalu o pow. [...] m2. Na źródło utrzymania rodziny, w skali miesiąca, składają się następujące dochody brutto: emerytura wnioskodawcy w wysokości 3160 zł, dochód z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 1170 zł oraz emerytura żony wnioskodawcy w wysokości 728 zł. Skarżący oświadczył, że poza [...] nie posiada żadnych oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3000 euro. W toku postępowania skarżący wskazywał, że jego koszty utrzymania wynoszą około 1400 zł (czynsz za mieszkanie, gaz, energia elektryczna), a ich znaczną część pochłania leczenie małżonki. Ponadto zaznaczył, że ponosi wydatki związane z telewizją kablową, spłaca kredyty i reguluje składki na ubezpieczenie w wysokości 360 zł. Mając na uwadze stan majątkowy skarżącego, Sąd nie uznał go za osobę wymagającą pomocy państwa w uiszczeniu kosztów sądowych. Sąd ocenił, że sytuacja finansowa skarżącego i jego małżonki jest stabilna. Małżonkowie otrzymują miesięczny dochód, pochodzący ze świadczeń emerytalnych, w łącznej wysokości 3896 zł netto miesięcznie (co zostało ustalone na podstawie dokumentacji złożonej w sprawie II SA/Gl 955/14). Bieżące wydatki tytułem czynszu za mieszkanie, zakupu gazu oraz energii elektrycznej wynoszą około 1400 zł. Do tego Sąd doliczył składki ubezpieczeniowe w wysokości 360 zł i stwierdził, że skarżącego nie można było uznać za osobę ubogą, która nie mogłaby partycypować w kosztach postępowania sądowego, tym bardziej że na obecnym etapie sprawy koszty te obejmują wpis od skargi kasacyjnej (100 zł). Zdaniem Sądu o trudnej sytuacji materialnej skarżącego, a w konsekwencji o tym, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych nie przesądza spłacanie kredytów. Zobowiązania prywatnoprawne nie mają bowiem pierwszeństwa nad zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do tych ostatnich należą koszty sądowe. W konsekwencji do bieżących kosztów utrzymania Sąd nie zaliczył kosztów obsługi kredytów i opłat za telewizję kablową. Nadto WSA podkreślił, że pomimo wezwania skarżącego w sprawie II SA/Gl 955/14, nie udokumentował on dochodów osiąganych z wykonywanej działalności gospodarczej. W tym stanie rzeczy WSA nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku. W zażaleniu złożonym do Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: NSA) J. B. wniósł o zmianę postanowienia Sądu z dnia 13 kwietnia 2015 r. lub o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy zgodnie z wnioskiem. Skarżący zarzucił, że Sąd błędnie przyjął, iż jego sytuacja materialna nie jest na tyle trudna, by przyznać mu prawo pomocy. Skarżący argumentował, że wprawdzie posiada stałe dochody, ale większość z nich wydaje na kosztowne leczenie chorej żony i nie może ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Z treści powołanego przepisu wynika, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Inicjatywa dowodowa w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy leży zatem po stronie skarżącego, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy. W ocenie NSA, Sąd I instancji prawidłowo ocenił sytuację majątkową J. B. w oparciu o wszystkie oświadczenia złożone w niniejszej sprawie oraz dokumenty przedłożone przy sprawie II SA/Gl 955/14. Sąd poddał skrupulatnej analizie dochody i wydatki skarżącego, prowadzącego gospodarstwo domowe wraz z żoną, i trafnie uznał, że sytuacja finansowa małżonków jest stabilna, gdyż dysponują oni stałym źródłem dochodu z tytułu emerytury (netto łącznie przeszło 3800 zł w skali miesiąca), a skarżący prowadzi również działalność gospodarczą, jednak dochodów i kosztów związanych z tą działalnością nie udokumentowano. Jak ustalił Sąd, wydatki małżonków wynoszą miesięcznie łącznie 1760 zł, więc nie przewyższają dochodów. Oznacza to, że skarżącego stać na poniesienie kosztów sądowych, wynoszących na obecnym etapie sprawy 100 zł tytułem wpisu od skargi kasacyjnej, i to niezależnie od tego, że Sąd nie uwzględnił w kosztach utrzymania opłat za telewizją kablową. Nawet gdyby te koszty zostały przez Sąd uwzględnione, nie miałoby to wpływu na ocenę, że skarżący nie jest osobą uboga, uzależnioną od pomocy państwa, wobec czego jest w stanie ponieść koszty sądowe w tej sprawie. Zdaniem NSA faktem jest, że koszty utrzymania osoby chorej, tak jak żona skarżącego, mogą być i na ogół są wysokie, więc nierzadko stanowią obciążenie dla domowego budżetu, niemniej ich ponoszenie przez skarżącego nie zmienia trafności stanowiska Sądu, iż mimo to skarżący może uiścić koszty sądowe. Ponadto należy zwrócić uwagę, że obowiązek spłacania obciążających stronę kredytów nie przesądza o jej zwolnieniu z obowiązku poniesienia kosztów sądowych, co wynika z utrwalonego już stanowiska judykatury (por. postanowienie NSA z dnia 18 grudnia 2013 r. o sygn. akt II GZ 747/13, publik. w Internecie w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Słusznie zatem Sąd wyjaśnił skarżącemu, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Z wymienionych powodów oraz na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. NSA postanowił jak w sentencji.