II GZ 274/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Henryk Wach po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia W. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 15 grudnia 2014 r., sygn. akt V SO/Wa 16/14 w zakresie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata w sprawie z wniosku W. S. o wymierzenie grzywny Ministrowi Finansów w trybie art. 55 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.) postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie w części obejmującej odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata i w tym zakresie przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 15 grudnia 2014 r., sygn. akt V SO/Wa 16/14 przyznał W. S. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata w sprawie z wniosku W. S. o wymierzenie grzywny Ministrowi Finansów w trybie art. 55 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.). W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd I instancji wskazał, że W. S. (dalej: skarżący lub strona) wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Postanowieniem z 18 lipca 2014 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w W. zwolnił skarżącego od kosztów sądowych oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W piśmie z 11 sierpnia 2014 r. strona zawarła sprzeciw od powyższego postanowienia. Według Sądu I instancji wniosek zasługuje na uwzględnienie z zakresie częściowym. W tym kontekście WSA stwierdził, że skarżący mieszka w Wielkiej Brytanii, gdzie samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, którego źródłem utrzymania jest zasiłek dla osób o niskich dochodach w wysokości 93,97 GBP na tydzień. Został zwolniony z opłaty czynszu za mieszkanie, a w celu poprawy sytuacji materialnej w dniu 2 czerwca 2014 r. zaciągnął pożyczkę w kwocie 600 GBP. Uwzględniając powyższe WSA uznał, że wnioskodawca wykazał niemożność poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu i zasługuje na zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie. Uzasadniając odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata Sąd I instancji przypomniał, że sprawa dotyczy wniosku o wymierzenie organowi grzywny za niezastosowanie się do obowiązków, o których mowa w art. 54 § 2 p.p.s.a., a więc niedochowanie 30-dniowego terminu do przekazania sądowi skargi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę. Sprawa nie dotyczy sporu dotyczącego postępowania administracyjnego czy administracyjnego prawa materialnego, lecz wyłącznie realizacji obowiązku z art. 54 § 2 p.p.s.a. Nie zachodzi zatem w ocenie Sądu potrzeba ochrony interesu skarżącego w postaci ustanowienia adwokata, skoro strona samodzielnie sporządziła przedmiotowy wniosek, wywodząc zarzut niezachowania omawianego obowiązku, a następnie złożyła go do Sądu inicjując w ten sposób skutecznie niniejsze postępowanie. Zdaniem WSA na obecnym etapie sprawy nie jest niezbędny udział profesjonalnego pełnomocnika. Wyznaczenie takiego pełnomocnika dla strony należałoby bowiem oceniać jako nieuzasadnione przeniesienie ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli. W. S. złożył zażalenie na postanowienie Sądu I instancji, wnosząc o jego uchylenie na podstawie art. 188 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. i rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy przez jego uwzględnienie lub uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu zażalenia skarżący przedstawił szeroko swoją sytuację materialną, wskazując, że przesłanki jakie powinna spełnić osoba fizyczna, aby nastąpiło przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym określono tylko w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie W art. 245 p.p.s.a przewidziano możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Prawo to przyznaje się, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym polega natomiast na zwolnieniu tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Wchodzi zaś w rachubę, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Wymienione w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. są jedynymi przesłankami, które warunkują przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (por. post. NSA z dnia 6 października 2006 r., sygn. akt I OZ 1393/06). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wprowadzanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. dodatkowych negatywnych przesłanek do oceny przyznania prawa pomocy, takich jak samodzielne sporządzenie wniosku o wymierzenie grzywny Ministrowi Finansów, a następnie złożenie go do Sądu - jest poważnym uchybieniem procesowym, godzącym w prawa strony. Instytucja prawa pomocy stanowi bowiem jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu (art. 45 Konstytucji RP) oraz poszanowania praw człowieka (art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka I Podstawowych Wolności z dnia 4 listopada 1950 r. - Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.). Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że nieskomplikowany charakter sprawy, brak przymusu adwokackiego w postępowaniu sądowoadministracyjnym czy też umiejętność redagowania pism procesowych przez stronę nie mogą stanowić, zgodnie z obowiązującymi przepisami, przyczyny oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, bowiem w p.p.s.a. brak jest przepisu odpowiadającego treścią art. 117 § 4 k.p.c., zgodnie z którym sąd uwzględni wniosek o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika dla strony, jeżeli udział adwokata lub radcy prawnego w sprawie uzna za potrzebny (Prawo pomocy w orzecznictwie NSA, opracowanie przygotowane w biurze orzecznictwa NSA, Warszawa 2007, str. 72). Obowiązkiem Sądu I instancji było zatem przeprowadzenie odpowiedniej analizy sytuacji materialnej skarżącego z punktu widzenia przesłanek zawartych w art. 246 § 1 p.p.s.a. Z obowiązku tego Sąd się nie wywiązał w sposób należyty, co uzasadnia uchylenie zaskarżonego postanowienia w części obejmującej odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.