II GZ 254/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Zofia Borowicz po rozpoznaniu w dniu 14 października 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. Z., Z. Z. - wspólników Ekologicznego Przedsiębiorstwa Hodowlanego E. s.c. w D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 11 sierpnia 2008 r. sygn. akt VI SA/Wa 2106/05 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. Z., Z. Z. - wspólników Ekologicznego Przedsiębiorstwa Hodowlanego E. s.c. w D. na decyzję Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych z dnia [...] września 2005 r. nr [...] w przedmiocie nakazania wycofania z obrotu nawozu i ustalenia opłaty sankcyjnej postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 11 sierpnia 2008 r., sygn. akt VI SA/Wa 2106/05, odmówił M.i Z. i Z. Z. wspólnikom Ekologicznego Przedsiębiorstwa Hodowlanego "E." s.c. z siedzibą w D. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych z dnia [...] września 2005 r. w przedmiocie nakazania wycofania z obrotu nawozu i ustalenia opłaty sankcyjnej. W uzasadnieniu Sąd podał, że skarżący pismem z dnia 29 stycznia 2008 r. zwrócili się do po raz trzeci o przyznanie prawa pomocy, wnosząc o zwolnienie od wpisu sądowego "w wysokości 99 procent kwoty wpisu lub wedle uznania Sądu", wyjaśniając następnie, iż wnoszą o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd analizując sprawę stwierdził, że z oświadczeń skarżących złożonych na wezwanie Sądu wynika, iż nadal prowadzą działalność w formie spółki cywilnej Ekologiczne Przedsiębiorstwo Handlowe "E." obejmującą hodowlę dżdżownic i zakwalifikowaną jako dział specjalny produkcji rolnej. Nadto Z. Z. prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą pod nazwą Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowe "E.", której przedmiotem jest produkcja nawozów sztucznych, pośrednictwo w handlu innymi produktami branży kwiaciarsko-ogrodniczej oraz dystrybucja biohumusów wytwarzanych przez dżdżownice w ramach Ekologicznego Przedsiębiorstwa Handlowego "E." s.c. Ponadto pomimo wezwania Sądu skarżący w żaden sposób nie udokumentowali swojej aktualnej sytuacji majątkowej, poprzestając jedynie na oświadczeniu, że nie osiągają dochodów. Z przedłożonej przez skarżących informacji wynika, że osiągane dochody są w całości pochłaniane przez zobowiązania, a na ich majątkach zostały ustanowione zabezpieczenia: rzeczowe - zastaw (w przypadku Z. Z.) i osobiste - poręczenie (w przypadku M. Z.). Sąd podkreślił, że skarżący zarówno na etapie rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również na etapie składania sprzeciwu nie podali żadnych konkretnych informacji np. wielkości zabezpieczonych zobowiązań czy wysokości dochodów (strat) osiągniętych w ubiegłym roku podatkowym. Nie przedłożyli również żadnych danych obrazujących ich sytuację majątkową w bieżącym roku podatkowym, a te biorąc pod uwagę treść sprzeciwu mogły być niekorzystne dla skarżących. W ocenie Sądu, samo powołanie się na brak dochodów, czy też ciążące obciążenia majątkowe nie może być traktowane jako udowodnienie trudnej sytuacji materialnej. Zdaniem Sądu, w sprawie niniejszej skarżący nie przedstawiając żadnych dokumentów wykazali się brakiem dbałości o własne interesy w toku postępowania sądowoadministracyjnego. Z samego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika bowiem, że obaj skarżący prowadzą działalność gospodarczą i nawet w przypadku generowania strat przez każdego z nich, są obowiązani do właściwego rozliczenia z fiskusem (złożenia właściwego PIT). Nie podjęli również prób potwierdzenia treści swoich oświadczeń w części dotyczącej zaciągniętych zobowiązań i ciążących kredytów poprzez przedłożenie właściwych dokumentów. W konsekwencji niewykazanie przez skarżących ich rzeczywistego aktualnego stanu majątkowego uniemożliwia uznanie, że ubiegający się o przyznanie prawa pomocy M. Z. i Z. Z. wypełniają ustawowe przesłanki przyznania pomocy państwa. M. Z. i Z. Z. w zażaleniu na powyższe postanowienie wnieśli o jego uchylenie w całości. W uzasadnieniu oświadczyli, iż nie uzupełniają wniosków o udzielenie im pomocy, bo w rzeczywistości potrzebują jedynie poszanowania ich prawa do