II GZ 267/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Krystyna Anna Stec po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 16 grudnia 2016 r. sygn. akt III SA/Łd 778/16 w zakresie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi M. M. wspólnika spółki cywilnej M. M., Ł. M. "[A.]" na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 16 grudnia 2016 r., sygn. akt III SA/Łd 778/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odrzucił skargę M. M. wspólnika spółki cywilnej M. M., Ł. M. "G." na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lipca 2016 r. o nałożeniu na M. M. i Ł. M. prowadzących działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej M. M., Ł. M. "G." kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny uzasadniając odrzucenie skargi M. M. na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: ppsa), wskazał, że z akt sprawy wynika, że odpis zarządzenia o wezwaniu skarżącego do usunięcia braków formalnych jego skargi przez złożenie dokumentu określającego sposób reprezentacji spółki cywilnej (umowy spółki) doręczono skarżącemu na adres wskazany w skardze, w trybie tzw. fikcji doręczenia (dwukrotne awizo) w dniu 29 listopada 2016 r. W tej sytuacji termin do uzupełnienia braków formalnych skargi rozpoczął swój bieg w dniu 30 listopada 2016 r., a upływał w dniu 6 grudnia 2016 r. (wtorek). W zakreślonym terminie skarżący nie uzupełnił braku formalnego skargi, tj. nie przedstawił umowy lub uchwały wspólników określającej zakres umocowania każdego ze wspólników do reprezentowania spółki i prowadzenia jej spraw, uniemożliwiając tym samym nadanie skardze dalszego biegu. Okoliczność ta, stosownie do art. 58 § 1 pkt 3 ppsa, obligowała sąd do odrzucenia skargi. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł M. M. - wspólnik spółki cywilnej M. M., Ł. M. "G.". Postanowieniu zarzucił naruszenie art. 58 § 1 pkt 3 w zw. z art. 73 ppsa poprzez błędne zastosowanie polegające na niewłaściwym uznaniu, że wezwanie do usunięcia braków formalnych skargi zostało doręczone skarżącemu prawidłowo, podczas gdy skarżący nie otrzymał zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej na okres czternastu dni (awizo), na skutek czego skarga została odrzucona z powodu nieuzupełnienia w terminie jej braków formalnych. Z uwagi na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Łodzi, a także o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania zażaleniowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że wezwanie do uzupełnienia braków nie zostało doręczone prawidłowo. Zwrócono uwagę na brak awizo i nieprawidłowe awizowanie. Ponadto autor zażalenia zawarł w jego treści wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, a także stwierdził, że podjął niezbędne kroki związane ze wszczęciem procedury reklamacyjnej mającej na celu wyjaśnienie okoliczności braku doręczenia przesyłki. W piśmie z dnia 9 lutego 2017 r. autor zażalenia poinformował, że w odpowiedzi na skargę na uchybienie Urzędu Pocztowego, Biuro Kontroli i Zarządzania Bezpieczeństwem Poczty Polskiej S.A. Dział Operacyjny w Łodzi poinformował, że w dniu 26 września 2016 r. listonosz doręczył M. M. przesyłkę nr [...]. Autor zażalenia zwrócił uwagę, że pismo Poczty Polskiej nie zawiera niezbędnych elementów, jakie powinna zawierać odpowiedź na reklamacje. Postanowieniem z dnia 22 lutego 2017 r., sygn. akt III SA/Łd 778/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił M. M. przywrócenia terminu do uzupełnienia braku skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługiwało na uwzględnienie, chociaż z innych przyczyn niż w nim podniesione. Zarówno z zaskarżonego postanowienia, jak i z akt sprawy wynika, że skarżący został wezwany do usunięcia braku formalnego skargi przez "nadesłanie dokumentu określającego sposób reprezentacji spółki", w terminie siedmiu dni pod rygorem odrzucenia skargi. Wobec nieusunięcia braku w otwartym do dokonania tej czynności terminie, Sąd skargę odrzucił. W zażaleniu kwestionowana jest jedynie prawidłowość doręczenia wezwania. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wbrew twierdzeniom zażalenia, kwestia prawidłowości doręczenia wezwania w niniejszej sprawie nie ma jednak znaczenia, z uwagi na nieistnienie braku skargi, którego uzupełnienia w tym wezwaniu domagał się Sąd I instancji. Z treści zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd I instancji założył, że niezłożenie do akt - mimo wezwania sądu - umowy spółki cywilnej lub dokumentu określającego sposób reprezentacji spółki, stanowiło brak skargi M. M. będącego wspólnikiem spółki cywilnej M. M., Ł. M. "G.", uniemożliwiający nadanie skardze dalszego biegu. Tymczasem, w ocenie Sądu kasacyjnego, tego rodzaju brak skargi złożonej przez M. M. nie wystąpił. Nie jest w sprawie sporne, że skarga wniesiona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi obejmowała decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lipca 2016 r. o nałożeniu na M. M. i Ł. M. prowadzących działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej M. M., Ł. M. "G." kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym. Z treści zarządzeń i zaskarżonego postanowienia o odrzuceniu skargi wynika, że Sąd I instancji ocenił, że opisana wyżej decyzja została skierowana do spółki cywilnej i dlatego za usprawiedliwione Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał wezwanie wspólnika spółki do złożenia umowy tej spółki, czy innego dokumentu określającego sposób jej reprezentacji. Takie założenie jest nieprawidłowe i nieznajdujące potwierdzenia w aktach, o czym poniżej. Przede wszystkim, objęta skargą decyzja ostateczna dotyczyła nałożenia kary pieniężnej, nie na spółkę cywilną, lecz na: M. M. prowadzącego działalność gospodarczą, wspólnika spółki cywilnej oraz na Ł. M. również prowadzącego działalność gospodarczą i będącego wspólnikiem tej samej spółki cywilnej. Powyższe wynika wprost z treści decyzji. Jeśli chodzi zaś o istotę spółki prawa cywilnego i ewentualną możliwość jej występowania w obrocie publicznoprawnym, to kwestia ta została szczegółowo przedstawiona w motywach uchwały składu siedmiu sędziów NSA z dnia 15 października 2008 r., sygn. akt II GPS 5/08 (opubl. ONSAiWSA 2009 r., nr 1, poz. 3 i OPS 2009 r. nr 2, poz. 17), w których podkreślono, że spółka prawa cywilnego jest przede wszystkim stosunkiem zobowiązaniowym wywołującym skutki między wspólnikami. Podkreślono przy tym, że poprzednio występujące w literaturze poglądy, że spółka cywilna ma cechy jednostki organizacyjnej i może występować jako podmiot w stosunkach zewnętrznych, utraciły na aktualności po wejściu w życie ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. – Prawo działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 101, poz. 1178 ze zm.), gdyż w świetle jej art. 2 ust. 3 za przedsiębiorców uznawano jedynie wspólników spółki cywilnej w zakresie wykonywania przez nich działalności gospodarczej. Podobne rozwiązanie przyjęto w art. 4 ust. 2 obowiązującej ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2007 r. Nr 155, poz. 1095 ze zm.). Ustawa ta definitywnie wyklucza możliwość występowania w obrocie gospodarczym spółki cywilnej jako samodzielnego podmiotu. Wszelkie atrybuty wynikające z posiadania zdolności prawnej mogą zatem przysługiwać wyłącznie jej wspólnikom. W uchwale podkreślono również, że z samej istoty cywilnoprawnego pojęcia spółki wynika, że podmiotowość prawną spółce cywilnej można przypisać tylko wtedy, gdy w akcie normatywnym dopuszcza się do obrotu w określonej sferze prawnej jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej bez wymogu przyznania im podmiotowości na podstawie ustaw. Są to jednak sytuacje wyjątkowe, które - zdaniem Sądu kasacyjnego orzekającego w sprawie niniejszej – nie występują na gruncie ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym. Stąd też prawidłowo Główny Inspektor Transportu Drogowego jako adresata decyzji z dnia [...] lipca 2016 r., wskazał nie spółkę cywilną lecz jej wspólników – M. M. oraz Ł. M. Wobec powyższego, wniesienie skargi przez M. M. – własnoręcznie przez niego podpisanej – nie wymagało dla jej skuteczności złożenia dokumentów wykazujących sposób reprezentacji spółki cywilnej M. M., Ł. M. "G.". Stąd też odrzucenie skargi z powodu nieuzupełnienia w terminie jej braku w postaci niezłożenia umowy spółki cywilnej, było wadliwe. Biorąc powyższe pod uwagę Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i 2 ppsa. Odnosząc się do wniosku o zasądzenie kosztów postępowania wskazać należy, że nie może on zostać uwzględniony, bowiem w myśl art. 209 ppsa o zwrocie kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 ppsa. Zgodnie z powyższą zasadą Naczelny Sąd Administracyjny obowiązany jest rozstrzygać o kosztach postępowania w orzeczeniu wydanym w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej od wyroku, natomiast w niniejszej sprawie zostało rozpoznane zażalenie od postanowienia.