II GZ 296/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Andrzej Kuba po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia K. C., M. C. – Z. M. "N." s.c. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 21 sierpnia 2008 r. sygn. akt V SA/Wa 1142/08 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. C. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...] w przedmiocie przekazania według właściwości wniosku w sprawie umorzenia obowiązku wynikającego z tytułów wykonawczych postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 21 sierpnia 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 1142/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił przyznania K. C. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. C. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...] w przedmiocie przekazania według właściwości wniosku w sprawie umorzenia obowiązku wynikającego z tytułów wykonawczych. W uzasadnieniu Sąd podał, że K. C. w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, że utrzymuje się z dochodów gospodarstwa rolnego, które prowadzi wspólnie z żoną, w łącznej wysokości 440 - 480 zł. Oświadczył, że wraz z córką jest współwłaścicielem domu o powierzchni 80 m2, właścicielem mieszkania o powierzchni 40 m2, nieruchomości rolnej o powierzchni 7,36 ha i Z. M. "N.". Nie posiada obligacji, akcji, zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych. Skarżący stwierdził, że otrzymał od Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa dopłaty do gruntów za 2007 rok w łącznej wysokości 4.748,11 zł. Określił również wysokość i rodzaj miesięcznych wydatków. Oświadczył, że nie uzyskuje żadnej pomocy materialnej od innych członków rodziny i organizacji społecznych. Skarżący załączył m. in. trzy wyciągi z posiadanych rachunków bankowych z saldami na [...] czerwca 2008 r. w wysokości odpowiednio: 0 zł, 10.487,80 zł i 48,33 zł, kopie dwóch decyzji przyznających dopłaty bezpośrednie do gruntów za 2007 r., kopie wydruku z księgi przychodów i rozchodów Zakładu Mleczarskiego "N." za ostatnie trzy miesiące. W ocenie Sądu skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego. Zasadniczy wpływ na zajęcie takiego stanowiska wywarła okoliczność posiadania przez skarżącego środków na rachunku bankowym w wysokości ponad 10.000 zł. Ponadto Sąd wskazał, że z faktury nr [...] z [...] czerwca 2008 r. wynika, iż dotyczy ona opłaty za usługi doradcze w wysokości 671,00 zł. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd uznał, że dla wydatków związanych z postępowaniem sądowym strona winna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków nie będących niezbędnymi dla utrzymania. Zdaniem Sądu, w przedmiotowej sprawie wnioskodawca ma możliwość - przy umiejętnym dysponowaniu posiadanymi środkami pieniężnymi - przeznaczenia ich części na wpis sądowy od skargi, bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a. Na podstawie zebranego materiału dowodowego nie można bowiem uznać, że wnioskodawca należy do osób znajdujących się w stanie ubóstwa. W zażaleniu K. C. i M. C. – Z. M. "N." s.c. wnieśli o uchylenie powyższego postanowienia w całości i rozpoznanie wniosku o zwolnienie w części od wpisu sądowego w kwocie 100 zł ponad kwotę 10 zł. W uzasadnieniu skarżący wskazali, że z dochodów miesięcznych uzyskiwanych przez nich z gospodarstwa rolnego jedyną możliwą kwotą, którą mogą zaoszczędzić bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny jest 10 zł. Zakwestionowali również stwierdzenie Sądu, że na podstawie zebranego materiału dowodowego nie sposób uznać, że wnioskodawca znajduje się w stanie ubóstwa. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W świetle art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Stąd ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy, co wynika z przytoczonego wyżej przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zatem zawierać oświadczenie strony obejmujące między innymi dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a także o stanie rodzinnym (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia Sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. W świetle przedstawionego wyżej stanu faktycznego Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do wniosku, że należy podzielić pogląd Sądu I instancji zawarty w zaskarżonym postanowieniu. Z uzasadnienia tego postanowienia wynika, że Sąd dokonał szczegółowej analizy sytuacji rodzinnej skarżącego, zbadał jego sytuację materialną, wskazał na uzyskiwane przez niego dochody, wziął pod uwagę środki zgromadzone przez stronę na rachunkach bankowych. Naczelny Sąd Administracyjny podzielił dokonaną przez Sąd I instancji ocenę, że zmniejszenie tych środków poprzez uiszczenie wpisu nie spowoduje uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny. Oceniając zasadność zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny wziął pod uwagę z jednej strony możliwości finansowe strony, a z drugiej wysokość obciążenia finansowego w postaci wpisu sądowego w kwocie 100 zł. Wysokość wpisu należnego w rozpatrywanej sprawie nie może być obojętna dla oceny kondycji finansowej skarżącego i związanej z tym możliwości ponoszenia kosztów sądowych. W świetle powyższego należy uznać, że Sąd I instancji uważnie przeanalizował wysokość i rodzaj miesięcznych wydatków wskazanych przez wnioskodawcę i zestawiając wysokość dochodów i wydatków oraz rodzaj tych wydatków, a także kwotę wpisu prawidłowo uznał, że uiszczenie wpisu nie spowoduje uszczerbku utrzymania koniecznego, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił również uwagę, że nałożone koszty sądowe nie zamykają stronie drogi do sądu. W świetle przedstawionych okoliczności można, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wnioskować o rzeczywistej możliwości poniesienia przez skarżącego kosztów postępowania związanych z jego udziałem w sprawie. W związku z tym, że Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do zwolnienia strony od kosztów sądowych, orzekł jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a.