pracy. Dodali, że wobec użytych wcześniej argumentów przez Sąd, iż powinni byli wcześniej zgromadzić środki finansowe na postępowanie sądowe dotyczące tego co ich nie dotyczy (skutków sprzedaży nawozów organicznych), dalszą dyskusję na temat ich sytuacji materialnej i życiowej uznają za uwłaczającą ich godności i uwłaczającą logice ładu społecznego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest uzasadnione. Przede wszystkim należy zauważyć, że sprawa z wniosku skarżących o udzielenie prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych została po raz ostatni prawomocnie rozstrzygnięta postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 marca 2007 r. (sygn. akt II GZ 26/07), którym oddalono zażalenie skarżących na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 28 listopada 2006 r. nieuwzględniające ich wniosku w tym przedmiocie. Postanowienie to należy do tzw. postanowień niekończących postępowania w sprawie, które mogą być uchylone lub zmienione wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne (art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej p.p.s.a.). Zarówno w orzecznictwie, jak i w doktrynie funkcjonuje pogląd, który Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela, że zmiany stanu faktycznego lub prawnego uzasadniające zmianę lub uchylenie postanowienia w trybie art. 165 p.p.s.a. muszą dotyczyć okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tak by uzasadniały zmianę lub uchylenie postanowienia. W przypadku sprawy dotyczącej prawa pomocy, którego przyznania wskazanym wyżej postanowieniem prawomocnie odmówiono, zmiany musiałyby być tego rodzaju, żeby w ich świetle przyznanie prawa pomocy stało się uzasadnione. Musiałyby to zatem być zmiany polegające na pogorszeniu sytuacji materialnej wnioskodawców i okoliczności te musiałyby być wykazane przez zainteresowanych. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazali, aby ww. zmiana okoliczności odnosząca się do ich sytuacji materialnej nastąpiła. Zatem brak jest podstaw do uwzględnienia zażalenia i wzruszenia odmownego postanowienia w sprawie prawa pomocy. Jak trafnie zauważył Sąd I instancji, skarżący mimo wezwania do złożenia stosownego oświadczenia i jego udokumentowania w zakresie objętym wezwaniem z dnia 21 kwietnia 2008 r. nie udokumentowali w żaden sposób, że ich aktualna sytuacja majątkowa uległa pogorszeniu w związku z zaciągniętymi zobowiązaniami i obciążeniami kredytowymi. Zgodzić się należy z Sądem I instancji, że z uwagi na treść art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Jeśli zaś, jak to ma miejsce w niniejszej sprawie, zainteresowana strona składa ponowny wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, to musi wykazać, że nastąpiła zmiana okoliczności sprawy odnoszących się do jej aktualnej sytuacji majątkowej. Wbrew zarzutom zawartym w zażaleniu Sąd I instancji podkreślił, że jedyną kwestią braną pod uwagę przy rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy jest stan majątkowy wnioskodawcy i te okoliczności były przedmiotem oceny Sądu w rozpoznawanej sprawie. W żadnym razie Sąd jako przesłanki wydanego rozstrzygnięcia nie podnosił tej okoliczności, iż skarżący powinni byli wcześniej zgromadzić środki finansowe na postępowanie sądowe. Zaznaczyć należy, że w zażaleniu skarżący nie tylko nie wskazali jakichkolwiek okoliczności, które mogłyby doprowadzić do zakwestionowania orzeczenia Sądu I instancji, a wprost oświadczyli, iż nie uzupełniają wniosków o udzielenie im pomocy. W tym stanie rzeczy należało podzielić ocenę Sądu I instancji dotyczącą braku wykazania rzeczywistej, aktualnej sytuacji majątkowej skarżących. Podnieść należy, że w rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji w podstawie prawnej rozstrzygnięcia nie powołał art. 165 p.p.s.a., na podstawie którego należało wydać postanowienie w przedmiocie odmowy wzruszenia wcześniejszego postanowienia wydanego w tym przedmiocie, jednak uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy, skoro skutek prawny jest w istocie taki sam. Mając powyższe na względzie należało na mocy art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzec jak w sentencji postanowienia.