II GZ 27/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Maria Myślińska po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2006 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia G. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 grudnia 2005 r. sygn. akt VI SA/Wa 909/04 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, to jest w postaci częściowego zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi G. S. na uchwałę Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia 21 czerwca 2002 r. nr 475/V/2002 w przedmiocie odmowy wpisu na listę aplikantów radcowskich p o s t a n a w i a: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpatrzeniu sprzeciwu G. S. od postanowienia z dnia 12 lipca 2005 r., sygn. akt VI SA/Wa 909/04 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w postaci częściowego zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, postanowieniem z dnia 28 grudnia 2005 r., sygn. akt VI SA/Wa 909/04, odmówił G. S. przyznania prawa pomocy w powyższym zakresie, podając w uzasadnieniu, że skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w następującej formie. Z uwagi na konflikt interesów członków samorządów zawodowych polskich "prawników" G. S. wniósł o ustanowienie adwokata z innego kraju Unii Europejskiej deklarując pokrycie kosztów do wysokości stawki za czynności polskiego adwokata, a w części przekraczającej te koszty - należne adwokatowi z Unii Europejskiej – wniósł o zwolnienie od ich ponoszenia. Nadto odmówił podania danych o własnym stanie majątkowym powołując się na art. 51 Konstytucji RP. Odwołując się do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwana dalej: p.p.s.a., Sąd podkreślił, że przesłanką przyznania prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym jest wykazanie, że osoba ta nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. G. S. odmówił podania takich danych. Sąd uznał, iż kolejne oświadczenia skarżącego dawały podstawę do dokonania oceny jego wniosku w powyższym zakresie, gdyż w jednym z nich przyznał, że jest w stanie uiścić koszty normalnej taksy adwokackiej. Oświadczył także, iż stać go prawdopodobnie także na poniesienie wydatków na koszt pomocy prawnej udzielonej przez pełnomocnika nienależącego do Korporacji Zawodowej w Polsce, tylko nie widzi powodu, aby zmuszony przepisami do ustanawiania pełnomocnika (i tym samym braku możliwości występowania bez pełnomocnika), który w jego ocenie nie jest mu do niczego potrzebny ponosił wyższe wydatki. W ocenie Sądu I instancji z powyższego wynika, iż to nie względy natury finansowej zadecydowały o tym, że skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w powyższym zakresie, a jego niezadowolenie z przymusu adwokackiego i przekonanie wyrażone wprost we wniosku, że "jeżeli Państwo zmusza do ustanawiania pełnomocnika to powinno ponieść częściowe koszty". Sąd I instancji podkreślił, że o tym, czy i w jakim zakresie przyznane zostanie prawo pomocy obejmujące ustanowienie pełnomocnika skutkujące poniesieniem przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, nie decyduje przekonanie strony co do celowości i konieczności ich poniesienia przez Skarb Państwa, lecz przesłanki wynikające z treści art. 246 § 1 p.p.s.a. Skarżący jednak nie wykazał, że w jego sytuacji przesłanki te zostały spełnione. Sąd podkreślił również, iż o zasadności wniosku nie mogą również decydować pozostałe określone przez skarżącego powody, tj. odmowa zajęcia się sprawą przez profesjonalnych pełnomocników, do których się zwracał i że pomoc prawna przez pełnomocnika wskazanego przez Korporację Zawodową oznaczać będzie, że przeciwnik procesowy wyznaczy pełnomocnika. W zażaleniu na powyższe postanowienie G. S. wskazał, że Sąd I instancji odmówił przyznania mu prawa pomocy ze względu na fakt, iż dysponuje majątkiem wystarczającym na pokrycie kosztów pomocy prawnej. Wobec tego, że sprawa toczy się przeciwko korporacji radców prawnych, skarżący wystąpił o przyznanie adwokata z innego kraju Unii Europejskiej deklarując udział w kosztach w wysokości pełnej taksy adwokackiej, przewidzianej przez stosowne przepisy w Polsce. Skarżący wskazał, iż Sąd I instancji odmówił mu pomocy argumentując, iż przepisy zezwalają na udzielenie takiej pomocy tylko ze względu na stan majątkowy. W ocenie skarżącego oznacza to, że są one sprzeczne z art. 176 Konstytucji RP i art. 13 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Zgodnie z art. 35 § 1 p.p.s.a. pełnomocnikiem strony może być m.in. adwokat lub radca prawny, a także "inne osoby jeżeli przewidują to przepisy szczególne". Ustawa z dnia 5 lipca 2002 r. o świadczeniu przez prawników zagranicznych pomocy prawnej w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 126, poz. 1069 ze zm.) określa warunki i zasady świadczenia pomocy prawnej w RP przez prawników zagranicznych (art. 1). Pomoc prawna świadczona przez tych prawników to działalność w zakresie odpowiadającym uprawnieniom adwokata lub radcy prawnego i obejmuje w szczególności udzielanie porad prawnych, sporządzanie opinii prawnych, opracowywanie projektów aktów prawnych oraz występowanie przed sądami i urzędami po uprzednim wpisaniu na listę prowadzoną odpowiednio przez okręgowe rady adwokackie lub rady okręgowych izb radców prawnych (art. 3). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i dlatego powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Instytucja ta ma charakter wyjątkowy i jest stosowana w odniesieniu do osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej osób, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, stanowiące odstępstwo od tej zasady, powodujące przerzucenie kosztów postępowania sądowego na Skarb Państwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Sąd I instancji prawidłowo podkreślił, że przesłanką przyznania prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym jest wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Ustawowe uregulowania zobowiązania osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy do wskazania w formularzu urzędowym danych dotyczących jej stanu majątkowego, rodzinnego i dochodów nie jest naruszeniem przepisów Konstytucji RP. Skarżący został zobowiązany przez Sąd do uzupełniania w takim zakresie wniosku złożonego na formularzu urzędowym. Odmowa wskazania tych danych uniemożliwiła uwzględnienie wniosku. Wyłącznie uprzednie zbadanie sytuacji materialnej i rodzinnej osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, decyduje o rozstrzygnięciu przedmiotowego wniosku, a skarżący konsekwentnie odmawiał podania powyższych danych, zaś w swoich pismach podkreślał, że jest w stanie uiścić koszty wynikające z taksy adwokackiej. Stosowanie do treści art. 4 ustawy z dnia 5 lipca 2002 r. prawnik z Unii Europejskiej wpisany na odpowiednią listę ma takie same prawa i obowiązki jak adwokat czy radca prawny co oznacza, że do kosztów świadczonej przez nich pomocy prawnej stosuje się przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) lub rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.). Z tych względów i na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 p.p.s.a. Sąd orzekł, jak w sentencji. aw